ەلتانۋ ساباعى

دەموكريت «ەل باسقارۋ – ونەر اتاۋلىنىڭ تورەسى» دەگەن ەكەن. ونداي «ەل باسقارۋ» ەرلىگىنە ازاماتتىڭ ازاماتى, باتىردىڭ باتىرى عانا بارا الار». «مەنىڭ كلاستاسىم نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سان الۋان اۋىرلىعىن العا توسقان اۋمالى-توكپەلى زاماندا, مىڭ ءولىپ, مىڭ ءتىرىلىپ, اقىرىندا تاۋەلسىزدىگىن العان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باستاۋىندا تۇرىپ, ونىڭ تىزگىنىن مىقتاپ قولىنا ۇستاپ, ونى قالىپتاستىرىپ, ەكونوميكاسىن رەفورمالاپ, مادەنيەتىن, الەۋەتىن كوتەرىپ, ەلىن دە, ءوزىن دە دۇنيەجۇزىنە مويىنداتقان» («ەگەمەن قازاقستان», 26.12.2015 ج.). الىستى بولجاي بىلەتىن زامانداسى, حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاپ, قازاقستاندى ايداي الەمگە پاش ەتكەن, مارتەبەسىن كوتەرگەن شىن مانىندەگى ايتۋلى تۇلعا تۋرالى سىنىپتاسى سايلاۋبەك قىدىراليەۆ جازعان ەستەلىكتى وقىپ شىققاندا, شىنىمدى ايتايىن, قايراتكەردىڭ بويىنداعى ادامي قاسيەتتەرگە ونىڭ تازا رياسىز كەيىپتە ەنگەنى سونداي, مۇندا بالا كۇننەن بىلەتىن ءوزىڭنىڭ ەت جاقىن ادامىڭنىڭ قاراپايىم قالىبىنا بارىنشا ءۇڭىلىپ, كىسىلىك كەلبەتىن تانۋدان اسقان دۇنيەدە زور ەڭبەك جوقتىعىنا كوزىڭ ايقىن جەتە تۇسەدى. جانە دە وسى لەبىز كوپ ادامنىڭ جۇرەك تۇبىنە وراۋلى مارجان ويلار سەپكەندەي اسەر قالدىردى. «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى – ءبىزدىڭ دۇنيەتانىمىمىزدى, بولمىسىمىزدى جاڭا زامانا تالابىنا سايكەس قايتا جاڭعىرتۋعا, ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى قۋاتتى مەملەكەتتەر ىشىندەگى ورنىن ايقىنداۋعا, حالقىمىزدىڭ ءوز رۋحىن, بىرەگەي تاريحي-مادەني قۇندىلىقتارىن مۇقيات ساقتاپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزۋگە ۇندەيدى. ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىك كۇنى تۋرالى: «1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا ءبىزدىڭ جاڭا تاريحىمىز باستالىپ, الەم كوگىندە قازاقستاننىڭ جارىق جۇلدىزى اتىپ, جارقىراپ تۇرعانىنا ءبىز كۋا بولدىق», – دەدى. «بۇل – بابالارىمىز ۇمتىلعان اڭسارلى ارماندارى ەدى. سوندىقتان بۇل – قۋانىشتى ءارى ماڭىزدى مەرەكە... ۇلى دالا ەلىنىڭ ۇلىق مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن», – دەگەن ۇلى تىلەگى جالپى كوپشىلىكتىڭ رۋحىن ەسەلەدى. ەلباسىمىز «قازىر ۇلت ورلەۋىنىڭ داڭقتى ءداۋىرى» دەپ بۇگىنگى كۇنگە ايرىقشا ءمان بەردى. ەلباسى بۇل ءسوزىن ءارى قاراي جالعاستىرىپ («ەگەمەن قازاقستان» 16 جەلتوقسان 2015 ج.), ۇزبەن قۇرمانباي ۇلى دەگەن ازامات (قوعام قايراتكەرى, جازۋشى) «قازاقتىڭ التىن ءداۋىرى» دەگەن ماقالاسىن تىكەلەي تاريحقا نەگىزدەپ باياندادى. وندا ول 550 جىلدىق تاريحى بار قازاق حاندىعىنىڭ «التىن ءداۋىرى» تاۋەكەل حاننىڭ (1582-1598 جج.) تۇسى دەپ باعالايدى. ول ۋاقىتتا تاۋەكەلدىڭ باستى باقتالاسى بۇحار حانى ابدوللا ودان جەڭىلىس تاۋىپ, قاراماعىنداعى اقسي, ءاندىجان, تاشكەنت, سامارقاند قالالارىنان ايىرىلادى. ەلباسىمىزدىڭ بىلتىرعى 30 قاراشاداعى حالىققا جولداۋى كۇردەلى كەزەڭدە – الەمدىك داعدارىس كەزىندە جاريالاندى. ەلىمىز الەمدىك ەكونوميكانىڭ قۇرامداس بولىگى بولعاندىقتان – ءبىز دە داعدارىسقا تاپ بولدىق. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرىسىمەن ىسكە اسىرىلىپ جات­قان ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ءبىز شيكىزات (مۇناي) رەسۋرستارىنا قاراپ قالمايتىن ەكونوميكا قۇراي باستادىق: يندۋستريالىق ونەركاسىپتى دامىتتىق, مىسالى, وڭدەۋ ونەركاسىبى, حيميا ونەركاسىبى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ ءوندىرىسى, جاڭادان ماشينا جاساۋ ونەركاسىبى, بۇدان باسقا جەكە كاسىپكەرلەرگە جاعداي جاسالىپ, ولار ءوندىرىسىن دامىتىپ جاتىر. «بەس ينستيتۋتتىق رەفورما» مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ماتەريالدىق جاعدايى تومەندەمەدى. جاڭا كاسىپكەرلەر جاڭا م ۇلىك, جاڭا قارجى يەسى بولدى. «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەيا­سى جاس ۇرپاقتىڭ ءوز وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى مەن ءپاتريوتيزمىن, ۇلتتىق تاريحىنا, سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە قۇرمەت تاعىلىمىن قالىپتاستىرادى, ەلجاندىلىققا تاربيەلەيدى. سونداي-اق, ۇلتتىق يدەيا قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا ستۋدەنتتەر ءۇشىن اسا قۇندى بايلىق بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ جاستارىمىزدىڭ بويىنداعى باسەكەلەستىك قابىلەتتى ارتتىرۋعا تيگىزەر سەپتىگى مول. سول جولعا جاس ۇرپاقتى باۋلىپ, جاسامپازدىق ۇدەرىسىنىڭ اۋماعىن ۇلعايتۋ, ولاردىڭ بىلىمدە دە, ىزدەنىستە دە الدا ءجۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جان-جاقتىلىققا تاربيەلەۋ – وقۋ ورىندارى الدىندا تۇرعان ەڭ جاۋاپتى ماسەلە. سوندىقتان اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك سەرىك پىراليەۆتىڭ باس­تاماسىمەن جاڭا وقۋلىق, تىڭ جوبا ازىرلەندى. وعان ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا كوپ جىلداردان بەرى جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بىرقاتار بىلىكتى, تاجىريبەلى ماماندار قاتىستىرىلعانى ءمالىم ەتىلدى. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس عيماراتىندا وتكەن «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشى بەلگىلى عالىمدار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, مۇعالىمدەر تىڭ جوبا اۆتورى – سەرىك جايلاۋ ۇلىنىڭ بۇل ۇسىنىسىن ءبىراۋىزدان قولدايتىندىقتارىن, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ەلتانۋ مەن ۇلتتىق يدەيا رۋحتارىن ءسىڭىرۋ ۇرپاق تاربيەسىندەگى باسىم باعىتتىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. كونفەرەنتسيادا تۇششىمدى پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىن وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋگە عالىمدار وتە-موتە قاتتى كوڭىل ءبولىپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميكتەرى, پروفەسسورلار س.ساتىبالدين مەن ءا.نىسانباەۆ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ج.مولدابەكوۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جالپى پەداگوگيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ك.جانپەيىسوۆ, وسى وقۋ ورنىنىڭ پسيحولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ج.نامازباەۆا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گ.حان جانە باسقالار وزدەرىنىڭ تاقىرىپتىق باياندامالارىندا ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنعان «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ عىلىمي نەگىزدەرىن جان-جاقتى تالداي كەلىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان «ماڭگىلىك ەل» ءپانىن كەلەشەكتە وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنە كەڭىنەن پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە «ماڭگىلىك ەل» ءپانىن جوعارى كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا ساي ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىستارىن جولدادى. «ماڭگىلىك ەل» وقۋلىعى عالىمدار قولداۋىمەن ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى.

زەينەپ بازارباەۆا,

ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى.