14 ءساۋىر, 2017

ۇلت ۇپايىن تۇگەندەۋدىڭ تىڭ ۇلگىسى

280 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» دەپ اتالعان ماقالاسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق ۇلتىنىڭ جاڭا زامانداعى رۋحاني دامۋىنىڭ جولىن ايشىقتاپ بەرگەنى انىق. بۇل قۇجات ەلىمىزدى جارقىن بولاشاققا باستاعان جىلدار ارالىعىندا رۋحانيات, مادەنيەت سالاسىنىڭ دا نازاردان تىس قالماي كەلە جاتقانىن تاعى ءبىر اڭعارتىپ وتىر.

ۇلت ۇپايىن تۇگەندەۋدىڭ تىڭ ۇلگىسى

قۇجاتتا باياندالعانداي, بۇل باع­دار ەل اۋماعىنداعى تاريحي-مادە­ني ەس­كەرت­كىشتەر مەن نىسانداردى جاڭ­عىرتۋ­دى كوزدەگەن «مادەني مۇرا» نە­مەسە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ءتول تا­ريحىمىزعا قاجەتتى قۇجاتتاردى جي­ناس­تىرىپ, جۇيەلەۋگە, وتكەنىمىزگە, اتا-بابا تاريحىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا جول اشقان «حالىق – تاريح تولقىنىندا» باعدارلامالارىنىڭ زاڭدى جالعاسى ىسپەتتى. دەسەك تە, جاڭا باع­دار­دا ۇلتتىق سالت-سانا, ءبىلىم مەن ما­دە­نيەت, ۇلتتىق رۋحانيات سالا­سى تە­رەڭ­دەي قامتىلىپ, الدىمىزعا دايەكتى مىندەتتەر ۇسىنىلعانى ءبىزدى ەرەكشە قۋانتىپ وتىر.

«ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعى­لارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس» دەپ نىقتاپ جازىلۋى ۇلت زيالى­لارىنىڭ كوپتەن كوڭىلىندە جۇرگەن, كوپتەن كۇتكەن قادامى ەكەنى راس.

ەلباسى قازاق حالقىن ۇلتتىق كودىن ساقتاي وتىرىپ زامان كوشىنەن قال­ماي دامۋعا, جاڭاشىلدىققا ۇن­دەيدى. بۇل تۇرعىدا: «بىرىنشىدەن, ۇلت­تىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساق­تال­ماسا, ەشقانداي جاڭعىرتۋ بول­مايدى. ەكىنشىدەن, العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك» دەپ, ءىرى مەن ۋاقتى دەر كەزىندە اجىراتىپ, ۇلتتىق سانانى كەمەلدەندىرۋگە شاقىرادى.

2017 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن عا­لىم­­­داردىڭ كومەگىمەن, بارلىق قوعام وكىلدەرىمەن اقىلداسا وتى­رىپ, قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا گرافي­كا­داعى بىرىڭعاي ستاندارتتى نۇسقا­سىن دا­يىنداۋدى مىندەتتەگەن پرەزي­دەنتى­مىز ەلىمىزدىڭ لاتىن قارپىنە كوشۋىن ەرتەرەك قولعا الۋدى دۇرىس كورىپتى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلوردانى ال­ماتى­دان استاناعا كوشىرۋىمىز, ءتىپتى جاڭا ەلتاڭبا, جاڭا ءانۇران, جاڭا تۋ قابىل­داعانىمىز سەكىلدى, بۇل دا وتار­لىق قىسپاقتان شيرەك عاسىر بۇرىن عانا شىققان قازاق ءۇشىن سانانى جاڭ­عىرتۋ­دىڭ ۇلكەن تەتىگى. بوداندىق سانادان قۇلان-تازا قۇتىلۋدىڭ, شىن مانىندە وتارسىزدانۋدىڭ تاماشا جولى.

بۇدان ءبىراز جىل بۇرىن ەلباسى­نىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان «مادە­ني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا الەمدىك كوركەم ادەبيەتتىڭ 100 تومى قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, جارىق كورگەنى امبە­گە ايان. ەندى, مىنەكي, ستۋدەنت جاس­تار­­عا جاڭا ساپالىق دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋ­دى قامتاماسىز ەتۋ, گۋمانيتارلىق سالا­داعى ءبىلىمدى ارتتىرۋ ماقساتىندا الەم­نىڭ ەڭ وزىق دەگەن 100 وقۋلىعى قازاق­شا سويلەمەك. بۇل جوبا عىلىم-ءبىلىم سالاسىنا تىڭ سەرپىن اكەلەتىنى داۋسىز.

پاتريوتتىق سەزىم دەگەن نارسە ادام بويىنا ءوز-وزىنەن كەلىپ قۇيىلا سالا­تىن قاسيەت ەمەس. ماۋەلى اعاش­تىڭ توپىراقتان تامىر تارتىپ, ءوسىپ-ونەتىنى سەكىلدى, تۋعان وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تە اركىمنىڭ ءوز تۋعان اۋىلىنا, تۋعان جەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن باستاۋ الادى. ەلىمىز بەن جەرىمىزدىڭ اڭىز-اپساناعا اينالىپ بۇگىنگە جەتكەن تاريحى جەتىپ جاتىر. جەرگىلىكتى بيلىككە «تۋعان جەر» اتتى باعدارلاما قابىلداۋدى ۇسىنعان ەلباسى ءاربىر وتانداسىمىزدىڭ, جاستاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ايماق­تاردا ولكە تاريحىن كوبىرەك ناسيحاتتاپ, تۋعان جەرىنە كومەك قولىن سوزىپ جۇرگەن جاندارعا قۇرمەت كورسەتۋ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن دە ەسكە سالىپتى. سول سەكىلدى, ۇلان بايتاق جەرىمىزدەگى وزىن­دىك تاريحى, ءوز قاسيەتى بار تانىمال جەر­لەرگە جۇيەلى زەر سالىپ, «مادەني-گەو­گرافيالىق بەلدەۋدى» ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارىمىزدىڭ قاتارىندا دارىپ­تەۋ يدەياسىن ۇسىنعان. تۋعان جەر دەسە, كەۋدەسىن ساعىنىش كەرنەپ الا جو­نەلەتىن بارلىق زيالى قاۋىم بۇل يدەيا­نى قۋانا قولدايتىنى جانە شىندىق.

ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ وزىق ۇلگى­­لەرىن ىرىكتەپ, ءارتۇرلى جولمەن نا­سي­حاتتاۋ قاجەتتىگىن مىندەتتەگەن ەل­باسى: «الەمگە قانات جايعان جات يدەو­­­­لوگيالارعا ءبىز ۇلتتىق قۇندىلىق­تارى­­­مىز ارقىلى عانا توتەپ بەرە الا­مىز», دەيدى. سول سەبەپتى دە, قازاق حال­­قى­نا عانا ءتان ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مەن ما­دەنيەتتى, ونىڭ ۇتقىر تۇستارىن الەم­­گە, وزگە ەلدەرگە تانىتۋ ءۇشىن عا­لىم­­دار مەن جازۋشىلار دا ايانباي ەڭبەك­­تەنۋى قاجەتتىگىن ايتىپتى.

جالپى, باعداردان ايقىن كوزقاراس, جاھاندانۋ داۋىرىندە قالاي دا ۇلت رەتىندەگى ءوز ەرەكشەلىگىن ساقتاپ, دامۋ مۇراتىنان تۋعان كۇرەسكەرلىك, جاڭاشىلدىق اڭعارىلادى. وسى قاسيەتتەر نامىس تۋىن ۇنەمى تىك ۇستايتىن قازاق دەگەن حالىقتىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ بويىنا دارىسا دەگەن تىلەك بار.

 

الىبەك اسقاروۆ,

جازۋشى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار