تۇركيانىڭ باسىم بولىگى, سونىڭ ىشىندە ىشكى ايماقتاردىڭ حالقى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى جاقتاسا, ىستانبۇل, انكارا, يزمير سياقتى مەگاپوليستەر نەگىزىنەن قارسى داۋىس قولداندى. رەفەرەندۋمنىڭ رەسمي ناتيجەسى 28 ساۋىردە جاريالانادى.
العاشقى ناتيجەلەر جاريا بولعاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى تايىپ ەردوعان كوپشىلىك الدىنا شىعىپ, رەفەرەندۋم ناتيجەسىمەن قۇتتىقتادى. «تۇركيا مەملەكەتى رەسپۋبليكا بولىپ قۇرىلعالى بەرى ءبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا دەموكراتيالى جولمەن ەلدەگى ەڭ ءىرى ساياسي شەشىم قابىلداپ وتىرمىز» دەدى مەملەكەت باسشىسى.
انادولى اقپارات اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە, رەفەرەندۋمعا داۋىس بەرۋ قۇقىنا يە تۇرعىنداردىڭ 85,1%-ى, ياعني 49 799 163 ازامات قاتىسقان. ونىڭ 51,41%-ى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە ءوتۋدى جاقتاپ داۋىس بەرسە, 48,59%-ى قارسى داۋىس قولداندى.
پرەزيدەنتتىك جۇيەگە ءوتۋدى قولداۋ ارقىلى تۇرىك جۇرتىنىڭ كەزەكتى رەت دەموكراتيالىق تاڭداۋ جاساعانىن ايتقان بينالي يىلدىرىم 2019 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا دەيىن جاڭا جۇيەنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ, ەلدىڭ بىرلىگى مەن قۋاتىن ارتتىرۋ سەكىلدى ماقسات-مىندەتتەرگە جەتۋدە وڭ وزگەرىس اكەلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
وزگەرىستەر قانداي بولماق؟
رەفەرەندۋم ناتيجەسى نەگىزىندە ەل كونستيتۋتسياسىنا 18 وزگەرىس ەنگىزىلۋى ءتيىس.
• پرەزيدەنت 5 جىلعا سايلانادى جانە ەكى رەتتەن ارتىق سايلانا المايدى.
• پرەزيدەنتكە بيۋدجەتتى قۇرۋ, توتەنشە جاعداي جاريالاۋ وكىلەتى بەرىلەدى.
• جوعارى لاۋازىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى, سونىڭ ىشىندە مينيسترلەردى تىكەلەي ءوزى تاعايىنداۋ جانە قىزمەتتەن بوساتۋ قۇقىعىنا يە بولادى.
• پرەزيدەنت زاڭدىق قۇقىعى بار جارلىقتار شىعارا الادى.
• ءبىر نەمەسە بىرنەشە ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى پايدا بولادى.
• پرەمەر-مينيستر لاۋازىمى تاراتىلىپ, ۇكىمەت تىكەلەي پرەزيدەنتكە باعىنادى.
الايدا, بۇل وزگەرىستەردىڭ كوپشىلىگى 2019 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن عانا كۇشىنە ەنبەك.
وپپوزيتسيا رەفەرەندۋم ناتيجەسىمەن كەلىسپەيتىنىن مالىمدەۋدە. رەسپۋبليكالىق حالىق پارتياسى باسشىسى كەمال كىلىچداروگلى رەفەرەندۋمنىڭ زاڭدىلىعىنا كۇمانمەن قارايتىنىن ايتتى.
ەۋروپانىڭ رەاكتسياسى
ەۋروپالىق قاۋىمداستىق تا رەفەرەندۋم ناتيجەسىن سالقىن قابىلدادى. ماسەلەگە قاتىستى رەسمي مالىمدەمە جاساعان ەۋروكوميسسيا كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى جاقتاۋشىلار سانى قارسى شىعۋشىلارعا قاراعاندا ايتارلىقتاي ارتىق بولۋى كەرەك, ال قازىرگى كورسەتكىشتە ايىرماشىلىق بولماشى عانا دەگەن پايىمدى العا تارتتى. گەرمانيا مەن نيدەرلاندى باستاعان ەۋرووداق ەلدەرى تۇركيا مينيسترلەرىنىڭ جەرگىلىكتى تۇرىكتەر الدىندا ءسوز سويلەۋىنە رۇقسات ەتپەگەنىنەن كەيىن ەو مەن تۇركيانىڭ قارىم-قاتىناسى سالقىنداپ كەتكەن بولاتىن. مۇنى تايىپ ەردوعان «ۇلتشىلدىق ارەكەت» دەپ باعالاپ, تۇركيا مەن كو قاتىناسىنىڭ جاڭاشا سيپات الۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. الايدا, رەفەرەندۋمنىڭ ناتيجەسىن ەۋروپانىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندەگى تۇرىك دياسپوراسى قۋانا قارسى الدى.
باۋىرجان مۇقانوۆ,
"ەگەمەن قازاقستان"
