كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن سالىق ساياساتىنىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى, وسى ارقىلى مەملەكەت ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرادى. حالىققا قاجەتتى ماسەلەلەردى شەشىپ, تۇرمىس-تىرشىلىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى رەتكە كەلتىرىپ, قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاتىناستى قامتاماسىز ەتەدى. قوعامنىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان توپتارىنا كومەك كورسەتەدى. سالىق جەڭىلدىكتەرىن ۇسىنۋ – كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋدىڭ, ونى بەلگىلى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان, كەز كەلگەن مەملەكەت ۋاقىت قوياتىن تالاپتارعا سايكەس ءوزىنىڭ سالىق ساياساتىنا ءتيىستى وزگەرىستەر جاسايدى. ءدال قازىرگى ۋاقىتتارى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە جاڭا سالىق ساياساتىن بەلگىلەۋدىڭ مەرزىمى ءپىسىپ-جەتىلگەن سەكىلدى. جۋىردا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بۇل ماسەلە جونىندە دە ەداۋىر ءسوز بولدى. ۇكىمەتتىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سالىق ساياساتىنداعى كەمشىلىكتەردى ەلباسىنىڭ ءوزى اشىپ كورسەتتى. پرەزيدەنت كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە قازىرگى قولدانىستاعى سالىق كودەكسىنىڭ كەدەرگى جاساپ وتىرعاندىعىن ايتتى. مىسالى, قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا سالىق تولەۋشى اتالمىش كودەكستىڭ 82 بابىن ءبىلۋى كەرەك ەكەن. ءوز كەزەگىندە بۇل باپتاردىڭ 268 سىلتەمەسى بار. ال ولاردىڭ 206-سىنىڭ باسقا زاڭدارعا سىلتەمەسى جانە بار. وسىعان وراي ەلباسى ۇكىمەتكە سالىق كودەكسىن قايتا قاراپ شىعۋدى تاپسىردى. باستى تالاپ – ونىڭ بارىنشا تۇسىنىكتى بولۋى. سوندىقتان سالىق كودەكسىن وڭتايلى ەتىپ قايتا جاساپ شىعۋ كەرەك. راسىندا دا, قازىرگى قولدانىستاعى سالىق كودەكسىنىڭ كۇردەلىلىگى ەڭ الدىمەن ءبىزدىڭ كاسىپكەرلىك ورتامىزدا ءسوز بولىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. وسىعان وراي «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى بۇل جونىندە ارنايى باسقوسۋ وتكىزىپ, جاڭا سالىق كودەكسىن ازىرلەۋ جونىندە باستاما كوتەرگەن بولاتىن. ءسويتىپ, جاڭا سالىق كودەكسىنە قاجەتتى ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن ارنايى ساراپشىلار توبى بەلگىلەندى. وسىنداي جيىنداعى سوزىندە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن, كاسىپكەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدىڭ جاڭا سالىق ساياساتىن بەلگىلەۋ ىسىنە ۇلەس قوسۋدىڭ مۇنداي مۇمكىندىگى وزدەرىنە ءبىرىنشى رەت بەرىلىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. بىزدەگى قازىرگى قولدانىستاعى سالىق كودەكسى نەسىمەن كۇردەلى؟ ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى قازاقستاندا سالىقتىڭ 13 ءتۇرى بار. بۇعان 16 ءتۇرلى تولەمدى قوسىڭىز. مۇنىڭ سىرتىندا بيۋدجەتتەن تىس تاعى دا 7 تولەم ءتۇرى بار. ءبارىن قوسقاندا 36 ءتۇرلى سالىقتار مەن مىندەتتى تولەمدەر پايدا بولادى. «بۇدان ءبىز سالىق زاڭدىلىقتارىنىڭ شەكتەن تىس كۇردەلەنە تۇسكەندىگىن كورىپ وتىرمىز. ءتىپتى 2001 جىلى ازىرلەنگەن سالىق كودەكسىنىڭ كولەمى وسىنداي كۇردەلەندىرۋ سالدارىنان ءۇش ەسە ۇلعايا تۇسكەن», دەپ مالىمدەدى «تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ باسشىسى راقىم وشاقباەۆ جۋرناليستەر ءۇشىن وتكىزىلگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن ساراپشى ەكونوميستەردىڭ بۇل باستاماسى قوعامنان قولداۋ تاۋىپ وتىر دەۋگە بولادى. ماسەلەن, جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردىڭ بىرىندە بۋحگالتەر قىزمەتىن اتقاراتىن باقتينا بيسەكەەۆا «مەن بۇل باستامانى بارىنشا قولدايمىن. بۇل ءبىز ءۇشىن قازىر وتكىر ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ءبىر سالىقتىڭ ەسەبىن تابۋ ءۇشىن بۇكىل سالىق كودەكسىن اقتارىپ شىعۋعا تۋرا كەلەدى. ونى اقتارىپ وتىرعاندا, ءتىپتى ءوزىڭنىڭ ىزدەگەن دۇنيەڭنەن دە جاڭىلىپ قالاسىڭ. ءاربىر سالىقتى ەشقانداي قوسىمشا تۇسىندىرمەيسىز, قايداعى ءبىر سىلتەمەلەرسىز زاڭدا ناقتى جازۋ كەرەك, ونىڭ ەسەپتەۋ ءتاسىلىن جانە كىمنىڭ تولەيتىندىگىن, قانداي دەكلاراتسيانى تولتىرۋ كەرەكتىگىن جانە ونى جونەلتۋ ۋاقىتىن ناقتى كورسەتۋ كەرەك», دەيدى. ءبىز جوعارىدا مەملەكەت پەن قوعام ءۇشىن سالىقتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى رولگە يە ەكەندىگىن باياندادىق. ولاي بولسا, سول سالىقتى كاسىپكەرلەر جانە جەكە تۇلعالار ءۇشىن تۇسىنىكتى ەتىپ دۇرىس بەلگىلەۋ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ماڭىزدى مىندەتى. ەلدىڭ سالىق تولەۋ جۇيەسى مەيلىنشە وڭتايلى بولسا, بۇل كاسىپكەرلىك قوزعالىستىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزدەرىنە تيەسىلى سالىقتار مەن تولەمدەردى ۋاقىتىمەن تولەۋىنە قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق, كولەڭكەلى بيزنەس پەن جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا جاردەمدەسەدى. ماسەلەن, پوستكەڭەستىك ەلدەر ىشىندە جەمقورلىقتىڭ جولى كەسىلدى دەپ ەسەپتەلىنەتىن گرۋزيادا بارلىعى 7 ءتۇرلى سالىق قانا بار ەكەن. وسى جاعدايدىڭ ءوزى كوپشىلىككە, اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ سالىق جيناۋ ىسىمەن اينالىساتىن باستى ورگانى – قارجى مينيسترلىگىندەگىلەرگە وي سالۋى ءتيىس.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
