ماديار جەڭىسى – ماجارستان بيلىگىندەگى بەتبۇرىس

جەكسەنبى كۇنى داۋىس بەرۋ اياقتال­عاننان كەيىن ءۇش ساعات وتپەي-اق وربان سايلاۋ ناتيجەسىن مويىنداپ, ونى «اۋىر, بىراق ايقىن» دەپ باعالادى. «مەن جەڭىسكە جەتكەن پارتيانى قۇتتىقتادىم. ءبىز ماجار حالقىنا, وتانىمىزعا ءارى قاراي دا وپپوزيتسيا قاتارىندا بولساق تا قىزمەت ەتەمىز», دەدى ول بۋداپەشتەگى جاقتاستارى الدىندا.

داۋىستىڭ 98,74 پايىزى سانالعان ساتتە-اق «Tisza» پارتياسى 199 ورىننىڭ 138-ءىن يەلەنىپ, پارلامەنتتە ايقىن باسىمدىققا قول جەتكىزگەنى بەلگىلى بول­دى. بۇل كورسەتكىش جاڭا بيلىككە كونس­تيتۋتسيا مەن نەگىزگى زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار بۇرىنعى ۇكىمەتتىڭ كەيبىر شەشىم­دەرىن قايتا قاراۋ, ەۋروپالىق وداق بۇ­عاتتاعان قارجىنى قايتا اشۋدىڭ ىقتي­مالدىلىعى دا جوعارىلاپ تۇر.

ال ورباننىڭ «Fidesz» پارتياسى 55 مانداتپەن شەكتەلسە, «Mi Hazank» اتتى اسىرە وڭشىل ساياسي كۇش التى ورىنعا يە بولدى.

جالپى, سايلاۋالدى ناۋقان بارىسىندا پەتەر ماديار ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسۋگە, مەملەكەتتىك قىزمەتتى جانداندىرۋعا, ەۋروپا­لىق وداقپەن قاتىناستى بارىنشا جاق­سار­تۋعا ۋادە بەرگەن ەدى. ونىڭ ۇستىنە جۇرت كەيىنگى كەزدەرى قازىرگى ۇكىمەتتىڭ جەم­قورلىققا قارسى كۇرەستە لايىقتى قاۋقار تانىتا الماي وتىرعانىن, ودان بولەك, ەۋرووداقپەن اراداعى سالقىندىقتى ودان سايىن ۋشىق­تىرىپ بارادى دەپ ايىپتاعان ەدى. پەتەردىڭ بەرگەن ۋادەسىنىڭ حالىققا جاعا كەتكەنى دە سوندىقتان دەۋگە بولادى.

بۇل سايلاۋ ماجارلىقتارعا عانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ەرەكشە نازارعا ىلىكتى. ساراپشىلار ونى الەمدەگى وڭشىل پوپۋليستىك قوزعالىستىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن ماڭىزدى سىناق رەتىندە باعالاپ, سوڭعى ساتكە دەيىن باقىلاپ وتىردى. ۇزاق ۋاقىت بويى ورباندى قولداپ كەلگەن دونالد ترامپ پەن ونىڭ اينالاسىنداعى ساياسي توپتارعا بۇل ناتيجە كۇتپەگەن سوققى بولدى.

سونىمەن قاتار مارين لە پەن, دجوردجا مەلوني, بينيامين نەتانياحۋ سەكىلدى بىرقاتار وڭشىل ساياسات­كەر­لەر  دە وربانعا قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلگەن ەدى.

ەۋروپا كوشباسشىلارى جاڭا ۇكىمەتتى جاپپاي قۇتتىقتادى. ۋرسۋلا فون دەر ليايەن بۇل وقيعانى «ەۋروپانىڭ جۇرەگى ماجارستاندا بۇرىنعىدان دا قاتتى سوققان تاريحي ءسات» دەپ باعالاسا, كير ستارمەر ونى «ەۋروپالىق دەموكراتيا ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭ» دەپ اتادى.

جالپى, كەيىنگى جىلدارى ۆيكتور وربان ۇكىمەتى مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ايتارلىقتاي شيەلەنىسكەن ەدى. ال جاڭا بيلىك بۇل باعىتتى قايتا قاراۋى مۇمكىن. دەگەنمەن پەتەر ماديار ۋكرايناعا قارۋ جەتكىزۋ جانە ونىڭ ەۋروپالىق وداققا جەدەل كىرۋ ماسەلەسىندە اسىعىستىققا بارماي, بارىنشا ساقتىق تانىتاتىنىن ايتتى. ءوز كەزەگىندە ۆلاديمير زەلەنسكي ماجارستانمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, وربان بيلىگى كەزەڭىندە ەلدە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتارعا قىسىم كۇشەيگەن ەكەن. ۇكىمەت سايلاۋ زاڭدارىن ءوز مۇددەسىنە بەيىمدەپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرا­دارىنىڭ باسىم بولىگىن باقىلاۋعا العان, سوت جۇيەسىنە وزگەرىستەر ەنگىز­گەن. وسىلايشا, بيلىك اۋىسىپ, ماجار­ستانداعى ۇزاق جىل بويى قالىپتاسقان ساياسي جۇيە تۇبەگەيلى وزگەرىسكە بەت الدى.

ەسكە سالا كەتسەك, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2024 جىلدىڭ 19 قاراشاسىندا ماجارستانعا رەسمي ساپارمەن باردى. بۇل ساپار پرەزيدەنتتىڭ اتالعان ەلگە 17 جىلدان كەيىنگى قايتا ات ءىزىن سالۋى بولدى. ساپار اياسىندا مەملەكەت باسشىسى ماجارستان پرەزيدەنتى تاماش شۋيوكپەن, پرەمەر-مينيستر ۆيكتور وربانمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ەكى ەلدىڭ سايا­سي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن ودان ءارى دامىتۋ كەلەشەگىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ماجارستاننىڭ ءىرى بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسكەن-ءدى.