كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى ءحVى سەزى ءوتتى. وعان مەملەكەت باسشىسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى.
تاۋەلسىزدىك سارايى بۇل كۇنى ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرلەرىنەن كەلگەن سەزد دەلەگاتتارىنىڭ ىستىق ىقىلاستى, جىلى ءجۇزدى قاۋىشۋلارىنا كۋا بولدى. دەلەگاتتار اراسىندا رەسپۋبليكا حالقىنا جاقسى تانىمال مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, اتاقتى عىلىم, ونەر, ادەبيەت وكىلدەرىمەن قاتار, ەكونوميكادا بيىك تابىستارعا قول جەتكىزگەن ءوندىرىس مايتالماندارى بار ەدى. ارينە, اتا جاسىنان اسقان اقىلمان اقساقالدار مەن جاستار دا ءجۇردى. جالپى, دەلەگاتتار سانى 1200 ادامنان ارتىق بولعانىمەن, شاقىرىلعان قوناقتاردى قوسا ەسەپتەگەندە, سەزگە 2 مىڭنان ارتىق ادام قاتىستى. سونىڭ ىشىندە پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ باسشىلارى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جەتەكشىلەرى, ديپلوماتيالىق كورپۋس, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى بولدى.
سەزد جۇمىسىن پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك اشتى. ول ءوزىنىڭ ءسوزىن وسىدان 550 جىل بۇرىن تاريح ساحناسىنا كوش تۇزەگەن حالقىمىز ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاسامپازدىقتى تۋ ەتكەن سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە حالقىنىڭ بىرلىگى جاراسقان, ەكونوميكاسى قۋاتتى, بۇكىل الەم مويىنداعان زاماناۋي تاۋەلسىز مەملەكەت قۇردى, دەپ باستادى. 20 جىل بۇرىن مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى – كونستيتۋتسيانى قابىلداپ, بارشا ۇلت پەن ۇلىستى بايىرعى قازاق جەرىندە ءوزارا ىنتىماق پەن كەلىسىمگە ۇيىتقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى. تاعدىردىڭ نەبىر قيىن-قىستاۋىنان شىنىعا دا, شىڭدالا دا وتكەن ەلىمىز قازىرگى الەمدىك داعدارىستار ۋاقىتىندا دا دانالىقپەن ءوز كوشباسشىسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسىپ, جاسامپاز ىستەرگە تاس-ءتۇيىن جۇمىلىپ, بەكەمدىگىن نىعايتىپ, ەلدىگىن وسىرۋگە بەل بۋدى. ەلباسىمىز, پارتيامىزدىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى تاريحي جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ جاڭا دامۋ جولىن ايقىنداپ, ناقتى باعىتتاردى بەلگىلەدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ ەل يگىلىگىنە شاشاۋسىز جۇمسالۋىن قاداعالاۋ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ايرىقشا مىندەتى. پارتيامىزدىڭ كەزەكتى ءحVى سەزى وسىناۋ زور سەنىمدى اقتاۋ جولىندا قابىلداناتىن ستراتەگيالىق ماقسات-مىندەتتەرىمىزدى ايقىنداۋعا ارنالادى. ءبىز بۇگىن اتقارىلعان ىستەردى قورىتىندىلاپ, ايتىلار ۇسىنىستار نەگىزىندە اسا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدايمىز, دەدى ول.
ودان ءارى ب.بايبەك سەزدىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلاتىن كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسىن جاريالاپ, ونى دەلەگاتتار ءبىراۋىزدان بەكىتتى. سونىمەن سەزدىڭ قاراۋىنا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە ۇمىتكەر ۇسىنۋ, پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسى مەن ورتالىق باقىلاۋ-تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ ەسەپتىك مەرزىمدەگى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى جانە پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسى مەن ورتالىق باقىلاۋ-تەكسەرۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىن سايلاۋ دەگەن سياقتى 3 ماسەلە ۇسىنىلاتىن بولىپ شەشىلدى.
وسى ءۇش ماسەلەنىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى, ارينە, پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ۇمىتكەر ۇسىنۋ ەكەنى ءسوزسىز. وسى ماسەلە بويىنشا ءبىرىنشى ءسوزدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆ الدى. پارتيامىزدىڭ سەزى بۇگىنگى كۇردەلى كەزەڭنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاماق. ولاردىڭ ىشىندە سىرتتان كورىنە باستاعان نەبىر قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ شارالارى دا بار, دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. دالىرەك ايتساق, الەمدە بۇگىن تىنىشتىق جوق. دۇربەلەڭ كوبەيدى. تاتۋلىعى بۇزىلىپ, ءبىر-بىرىمەن مامىلەگە كەلە الماي, قىلىشتارىن جالاقتاتىپ, سانكتسيالىق سوعىس مايدانىن اشقان ەلدەردىڭ سالقىن ىزعارى بىزدەرگە كەلمەيدى ەمەس, كەلەدى, كەلىپ تە جاتىر. بۇل – ۇلكەن قاۋىپ. وسىلاي دەي كەلىپ, شەشەن ودان ءارى جالپى ەكونوميكالىق جاعدايلارعا توقتالدى. الەم ەكونوميكاسى ءالى داعدارىستان شىعا العان جوق. ونىڭ دامۋى باسەڭدەدى, تاۋارعا سۇرانىس ازايدى, مۇناي, باسقا دا زاتتاردىڭ باعاسى ءتۇسىپ كەتتى. تابىس كوزدەرى تارىلدى. ەكونوميكاسى ناشارلاپ نەمەسە قۇلدىراۋ سالدارىنان الىس-جاقىن 18 مەملەكەت وزدەرىنىڭ ۇلتتىق اقشالارىن دەۆالۆاتسيالاۋعا ءماجبۇر بولدى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستان ءۇشىن قاۋىپ, ونى بارشامىز سەزىپ وتىرمىز. كۇردەلى كەزەڭدەردە بابالارىمىز قۇرىلتاي شاقىرعان ەكەن. بۇگىنگى قۇرىلتايىمىزدا دا الداعى قيىندىقتاردى بولدىرماۋ جولدارى ءسوز ەتىلمەك. بىزگە كەرەگى – ۇتىمدى ساياسات, ءتيىمدى ەكونوميكا. «قاۋىپسىزدىك, تۇراقتى دامۋ» وسى قۇرىلتايداعى اڭگىمە ارقاۋى, دەدى ول.
سونىمەن قاتار, دەدى شەشەن اڭگىمەسىن جالعاپ, وسى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ دۇرىس جولىن تاۋىپ, ەل تىزگىنىن بەرىك ۇستاپ وتىرا الاتىن باسشىمىزدى قازىر سايلاپ الۋىمىزدىڭ ماڭىزى زور. وسى ازاماتتىڭ ەسىمىن جەتەكشى پارتيا رەتىندە «نۇر وتان» پارتياسى اتاۋى كەرەك. سوناۋ «سايلاۋ وتكىزەيىك» دەگەن كۇندەردەن باستاپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە, ساياسي توپتاردا, زيالى قاۋىم ورتاسىندا, كاسىپكەرلەر, مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر, جۇمىسشىلار, شارۋالار اراسىندا, جالپى حالقىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگىندە «پرەزيدەنت بولۋعا لايىق» دەپ ءبىر ادامنىڭ ەسىمى ايتىلىپ, ۇسىنىلىپ ءجۇر. ول ءبىزدىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ.
ءبىز دە وسى پىكىردەمىز. وسىلاردى ەسكەرە كەلىپ, قۇرمەتتى دەلەگاتتار, پارتيا اتىنان پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى رەسمي ۇسىنايىق جانە ودان ۇمىتكەر بولۋعا كەلىسىمىن سۇرايىق.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – سىن-سىناقتاردان ابىرويمەن وتكەن ەلباسى. ونىڭ باسشىلىعىمەن قازاق ەلى تالاي اسۋلاردان ءوتتى. بۇل بابالار بۇرىن جۇرمەگەن, تىڭ, سوقپاعى كوپ جول ەدى. ونىڭ قيىندىقتارى دا بولدى. بىراق, ەلباسى وسىلاردىڭ بارىنەن تۇراقتى دامۋعا جول تابا ءبىلدى. قازىرگى قيىندىقتاردى دا دەر كەزىندە سەزىپ, كورىپ وتىر. ونىڭ ايعاعى – ەلباسى ۇسىنعان «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى. ول – كەڭ-بايتاق ەلدى مەكەندەرىمىزدىڭ ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىن نىعايتىپ, وڭىرلەرگە, جالپى حالقىمىزعا جاڭا تىنىس, تىرشىلىك اكەلەتىن ساياسات. ول – جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسۋگە قۇرال بولماق ساياسات. ەڭ باستىسى, ءبىز بۇرىنعىداي تەك مۇنايعا يەك ارتۋدى قويىپ, ەكونوميكانىڭ جاڭا باعىتتارىنا, جاڭا مۇمكىندىكتەرىنە باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. سىن ساعاتىندا تابىلعان ۇتقىر شەشىم. ونى ورىنداۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. وسىدان, بىزدەرگە قۇرعاق ءسوز, جايداق ۇران ەمەس, تياناقتى ءىس كەرەك, ونىڭ ناتيجەسىن حالىق كورۋى كەرەك. سوندا عانا «نۇرلى جول» بىزدەردى جاڭا بەلەستەرگە شىعارا بىلگەن بەرەكە جولى دەپ ايتا الامىز, دەپ ءبىر قايىردى اكادەميك.
ك.ساعاديەۆ كەلەسى كەزەكتە مەملەكەتىمىزدىڭ 550 جىلدىق تاريحىندا ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس بولىپ كەلە جاتقان «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى», «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولى» دەگەن قاستەرلى ءسوز, قاسيەتتى ۇعىمدار بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. ءبىرتالاي زامان وتەر, كەلەسى ءبىر ۇرپاقتارىمىز ەلباسىنىڭ, حالقىمىزدىڭ بۇگىنگى تەر توككەن ەڭبەگىن «نۇرسۇلتاننىڭ نۇرلى جولى» دەپ ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرەر. ول ءۇشىن بۇگىنگى ەڭبەك باياندى بولۋى كەرەك. وسىعان اتسالىسۋ – «نۇر وتان» پارتياسى مۇشەلەرىنىڭ وتە ماڭىزدى مىندەتى. قازاقستان حالقىندا ءبىر-بىرىنە دەگەن جاراستىق, تۇسىنىستىك, ىنتىماق, بىرلىك بار. ولار ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن تابىس. قازاق ەلى – ەشكىممەن داۋلاسپاي, جاۋلاسپاي, الىس-جاقىن كورشىلەرىمەن تاتۋلىقتا وتىرعان ەل. مۇنى دا پرەزيدەنت قامتاماسىز ەتۋدە. قازاقستان باسشىسى الەمدەگى قاقتىعىستارعا بەي-جاي قاراماي, بىتىمگە شاقىرىپ, الەم تىنىشتىعى ءۇشىن اتسالىسىپ, حالىقتار اراسىنداعى بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماق ءۇشىن الەم دەڭگەيىندەگى كورنەكتى كۇرەسكەر دارەجەسىنە كوتەرىلە بىلدى. وسىنىڭ بارى – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى تاعىنا بىردەن-ءبىر لايىق قايراتكەر ەكەنىنىڭ ايعاعى. وسىمەن اعايىندار, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر رەتىندە ءبارىمىز ءبىراۋىزدان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى ۇسىنايىق! ەلباسىمىزدى قولدايىق, دەپ ك.ساعاديەۆ ءسوزىن اياقتادى.
ەكىنشى ءسوز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پارتيا ساياسي كەڭەسى بيۋروسىنىڭ مۇشەسى اناتولي باشماكوۆقا بەرىلدى. ول اكادەميك ك.ساعاديەۆتىڭ ۇسىنىسىن قولدايتىنىن جەتكىزىپ, ەلباسى بولۋعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ابدەن لايىقتى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ءبىز, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, بۇل ۇسىنىستى ءبىراۋىزدان قولدايمىز. مەن قىزمەت بابىنا وراي ەلىمىزدىڭ ايماقتارىنا ءجيى شىعىپ تۇرامىن. سونداعى كەزدەسۋلەردىڭ بارىندە ارداگەرلەر دە, جاستار دا, زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە پرەزيدەنتتىككە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ عانا لايىقتى ەكەنىن ايتقانىن ەستيمىن. مەن جۋىردا عانا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بولىپ, وندا ۋنيۆەرسيتەتتە وقيتىن جاستارمەن, مەكتەپ ديرەكتورلارىمەن, قوعام وكىلدەرىمەن كەزدەستىم. وزدەرىنىڭ بولاشاقتارىن ولار تەك سىزبەن عانا بايلانىستىرادى, دەدى ول ءسوزىن پرەزيدەنتكە قاراتا بۇرىپ.
ودان ءارى شەشەن «نۇر وتاننىڭ» حV سەزىندە قابىلدانعان دوكترينانى ەسكە الدى. وندا: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ءبىزدىڭ پارتيانى قۇرۋشى. ءبىز تاۋەلسىزدىك الۋىمىزدى جانە قازاقستان تابىستارىنىڭ الەمدە تانىلۋىن ونىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستىرامىز. ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بولاشاعىن انىقتايدى» دەپ جازىلعان ەدى. ءوز تاراپىمنان ايتار بولسام, تاۋەلسىزدىك پەن ن.نازارباەۆ – ەگىز ۇعىمدار. بۇل ءبىزدىڭ ۇنامدى جانە تاريحي سيمۆولدارىمىز, دەدى. ودان ءارى ول پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق بەدەلىنە توقتالدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلى وتە جوعارى. وعان مەن بۇۇ-دا جانە برازيلياداعى ريو+20 سامميتىنە قاتىسقاندا كوز جەتكىزدىم. بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن ءوزىنىڭ سوزىندە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز تۋرالى «سارابدال ساياساتكەر جانە دانا ديپلومات» دەگەن ەدى. ال 193 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى قول قويعان جەر شارى ءسامميتىنىڭ قورىتىندى قۇجاتىنا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بارلىق ۇسىنىستارى ەنگىزىلدى, دەدى ا.باشماكوۆ.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەن ءۇشىن ءوز وتانىنا, ءوز حالقىنا دەگەن وراسان سۇيىسپەنشىلىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ قالا بەرەدى, دەدى ول ءسوزىنىڭ سوڭىندا. ول ءوزىنىڭ تاعدىرىن تولىعىمەن تۋعان ەلىنىڭ يگىلىگىنە ارنادى. سوندىقتان دا, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بارلىق تابىستارى مەن جەتىستىكتەرى بۇگىنگى كۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل – تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋلارىنا جەتەتىن اينىماس فاكت. قازاقستاننىڭ بارلىق حالقى ەلباسىنا سەنەدى, وزدەرى مەن ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىن تەك سونىڭ ەسىمىمەن عانا بايلانىستىرادى. سوندىقتان دا, ءبىز ونىڭ كانديداتۋراسىن ءبىراۋىزدان قولدايمىز.
ءۇشىنشى ءسوز اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىستىق بولىمشەسىنىڭ ءتورايىمى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆاعا بەرىلدى. بۇگىن ءبىز كەڭ-بايتاق قازاق دالاسىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن الۋان ۇلت وكىلدەرى باس قوسىپ وتىرمىز. مىڭجىلدىق توعىسىندا ءوز ەگەمەندىگىن الىپ, جاڭا ءداۋىردىڭ سوقپاقتى جولىن جاڭىلماي ءوتىپ جاڭا بەلەسكە كوتەرىلگەن قازاق ەلى تاريحىنىڭ جاڭا دا جارقىن بەتى جازىلۋدا. قاسيەتتى اتامەكەندى ءسۇيىپ, ونىڭ ەلىنە يە, حالقىنا كيە بولىپ, قيىن كەزەڭنەن الىپ ءوتىپ, جاڭا داۋىرگە باستاۋ باقىتى كەز كەلگەن ادامنىڭ باسىندا بولمايتىن باقىت, ول باقىت قۇداي سۇيگەن پەرزەنتكە بۇيىرعان ەرەكشە باق ەكەنىنە كۋا بولدىق. ول ەلدىڭ باعىنا تۋعان – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ دەپ جار سالا كەلدىك. بۇل كۇندە بۇكىل الەم تانىعان «قازاقستان – نۇرسۇلتان» دەگەن قوس ءسوز جاستىڭ دا, كارىنىڭ دە ماقتاۋىنا اينالدى. بايلىعى مول دالانى بۇكىل الەمگە تانىتىپ, تۋعان ەل تەرەزەسىن تەڭگەرىپ ۇلگەرگەن ۇلى ساياساتكەر ءسىزدى قايتا پرەزيدەنتتىككە سايلايمىز دەگەن ەل تىلەگىن الىپ كەلدىك, دەدى ول.
ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قالامگەرلەرمەن جۇزدەسكەندە: «جازۋشىلار, الماتىدا وتىرا بەرمەي, ەلگە بارىپ ەگەمەندىكتىڭ ءمانىن تۇسىندىرىڭدەر, ءبىز ءۇشىن ودان قۇندى ەشتەڭە جوق», دەگەن ەدىڭىز. مەن رەسەيدىڭ بەس وبلىسىمەن شەكتەسەتىن ورالعا قونىس اۋداردىم. ءتىل مەن دىننەن الشاقتاعان جاستارعا انالىق اقىلىمدى ايتقىم كەلدى. قالادا ول كەزدە ءبىر-اق قازاق مەكتەبى بولعان, بۇل كۇندە 16 مەكتەپ اشىلدى. ءوزىڭىز ايتقان «قىز – ۇلتتىڭ اناسى» دەگەن سوزىڭىزگە وراي سول قىزدار تاربيەسىنە ارالاستىم. ەگەمەن ەلدىڭ ەرتەڭگى بەسىگىن تەربەتەتىن قىزدارىمىز قالاي ءوسىپ جاتقانى مەنىڭ كوڭىلىمدى الاڭداتتى. ايەل جۇگى – وشاق باسى, شاڭىراق جاۋاپكەرشىلىگى دەپ تۇسىنگەن مەن ءۇش بالا, بەس نەمەرە تەربەتىپ, ولەڭ جازىپ جۇرە بەردىم, دەگەن اقىن ودان ءارى پرەزيدەنتكە: «قىمباتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! وزىڭىزگە تانىس بابالاردان جەتكەن ءبىر قاعيدانى قايتالاعىم كەلەدى. ابىلايدى حان ەتىپ كوتەرگەندە ول: «مىنا دالانى قورعاپ باسىن وققا تىككەن باتىرلار دا قۇرمەتكە لايىق قوي», دەپتى. سوندا قابانباي باتىر: «حان بىرەۋ – قالعاندارى تىرەۋ بولۋى كەرەك», دەگەن ەكەن. سول بابادان جەتكەن ۇلاعاتتى ەندى ءبىز ايتۋعا كەلدىك. «نار جولىندا جۇك قالماس» دەپ سىزگە تاعى سەنىم ارتقالى وتىرعان بارشا حالىقتىڭ اتىنان زور دەنساۋلىق, قاجىماس قايرات تىلەپ, ءسوزىمدى ولەڭ جولدارىمەن اياقتاعىم كەلەدى», دەپ ءوزىنىڭ ن.نازارباەۆقا ارناعان «تۇڭعىشقا ارناۋ» دەگەن ولەڭىن وقىپ بەردى.
سۇيگىزىپ ماڭدايىڭدى تاڭ نۇرىنا,
شىداۋعا تۋعان ۇلسىڭ بارلىعىنا.
الاشتىڭ ەركىندىگىن العان عاسىر,
جازىلدى بۇگىن انىق تاعدىرىڭا.
تاڭداعان تۇڭعىشىسىڭ ەركىن ەلدىڭ,
ءبəرى ەستە – تولعانىسى سول كۇندەردىڭ.
كوك تۋىن ەركىندىكتىڭ ءسۇيىپ تۇرىپ,
حالقىڭا ادالدىقتىڭ سەرتىن بەردىڭ.
سەنەدى تۇڭعىشىنا قاۋىم بۇگىن,
سەزەدى سەنىم جۇگى اۋىرلىعىن.
نۇر ءجۇزدى نار تۇلعامەن العا باستا,
كوتەرىپ يىقتاعى ءدəۋىر جۇگىن.
كوتەرىپ ءداۋىرىڭنىڭ اۋىر جۇگىن.
ودان ءارى ءسوز قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆقا بەرىلدى. بۇگىنگى قازاقستان – تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ مەكەنى. ءبىز الەمنىڭ كوز الدىندا بىرلىكتىڭ بەسىگىنە, تاتۋلىقتىڭ تىرەگىنە اينالدىق. ۇلتتى ۇيىستىرعان, تىلەكتى توعىستىرعان مەرەيلى مەملەكەتىمىزگە وزگە جۇرت قىزىعا قارايدى, دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. توسىندە تۇلپاردىڭ ءىزى قالعان ۇلى دالامىز تالاي ءداۋىردى باستان كەشتى. بابالارىمىز ەلگە قورعان بولدى. انالارىمىز ۇرپاققا قامقور بولدى. ولار التاي مەن اقجايىقتىڭ اراسىنداعى ۇلان-عايىر جەردى بىزگە اماناتقا قالدىردى. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ بۇرىن قيىندىقتان كوز اشپاعان قازاقستاننىڭ باعى اشىلدى. بىزگە تالاي ۇرپاقتىڭ پەشەنەسىنە جازىلماعان باق بۇيىردى. ەلباسىمىز ارمانىمىزدى اقيقاتقا اينالدىردى, دەدى ول ءوزىنىڭ سوزىندە.
سودان كەيىن اكىم قازىر ءبىزدىڭ كەمەل ويلى كوشباسشىمەن بىرگە قۋاتتى مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى اتاپ ءوتتى. قازاق ەلىمەن بىرگە ونىڭ ايماقتارى دا قوسا دامىپ كەلە جاتقانىن كولدەنەڭ تارتتى. ءوزىڭىز «الاشتىڭ اناسى» دەپ باعا بەرگەن سىر ەلىندە سەرپىلىس كوپ. وركەنيەت جولىنا تۇسكەن وڭىرلەر ەلدىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. سىر ەلىنىڭ ماقساتى دا وسى. مەرەيلى مەملەكەت, پاراساتتى پارتيا, ۇيىسقان ۇلت كەز كەلگەن داعدارىستى ەڭسەرە الادى. وسىنىڭ ءبارى ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن جۇزەگە اسىپ كەلەدى. قازىرگى قازاقستان – قۋاتتى قازاقستان! ال قۋاتتى قازاقستاندى كورەگەن كوشباسشى عانا بولاشاققا باستاي الادى. ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا قازىر قازاقستان دۇنيەجۇزىنە تانىلدى. الىس-جاقىن ەلدەرمەن سىيلاسپىز. ىرگەلەس كورشىلەرمەن تاتۋمىز. سوندىقتان بۇكىل الەم دۇرلىگىپ جاتقان كەزدە تىنىشتىقتىڭ بەسىگىن تەربەتىپ وتىرمىز. ءبىز وسىنداي بەيبىت ءومىر جالعاسا بەرسە دەپ تىلەيمىز! ءبىزدىڭ ەلىمىز – بەرەكەلى بىرلىك پەن تۇرلاۋلى تىرلىكتىڭ سيمۆولى. قازاق ەلى – ۇلت پەن ۇلىستىڭ باسىن قوسىپ, ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي تاتۋلىق ورناتقان شۋاقتى شاڭىراق. بۇل شاڭىراقتىڭ دىڭگەگىن كوتەرىپ, ءوز قولىمەن ۋىعىن قاداعان ەلباسىمىزدىڭ ەڭبەگى اقتالدى. ءبىز وسى شاتتىققا تولى شاڭىراقتىڭ جاراسىمدى تىرلىگى ۇزاق بولعانىن قالايمىز, دەدى ق.كوشەرباەۆ.
بۇرىن باردىڭ باسىن قوسا الماي, نەسىبەسىنەن قاعىلىپ, بەيقام جۇرگەن ەل ەدىك, دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا اكىم. بۇگىندە قولداعى قازىناسىن قالاي جۇمساۋدى بىلەتىن, ەتەك-جەڭىن جيناعان ىرگەلى جۇرتقا اينالدىق. ماسىلدىقتان ارىلىپ, ماعىنالى تىرلىك كەشۋگە ۇمتىلدىق. حالىقتىڭ مىنەزى نارىقتىڭ مىنەزىنە بەيىمدەلدى. ەل ىشىندە كاسىپكەرلىك سانا ورنىقتى. ءبىز وسىنداي وركەندى وزگەرىستەر كوبەيە بەرسە دەپ تىلەيمىز. وسى تىلەكتىڭ بارىنە كورەگەن كوشباسشىمەن بىرگە بولعاندا عانا قول جەتكىزە الامىز. ويتكەنى, مۇنىڭ بارلىعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سىندارلى ساياساتى ارقىلى جۇزەگە استى. ەلباسى ەلدىڭ, ەل ەلباسىنىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتتى. ءسىز قاسيەتتى قورقىت ەلىنە ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلەسىز. ءوزىڭىزدىڭ قامقورلىعىڭىزدىڭ ارقاسىندا قالامىز قايتا تۇرلەندى. ەلدىڭ ەڭسەسى تىكتەلدى. اڭقاسى كەپكەن ارالدىڭ تامىرىنا قان جۇگىردى. بالىعىمىز – بايلىعىمىزعا, كۇرىشىمىز – ىرىسىمىزعا اينالدى. سوندىقتان «جىردىڭ جەرۇيىعى» سانالاتىن سىر ەلى ءسىزدى ارقاشان قولدايدى, دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى قايراتكەر باسشى.
ودان ءارى ءسوز كەزەگى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر اتىنان «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى راحىم وشاقباەۆقا بەرىلدى. ول كاسىپكەرلەردىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قول جەتكىزگەن تابىستارىن سانامالاي كەلىپ, سونىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ سىنداردى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن كاسىپكەرلەردى قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلعانىن, تەكسەرىستەردىڭ ازايتىلعانىن, ساقتاندىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جاسالعانىن ايتتى. ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن «ينۆەستيتسيالار تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار تۋرا ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇيىلۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەردى. ونى, ءتىپتى, ەكونوميكاداعى الەمدىك داعدارىس تا توقتاتا العان جوق, دەدى شەشەن.
ودان ءارى ر.وشاقباەۆ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا تۋرالى يدەيانىڭ دا كاسىپكەرلەر ءۇشىن اسا ءتيىمدى بولىپ, 176 ميلليوندىق نارىققا قول جەتكىزگەنىن ايتتى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بيزنەسكە تمد ەلدەرىنىڭ ەشقايسىسىندا جوق قولايلى جاعدايلار تۋعىزىلعان. سونىڭ ارقاسىندا سوڭعى ەكى جىلدا عانا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بەلسەندى سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 50 مىڭعا ارتىپ, وندىرگەن ونىمدەر كولەمى 1,5 ترلن. تەڭگەگە جەتتى. ال وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىندەر سانى 150 مىڭنان 2 ملن. 800 مىڭعا دەيىن ارتتى, دەدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول وزدەرى, بيزنەسمەندەرگە كەرەگى تەك – تۇراقتىلىق, بولجالدىق, بىرلىك, كەلىسىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. وسى ىستەردى تەك كوشباسشىمىز عانا جاساي الاتىنىن كولدەنەڭ تارتتى.
ءسوز كەزەگى وزىنە تيگەندە «تايىنشا استىق» جشس باس ديرەكتورى اناتولي رافالسكي اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى قيىنشىلىق جىلداردى ەسكە الىپ, پرەزيدەنتتىڭ ۇساق نارسەنى جاڭادان ويلاپ تابۋدىڭ كەرەگى جوق, تەك جۇرت جاقسىسىن ۇيرەنىپ, ونى ءوزىمىزدىڭ جاعدايعا يكەمدەۋ كەرەك دەگەنىن ايتتى. ءبىز سول اقىلدى بەكەم ۇستانىپ, بيىك تابىستارعا جەتتىك. ءسىزدىڭ ءسوزىڭىزدىڭ دانالىعىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ بەردى. قازىر جۇرت ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى ۇيرەنەدى. ماسەلەن, تۇمەن وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ءوزىنىڭ دەلەگاتسياسىنا: «الىس شەتەلگە بارىپ اقشا شىعارماڭدار, ودان دا جاقىن قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن ۇيرەنىڭدەر», دەپ ايتقان ەدى. ءسىز اۋىل شارۋاشىلىعىن ۇنەمى قولداپ كەلەسىز. ۇلكەن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ءسىزدىڭ دۇرىس ساياساتىڭىزدىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى كۇنى اۋىلدىقتار داعدارىستان قورىقپاي, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتاردى ەڭسەرە الاتىن جوسپارى بارىنا سەنەدى, دەدى شەشەن. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ا.رافالسكي بارلىق اۋىل تۇرعىندارى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا سەنەتىنىن, ونىڭ ەلدى ودان ءارى باسقارا بەرۋىنەن ءۇمىتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
الماتى وبلىسى ىلە اۋدانىنداعى م.ماقاتاەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى عاليا نادىربەكوۆا ءوزىنىڭ سوزىندە 40 جىلدان بەرى ۇرپاق تاربيەلەپ, ءبىلىم بەرۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. 1991 جىلدان بەرى, ياعني ەلىمىز تاۋەلسىز بولعاننان بەرى مەكتەپتە باسشىمىن. «ءوزىن ءوزى تانۋ» پانىنەن ساباق بەرەمىن. ۇستازدىق ەتكەن وسى 40 جىلدىڭ جارتىسىنان استامىندا مەن تاۋەلسىز ەلىمنىڭ جاستارىن وقىتىپ, تاربيەلەۋ باقىتىنا يە بولىپپىن. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى تۋعان, ياعني ساناسى جالتاقتىقتان تولىق ازات جاستاردىڭ الدى بيىل 23-كە تولدى, دەدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلىمىز ازات بولعاننان بەرگى مەملەكەت باسشىسى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ كورىنىستەرى. ەگەر مەن سياقتىلار جۇزدەردى تاربيەلەۋدە دەسەك, ءسىز كۇن سايىن ميلليوندارعا ءجون سىلتەۋدەسىز! دەدى ول بۇل ورايدا.
سونداي-اق, ع.نادىربەكوۆا قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىكتى اڭساپ, بۇل كۇنگە زارىعىپ جەتكەنىنە توقتالا كەلە, 90-شى جىلداردىڭ قيىندىقتارىن مەكتەپتەگى مۇعالىمدەر كوپپەن, حالىقپەن بىرگە كورگەنىن اتاپ ءوتتى. بىراق, ءبىز ءسىزدىڭ «شىداڭىزدار, ءبارى دە جاقسى بولادى» دەگەن سوزىڭىزگە سەنىم ارتتىق. ناتيجەسىندە داۋلەتىمىز ارتتى, مارتەبەمىز ءوستى. مىسالى, جالاقىمىزدىڭ ءوزى سوڭعى 5 جىلدا-اق 2 ەسەگە كوبەيدى. وتكەندە عانا بولعان ۇكىمەت جينالىسىندا ءسىز «ءبىلىم سالاسىنىڭ قارجىسى ەش قىسقارتىلمايدى, ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ بولاشاققا جاساعان ينۆەستيتسيامىز» دەگەن ەدىڭىز. وسى سوزدەردى ەستىگەندە باسقا ەلدەردە, سونىڭ ىشىندە, ءتىپتى, امەريكا قۇراما شتاتتارى سياقتى ەلدەردىڭ وزىندە ورىن الىپ وتىرعان مەكتەپ جۇيەسىن قىسقارتۋ, مۇعالىمدەردى جۇمىسسىز, ياعني بالالاردى ءبىلىمسىز قالدىرۋ, وعان ۇلاسقان داۋ-داماي ەرىكسىز ەسكە ءتۇستى, دەدى ءوز سوزىندە مەكتەپ ديرەكتورى.
سونىمەن قاتار, ول ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قاراپايىم جۇرتشىلىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن شەشۋگە, تۇرعىندارمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتۋعا ۇلكەن ءمان بەرەتىن «نۇر وتان» پارتياسى بۇگىندە حالىققا جاقىن پارتيا بولىپ وتىرعانىن, قوعامدىق قابىلداۋ مۇمكىندىگى اۋىلدىق جەرلەرگە جەتكەندىگى دە مۇنىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. پارتياعا دەگەن وسىناۋ ەل ءۇمىتىنىڭ ەلباسىنا دەگەن ۇلكەن سەنىمنەن ءنار الاتىنى مەنىڭ بارشا ارىپتەسىمە, بۇكىل حالىققا بەلگىلى. مەنىڭ ويىمشا, ءاربىر نۇروتاندىقتىڭ ماقساتى – قولدا بار التىننىڭ قادىرىن شىن ءبىلىپ, ەلباسى باستاعان جاسامپاز ىستەردىڭ ءاردايىم قاسىنان تابىلا بىلۋگە, باستامانى ءىلىپ اكەتىپ, ماقساتىنا جەتكىزە ورىنداۋعا ۇمتىلۋ. ءسىز ۇسىنعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ورىنداپ, ەلىمىزدىڭ ەڭ مىقتى 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنان كورىنۋىنە قىزمەت ەتۋ, جاستاردىڭ سونى كورۋىنە جاعداي جاساۋ بارىمىزگە سىن. ول ءۇشىن تاۋەلسىز ەلىمىز بەت تۇزەگەن بولاشاقتىڭ كوشىنە ءارى قاراي دا ەلباسى باس بولۋى كەرەك. ءسىزدىڭ تۇلعاڭىزدى تەك پارتيا مۇشەلەرى عانا ەمەس, ءاربىر ۇستاز بەن كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ اتا-انانىڭ قولدايتىنى انىق. ءبىز ءوزىمىز بەن بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىن تەك ەلباسىمەن عانا بايلانىستىرامىز, دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن ۇستاز.
«ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى يۋري پيا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىنە قاتىسۋ ءوزى ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە ەكەنىن, سەبەبى, بۇل سەزدىڭ قازاقستان ءۇشىن تاريحي ءمان-ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, مەن ءسىزدىڭ «مەملەكەت – ول ەڭ باستىسى, ادامدار. ال مەملەكەت باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن, ونىڭ ازاماتتارى دا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى كەرەك» دەگەن ءسوزىڭىزدى ۇمىتپايمىن. سول سەبەپتى, ءبىز الدىمىزعا باسقا ەلدەردەن دە اۋقىمدى ماقساتتار قويىپ, ءوز-وزىمىزگە سەنىپ, ءبىر ورىندا قالىپ قويماۋىمىز كەرەك, دەدى ول ءوز سوزىندە. ول بۇگىندە ەلباسى مەملەكەتىمىزدىڭ 30 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ تۋرالى مىندەت قويىپ وتىرعانىن, ال بۇل ستراتەگيالىق مىندەت ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن تولىقتاي دالەلدەپ كەلە جاتقانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. مۇنى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرى مەن ساراپشىلاردىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنا بەرگەن باعاسى كورسەتىپ كەلەدى.
ماسەلەن, ءبىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالامىز وڭ وزگەرىستەردى باستان كەشۋدە. بۇل سالاعا كورسەتىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قولداۋ مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, جاڭا زامانعا ساي كلينيكالار سالۋعا, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارىن وسىرۋگە سەپ بولۋدا. ەلباسى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان 10 جىلدان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەڭ كۇردەلى دەگەن كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار جاسايتىن 30 مىقتى ەلدىڭ قاتارىنا ەندى. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا دا اسۋلاردى باعىندىرا الاتىنىن ايعاقتايدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردى جاساۋعا جاعداي جاسالۋدا. ءار جىل سايىن جۇرەككە 20 مىڭنان استام وپەراتسيا جاسالادى. بۇل 10 مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرى ساقتالادى دەگەندى بىلدىرەدى, دەدى يۋ.پيا.
سونداي-اق, ول ءوز سوزىندە استانادا ۇلتتىق مەديتسينالىق حولدينگتىڭ بازاسىندا «بولاشاق گوسپيتالى» قۇرىلىپ جاتقانىن, بۇل وتاندىق مەديتسيناداعى ەڭ اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ وتكەندەي, «جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيالار ەنگىزەتىن الاڭعا جانە قازاقستاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى دامۋىنىڭ لوكوموتيۆىنە» اينالماق. ماسەلەن, جاقىندا Wall Street-تە قازاقستان ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارىپتەس رەتىندە اتالدى. ونىڭ ىشىندە استاناداعى كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق باسەكەگە قابىلەتتىلەردىڭ ءبىرى بولىپ قانا قويماي, كلينيكالىق ناتيجەلەرى بويىنشا دا ەڭ وزىق دەپ تانىلدى. سونداي-اق, جەنەۆادا وتكەن تاڭداۋ ناتيجەسى بويىنشا استانا 5 ەلدىڭ ىشىنەن 2017 جىلى كارديوحيرۋرگتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسى وتكىزىلەتىن ورىن رەتىندە تاڭدالدى. بۇل پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەڭ ماڭىزدى وقيعا بولماق, دەدى دوكتور پيا ءوزىنىڭ سوزىندە.
يۋ.پيا, سونداي-اق, ءوزىنىڭ وتكەن جىلى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىنا يە بولعانىن ايرىقشا ماقتان تۇتاتىنىن ايتتى. بۇل مەنىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى بارلىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ەڭبەكتەرىنە بەرىلگەن باعا دەپ ويلايمىن, دەدى ول. ءسوزىنىڭ سوڭىندا يۋ.پيا قازاقستاننىڭ مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارى ەلباسىنىڭ ساياساتىنا سەنىپ قانا قويماي, قولداۋ كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز قازاقستاننىڭ تابىستى, تۇراقتى تۇردە دامىعان, الەم ەلدەرىنىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن يەلەنەتىن مەملەكەت بولعانىن قالايمىز. ول ءۇشىن ءبىز مەملەكەت پەن حالىقتىڭ يگىلىگى جولىندا ايانباي تەر توگەتىن, بار كۇش-جىگەرىن ايامايتىن مىقتى ءارى پاراساتتى كوشباسشىنى تاڭدايمىز! دەدى ول.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ءسوز العان «ءساتباەۆ وپەرەيتينگ» جشس باس گەولوگى اسىلجان داۋلەتوۆ كەزىندە «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ۇلىبريتانيانىڭ لوندون يمپەريالىق كوللەدجىندە ءبىلىم العان ەكەن. ەل ەرتەڭىن ايقىندايتىن تاريحي جيىندا ءوزىڭىزدىڭ مەملەكەتتىك باعدارىڭىزدىڭ شاپاعاتىنا بولەنگەن مىڭداعان جاستىڭ اتىنان ءسوز الۋ قۇرمەتىنە يە بولعانىما ايرىقشا قۋانىشتىمىن. مەن مۇنايلى ولكە – اتىراۋ وبلىسىنان كەلىپ وتىرمىن. اۋلەتىمىزدىڭ قاراشاڭىراعىندا ءتورت ۇرپاق – اتا-اجەم, اكە-شەشەم, ءوز وتباسىم, ەكى بالاممەن تۇرىپ جاتىرمىز. جالپى, وسى ماماندىقتى تاڭداۋىما ەكى ماسەلە ىقپال ەتتى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ءوزىڭىزدىڭ باستاماڭىزبەن قولعا الىنعان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى بولسا, ەكىنشىسى – القالى جيىندا ەل جاستارىن گەولوگيا سالاسىنىڭ تىزگىنىنە يە بولۋعا شاقىرعان ءسوزىڭىز. سول كەزدە اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىن ءتامامداپ, تەڭىز كەنىشىندە جۇمىس ءىستەپ جۇرگەن مەنى ءسىزدىڭ ءسوزىڭىز ەرەكشە قاناتتاندىرىپ, وسىدان كەيىن ءبىلىمىمدى شەتەلدە جەتىلدىرۋگە قۇلشىندىم.
ارينە, اۋىل اراسىنان ۇزاپ شىقپاعان مەن سياقتى قاراپايىم قازاق بالاسىنا ول قول جەتپەستەي كورىنگەن. اكە-شەشەم – قاراپايىم دارىگەرلەر. كەيبىرەۋلەر سياقتى ارقا سۇيەيتىن تىرەگىم دە جوق. اقىرى «نار تاۋەكەل – ەر ءىسى» دەپ تالاپتاندىم. ىزدەنىس پەن تاباندىلىق, ەڭبەك تەككە كەتپەدى. وسىلايشا, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ۇلىبريتانيانىڭ لوندون يمپەريالىق كوللەدجىندە مۇناي گەولوگياسى ماماندىعىنىڭ ماگيسترى اتاندىم, دەدى ا.ءداۋلەتوۆ ءوز سوزىندە.
ول «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا ءوزىنىڭ اسقاق ارمانىنا قول جەتكىزگەندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قاراپايىم وتباسىنان شىققان جاستار ەكەنىن, مۇنىڭ ءبارى بارشا ەل ازاماتىنا, جاستارعا تەڭدەي جاعداي جاساپ وتىرعان ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم الىپ, باسەكەگە قابىلەتتى مامان اتانعان سوڭ الدىمنان تىڭ مۇمكىندىكتەر اشىلدى. شەتەل كومپانيالارى شاقىردى. الايدا, تۋعان ولكەمە ورالىپ, ەڭبەك جولىمدى وندىرىستە جالعاستىرۋدى, ەلگە قىزمەت ەتۋدى ءجون سانادىم. ءوزىڭىزدىڭ ستراتەگياڭىزدا الداعى ونداعان جىلدىڭ دالدىكپەن بولجانعانىنا وسى تۇستا انىق كوزىم جەتتى. سەبەبى, اتالعان كەزەڭدە ەلىمىزدە يندۋستريالىق دامۋ باعدارلاماسى قارقىن العان بولاتىن. بۇل, ەڭ بىرىنشىدەن, ءبىز سياقتى ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن زاماناۋي تەحنيكالىق ماماندىقتى مەڭگەرىپ كەلگەن جاستار ءۇشىن مۇمكىندىك دەپ ءتۇسىندىم, دەدى ول.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ا.داۋلەتوۆ ەلدەگى وڭ وزگەرىستەردىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ تەرەڭ ساياساتكەرلىگىنىڭ, بولاشاقتى الدىن الا بولجاي بىلگەن كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ جاتقانىن بۇگىندە حالىق انىق تۇيسىنگەنىن, بۇل, اسىرەسە, جاستارعا ءوز ارمان-ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر ۇسىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ەندەشە, ءبىز, تەحنيكالىق ماماندىقتى يگەرگەن, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋشى جاستار ەلباسىنىڭ قازاقستاندى ماڭگىلىك ەلگە باستاعان بارلىق ىستەرىنىڭ جالعاسىن تاپقانىن قالايمىز. مەن ەلىمىزدىڭ باياندى بولۋىنان ءۇمىتى زور جاستاردىڭ, «بولاشاق» تۇلەكتەرىنىڭ جانە وندىرىستەگى ينجەنەرلەردىڭ ەلباسى كانديداتۋراسىن تولىقتاي قولدايتىنىن مالىمدەيمىن. ءبىز ەلىمىزدىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنان تابىلۋى ءۇشىن بار ءبىلىمىمىز بەن كۇش-قايراتىمىزدى جۇمساۋعا دايىنبىز, دەدى.
ال قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى جاستار ءبىرلەستىكتەرىن ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ەلينا پاۋلي ءوزىنىڭ بار ءومىرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن تىعىز بايلانىستا ەكەنىن جەتكىزدى. قازىر پاۆلوداردا دوستىق ءۇيى جۇمىس ىستەيدى. وسىدان 6 جىل بۇرىن ونىڭ اشىلۋىنا ءسىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, كەلگەن ەدىڭىز. ءدال سول كۇن مەنىڭ قوعامدىق ءومىردى باستاۋىما نەگىز قالادى. بۇگىندە مەن وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ 20-دان استام جاستار بىرلەستىگىمەن جۇمىس ىستەيمىن, دەدى ول ءوز سوزىندە. سونداي-اق, بۇگىندە قازاقستاندا ايەل ازاماتشالاردىڭ قوعامنان ءوز ورىندارىن ايقىنداپ الۋلارىنا بارلىق جاعداي جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, بۇگىندە پارلامەنتتەگى دەپۋتاتتاردىڭ 25 پايىزى – ايەلدەر. ەڭ العاش رەت مەملەكەتتىك حاتشى ايەل ازاماتشا بولدى. بۇل, ءسىز ايتقانداي, نازىك جاندى ايەلدەردىڭ جۇمىستا دا, شىعارماشىلىقتا دا, سپورتتا دا, عىلىمدا دا وزدەرىن تانىتا تۇرىپ, ءۇيىنىڭ شامشىراعى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايعاقتاي تۇسەدى, دەدى بۇل ورايدا ە.پاۋلي.
ە. پاۋلي بۇگىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا دا ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىنا توقتالىپ ءوتتى. قازاق ءتىلى بۇگىندە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ينتەرنەتتىڭ تىلىنە اينالدى, دەپ ءسىز, قۇرمەتتى ەلباسى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنىڭ ارتۋىنا نازار اۋدارعان ەدىڭىز. مەملەكەتتىك ءتىل, ءسوزسىز, قازاقستان حالقى بىرلىگىنىڭ بىردەن-ءبىر فاكتورىنا اينالدى. ەلىمىزدىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋ كوپۇلتتى جاستاردىڭ باستى ماقساتى بولۋى ءتيىس. ءبىز ەرتەڭ اتا-انا بولىپ, ءوز بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىن ويلاي كەلە, ولاردىڭ قازاق ءتىلىن بىلۋىنە جاعداي جاساۋىمىز كەرەك, دەدى ول ءوز سوزىندە.
ايتىسكەر اقىن بەكارىس شويبەكوۆ تە سەزد بارىسىندا ءسوز سويلەپ, ءوزىنىڭ تولعانىسىن جەتكىزدى. ءبىز ءبۇگىن ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ساياسي وقيعانىڭ ۇستىندە تۇرمىز. وسى سارايدا وتىرعانداردىڭ بارشاسىنىڭ وزىڭىزگە دەگەن ىقىلاسى, ەلباسىنا دەگەن سەنىمى ايتقىزباي-اق سەزىلىپ, ەمەۋرىنىنەن-اق تانىلىپ تۇر. ءوز باسىم بۇعان دەيىن دە تالاي بەلەس پەن اسۋدى ىنتىماقپەن باعىندىرعان حالقىمىز وسى جولى دا جۇرىسىنەن جاڭىلماي, كەمەڭگەرىنىڭ جانىنان تابىلاتىنىنا سەنىمىم كامىل. قالىڭ بۇقارانىڭ سىزگە دەگەن ىقىلاسىنا قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىندا جۇرگەن, ونىڭ ارمان-مۇراتىن جىرلاۋشى اقىن رەتىندە كۋامىن, دەدى ول بۇل رەتتە. ب.شويبەكوۆ, سونداي-اق, ەلباسىنىڭ ۇيعارىمىمەن 2013 جىلى قابىلدانعان پارتيا دوكتريناسى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاعان قۇجات بولعانىن, سونىڭ نەگىزىندە ءتول مۇرالارىمىزدى جۇيەلى دامىتۋ جۇمىستارى جولعا قويىلعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە بۇقارا قاۋىمدى, ونىڭ ىشىندە جاستاردى ۇلت مادەنيەتى مەن ونەرگە, سپورتقا باۋليتىن, بويىنا اتا ءداستۇردى ءسىڭىرىپ, ۇلتتىق سانانى نىعايتاتىن «ايتىس», «قۇسبەگىلىك», «كوكپار», «اۋدارىسپاق», «قازاقستان بارىسى», «بايگە» سياقتى ناقتى ءىس-شارالار كوپتەپ وتكىزىلىپ كەلەدى. ەگەر, ءسىز مەجەلەگەن 2050-دە ەڭ مىقتى 30 ەلدىڭ قاتارىنان تابىلامىز دەسەك, ءبىز تەك دەنى عانا ەمەس, رۋحى دا اسقاق ەل بولا ءبىلۋىمىز كەرەك. وسى ىستەردىڭ بارلىعى ۇلتتىق رۋحتى تاربيەلەۋگە باعىتتالعان شارالار.
ايتىس – ءدال «نۇر وتان» سياقتى حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر. بيلىككە ەلدىڭ ءسوزىن جەتكىزۋشى. قۇر سىن عانا ەمەس, ىزگىلىككە ۇندەيتىن ونەر. ياعني, جامبىل بابامىز ايتقانداي, قاي كەزدە دە ىنتىماقتىڭ جىرشىسى ەل اقىندارىنىڭ قازىرگى جىرلايتىنى – تاتۋلىق پەن ەلدىك, كوكەيدەگىسى – ەلباسى ساياساتى – ءباتۋالى تىرلىك. وسىنىڭ بارلىعى ەلدەگى باقۋاتتى ءومىردىڭ, تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسى, دەدى ب. شويبەكوۆ. وسىلاي دەگەن ول قالىڭ ەل «تورتكۇل دۇنيەسىن تەڭ ەتكەن» تۇڭعىش پرەزيدەنتىن قولدايتىنىن ايتىپ, ءوزىنىڭ ءسوزىن جىرمەن تۇيىندەدى.
جالپى, جيىندا ءسوز سويلەۋشىلەر قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنداعى, قالىپتاسۋىنداعى جانە نىعايۋىنداعى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي ءرولىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ولار ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارىن – ەگەمەندىكتى, تۇراقتىلىقتى, باق-بەرەكەنى, دامۋدى جانە بولاشاققا ۇمتىلۋدى دا تىكەلەي مەملەكەت باسشىسىمەن بايلانىستىردى.
سەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىنا كانديدات ەتىپ ۇسىنۋ جونىندە ءبىراۋىزدان شەشىم قابىلداندى.
«نۇر وتان» پارتياسى XVI سەزىنىڭ سوڭىندا پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسى مەن ورتالىق باقىلاۋ-تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ ەسەپتىك مەرزىمدەگى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلدى جانە پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسى مەن ورتالىق باقىلاۋ-تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى سايلاندى.
جاقسىباي سامرات,
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».