وسىدان ءبىر-ءبىر جارىم جىل بۇرىن جامبىل وبلىسى اكىمدىگىندە وتكەن ۇلكەن جيىنداردا مەركى اۋدانى ۇنەمى سىننان كوز اشپايتىن. وبلىس كورسەتكىشىنىڭ ءاربىر تسيفرى كوكىرەگىندە سايراپ تۇراتىن ايماق باسشىسى كارىم كوكىرەكباەۆ مەركىنىڭ ءاربىر كەمشىلىگىن قاداپ-قاداپ ايتىپ, اۋدان اكىمىن قۋىرىپ جىبەرۋشى ەدى. بۇعان دەيىن مۇنداي ۇلكەن باسشىلىق قىزمەتتە باق سىناپ كورمەگەن مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى باقتيار كوپبوسىنوۆ العاشقى كەزدە ابدىراپ, شارۋانى قاي تۇسىنان باستارىن بىلمەي, ءبىراز داعدارىپ قالعانى راس. ايتسە دە, «ادامدى جىلى ءسوز ەمەس, سىن شيراتادى» دەگەن راس ەكەن. وبلىس اكىمىنىڭ قاتاڭ تالاپ قويىپ, قۇر ايقايعا باسپاي, دۇرىس سىناپ, دۇرىس باعىت كورسەتە بىلۋىنەن بولار بۇگىندە مەركىنىڭ شارۋاسى دوڭگەلەنىپ, جىل قورىتىندىسى بويىنشا اۋداندار ىشىندە العاشقى ورىنداردان كورىندى. ەندى اكىمدىكتە وتكەن ۇلكەن جيىنداردا مەركىنىڭ مەرەيى تاسىپ, اۋدان اكىمى ب. كوپبوسىنوۆتىڭ داۋسى جارقىن-جارقىن ەستىلەتىن بولدى.
شىنىندا سوڭعى كەزدەرى اق باس الاتاۋدىڭ ەتەگىن جايلاپ جاتقان مەركى اۋدانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۇلكەن تىرلىكتەر اتقارىلۋدا. سونىڭ ءبىرى رەتىندە وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن «مەركى ەت» جشس-ءنى ايتۋعا بولادى. بۇل باعىتتا رىسقۇلوۆ اۋىلىندا ورنالاسقان «مەركى ەت» جشس-نە قاراستى بۇرىنعى ەت كومبيناتىن قايتا جاڭعىرتىپ, ەت كونسەرۆىسىن جانە شۇجىق ونىمدەرىن شىعارۋ جوسپارلانۋدا. قۋاتتىلىعى جىلىنا 250 توننا شۇجىق پەن 262 مىڭ كونسەرۆى شىعارۋعا جەتەتىن بۇل جوبانىڭ قۇنى 620 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى. بۇگىنگى كۇنى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالدى. 25 ادامدى جۇمىسپەن قامتيتىن بۇل جوبانىڭ تۇساۋى وسى كوكتەمدە كەسىلمەك. ايتپاقشى, شيكىزات دايىنداۋ ماقساتىندا ءبىر مەزگىلدە 3000 باس ءىرى قارا مالىن بورداقىلايتىن ارنايى الاڭ ىسكە قوسىلىپ, جىلىنا شامامەن 4 500 باس ءىرى قارا مالىن بورداقىلاپ نەمەسە 1100 توننا ەت ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مەركىدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جەتىستىگى مۇنىمەن بىتپەيدى. جاقىندا وسى اۋدانداعى «ولجا» شارۋا قوجالىعىندا 3 مىڭ باسقا ارنالعان وزىق ينفراقۇرىلىمى بار بورداقىلاۋ الاڭى ىسكە قوسىلدى. اتالعان شارۋا قوجالىعىندا وتكەن جىلى 3 461 باس بۇقا بورداقىلانىپ, 879,3 توننا ساپالى سيىر ەتى ءوڭدىرىلدى.
جالپى العاندا, «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا اۋداننىڭ 4 شارۋا قوجالىعى 54,0 ملن. تەڭگە نەسيە الىپ, 293 باس سيىر, 12 باس بۇقا, «التىن اسىق» باعدارلاماسى بويىنشا 4713 قوي, «قۇلان» جىلقى شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 272 باس جىلقى ساتىپ الىنىپ, جوسپار ارتىعىمەن ورىندالدى.
ال «مەركى اسىل تۇقىمدى زاۋىتى» اق-قا قاراستى «اگروستان» جشس ۇلكەن ءبىر تىرلىكتى قولعا الدى. ولار جالپى قۇنى 100 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, جىلىنا 5500 باس قوي جانە 220 باس جىلقى بورداقىلاۋ كەشەنىن ىسكە قوستى. سونىمەن قاتار, قۇمدى ايماقتاعى قوي قىستاۋلارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ ماقساتىندا كانادا ەلىنىڭ تەحنولوگيالىق ۇلگىسىمەن جاسالعان 18 دانا مالشى ءۇيىن جانە 18 دانا مال ۇستايتىن ارنايى قورالار سوقتى. جاقىندا «اگروستان» تاعى دا 3000 باس ءىرى قارا مالعا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭى قۇرىلىسىن باستادى, جوبا قۇنى 740,0 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 60-قادامىندا «ءسۇت جانە ءسۇت ءونىمىنىڭ ءوندىرىسىن دامىتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ» بويىنشا ءۇش جىلدا اتقارىلاتىن مىندەتتەر ناقتىلانسا, 61-قادامدا «ەت ءوندىرىسىن دامىتۋ مىندەتى» قويىلعان. وسىعان بايلانىستى اۋداندا زاماناۋي ۇلگىدەگى سيىر فەرمالارىن ۇيىمداستىرىپ, ءسۇت ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ كووپەراتسيالارىن دامىتۋ ءىس شارالارى اتقارىلۋدا. ايماقتىق ءسۇت كلاستەرىن قۇرۋ بويىنشا اۋدانداعى 40 شارۋا قوجالىعى بىرىگىپ, «مەركى ونىمدەرى» كووپەراتيۆى قۇرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا اتالعان كووپەراتيۆكە 1000 باس سيىر مالىن ساتىپ الۋعا بارلىعى 600 ملن. تەڭگە, اتاپ ايتقاندا, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 300 ملن. تەڭگە جانە وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنان 300 ملن. تەڭگە قاراجات ءبولىندى. سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ارقىلى 1,0 ملرد. تەڭگە ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ءبولىندى.
«بىرلىك بولماي تىرلىك بولمايتىنىن» جاقسى ۇعىنعان شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى – «باحور». بۇل شارۋا قوجالىعى «ىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە الىپ, رەسەيدەن ءسۇتتى باعىتتاعى 100-دەن استام سيىر ساتىپ اكەلگەن. قازىر اسىل تۇقىمدى سيىرلار جەرسىنىپ, العاشقى ءتولىن بەردى. جانە بۇل سيىرلاردىڭ ارقايسىسىنان تاۋلىگىنە 25-30 ليترگە دەيىن ءسۇت ساۋىلادى.
– كووپەراتسياعا بىرىگۋدىڭ مەملەكەتكە دە, شارۋالارعا دا اكەلەر پايداسى وراسان. جەكەلەگەن شارۋالار ءۇشىن بۇل – ۇلكەن ءمۇمكىندىك. بىرىنشىدەن, ءسۇت كولەمى ارتادى. ءسۇت كوبەيگەن سوڭ زاۋىت جۇمىسى جۇرەدى. ءسۇت ونىمدەرىن دە شىعارا باستايمىز. بۇل كوپ دەڭگەيدە پايدا تابۋدىڭ كوزى بولماق. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتەن ءاردايىم قولداۋ بولارى انىق. نەسيە الۋ, مالعا جەمشوپ دايىنداۋ سياقتى ماسەلەلەردە مەملەكەتتىڭ كومەگى كوپ, – دەيدى «باحور» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى باحتيار حاسانباەۆ.
ال مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى باقتيار كوپبوسىنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەگەر جوسپار جۇزەگە اسسا, ءسۇت كولەمى 2-3 ەسەگە ارتادى. ال ءسۇتىن جەكە زاۋىتتارعا ارزان باعامەن وتكىزىپ وتىرعان فەرمەرلەر ءونىم قۇنىن ۇجىم بولىپ بەلگىلەپ, تابىسىن وزدەرى الاتىن بولادى.
ارينە, ءار ءىستىڭ ءوز قيىندىعى, ءوز بەينەتى بولادى. ايتسە دە, مەركى ءار مۇمكىندىكتى قۇر جىبەرمەي, بۇل سالادا قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلەدى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
اقادىل رىسماحان.