12 ءساۋىر – عىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى

تاريحى تەرەڭ مەرەكە

قازاقستاندا عىلىم قىزمەتكەرلەرى كۇنى 2011 جىلدان باستاپ 12 ساۋىردە تويلانادى. بۇل داتا كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. ءدال وسى كۇنى قازاقتان شىققان تۇڭعىش اكادەميك, كورنەكتى عالىم-گەولوگ قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆ دۇنيەگە كەلگەن.

ول قازاقستانداعى عىلىم جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. كسرو عىلىم اكادەمياسى بولىمشەلەرىنىڭ اشىلۋىنا, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلۋىنا ىقپال ەتىپ, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالادى.سوندىقتان 12 ءساۋىر – عىلىمعا ءومىرىن ارناعان جاندارعا كورسەتىلەر قۇرمەتتىڭ بەلگىسى.

عالىمدارعا قۇرمەت – ەلگە قۇرمەت

بۇل كۇنى ەلىمىزدە ءداستۇرلى تۇردە سالتاناتتى ءىس-شارالار وتەدى. عىلىمي جەتىستىكتەرىمەن ەرەكشەلەنگەن ماماندار مەملەكەتتىك ماراپاتتارعا يە بولادى.

اتاپ ايتقاندا, عالىمدار:

• «پاراسات», • «قۇرمەت» وردەندەرى, • «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالى, • سونداي-اق «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى» اتاعىمەن ماراپاتتالادى.

جوعارى وقۋ ورىندارىندا عىلىمي كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, جاس زەرتتەۋشىلەر ءوز جوبالارىن تانىستىرادى. بۇل – عىلىمداعى جاڭا بۋىننىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشاتىن ماڭىزدى الاڭ.

قازىرگى عىلىم: دامۋ مەن جاڭعىرۋ كەزەڭى

قازاقستاننىڭ عىلىمي سالاسى سوڭعى جىلدارى تۇراقتى دامۋ ديناميكاسىن كورسەتىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك قولداۋ مەن قارجىلاندىرۋدىڭ ارتۋى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ سانىن كوبەيتىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتتى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى عىلىم سالاسى جەتكىلىكتى قولداۋ كورمەي, عالىمدار سانى ءۇش ەسەگە ازايعانى بەلگىلى. بۇل ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىنە كەرى اسەر ەتتى. الايدا بۇگىندە جاعداي وزگەرىپ جاتىر.

• ءۇش جىل بۇرىن عىلىم اكادەمياسىن جاڭعىرتۋ باستالدى • 2024 جىلى «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىلداندى • ينفراقۇرىلىم مەن كادر دايارلاۋ ىسىنە باسىمدىق بەرىلدى

بۇل قادامدار عىلىمدى جۇيەلى تۇردە دامىتۋعا باعىتتالعان.

عىلىم – ۇلتتىق قۋاتتىڭ ينتەللەكتۋالدى قالقانى

ساندار سويلەسىن

سوڭعى جىلدارى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 3,5 ەسەگە ءوستى.

بۇگىندە:

• ەلدە 25 مىڭنان استام عالىم جۇمىس ىستەيدى; • ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى 40 جاسقا دەيىنگى جاستار; • عىلىمي مەكەمەلەر 40 ميلليارد تەڭگەدەن استام تابىس تاپقان; • مەملەكەتكە 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام سالىق تولەنگەن; • 14,5 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلعان; • 2 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان.

بۇل – عىلىمنىڭ ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى درايۆەرىنە اينالىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

پرەزيدەنت باستامالارى جانە جاڭا مۇمكىندىكتەر

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولداۋى عىلىم سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەردى.

سوڭعى جىلدارى:

• گرانتتاردىڭ جاڭا تۇرلەرى ەنگىزىلدى (جاس عالىمدارعا, جەكە جوبالارعا, كوللابوراتسياعا ارنالعان); • ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ تولىقتاي ەلەكتروندى فورماتقا كوشتى; • 50 ۇزدىك عالىمعا جىل سايىن 5 ملن تەڭگە سىياقى تاعايىندالدى; • 500 عالىم شەتەلدىك عىلىمي ورتالىقتارعا;تاعىلىمداماعا جىبەرۋ جوباسى باستالعان; • «جاس عالىم» جوباسى اياسىندا 1000 گرانت بولىندى.

بۇل شارالار عىلىمداعى اشىقتىق پەن باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

قازاقستاندا عالىمداردىڭ تابىسى قانداي؟

عالىم تابىسى: ناقتى كورسەتكىشتەر

قازاقستاندا عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى بۇگىندە شامامەن 257 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.

الايدا بۇل كورسەتكىش:

• 1,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن وزگەرۋى مۇمكىن; • لاۋازىمعا, عىلىمي دارەجەگە جانە گرانتتارعا بايلانىستى.

سالىستىرۋ ءۇشىن ايتقاندا, 2024 جىلدىڭ ءى توقسانىندا ورتاشا جالاقى 382 279 تەڭگە بولعان.

جوو قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى – 160,7 مىڭنان 350 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە 228,8 مىڭنان 400 مىڭ تەڭگەگە دەيىن.

قوسىمشا ۇستەماقىلار:

• PhD نەمەسە عىلىم كانديداتى – 25 اەك (92 300 تەڭگە); • دوتسەنت – 42 اەك (155 064 تەڭگە); • پروفەسسور – 50 اەك (184 600 تەڭگە).

ءوسۋ ديناميكاسى

عالىمداردىڭ تابىسى جۇيەلى تۇردە ءوسىپ كەلەدى:

• بۇرىن ورتاشا جالاقى 152 مىڭ تەڭگە بولعان; • قازىر 257 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ, 69%-عا ارتتى.

بازالىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسى رەفورمالانىپ, 1200 جەتەكشى عالىمنىڭ جالاقىسى تۇراقتاندىرىلدى.

عىلىمدى قارجىلاندىرۋ: جاڭا دەڭگەي

2019-2024 جىلدار ارالىعىندا عىلىمعا جۇمسالاتىن شىعىندار:

• 82,3 ملرد تەڭگەدەن 219,7 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى.

ال 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت:

• 703,6 ملرد تەڭگە.

سونىمەن قاتار:

• 250 عىلىمي ۇيىم حالىقارالىق دەرەكقورلارعا قوسىلعان; • 2297 عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر; • 299 عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاما ىسكە قوسىلعان.

جاس عالىمدار – بولاشاق كەپىلى

عىلىمعا كەلىپ جاتقان جاستار سانى ارتىپ كەلەدى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى, حالىقارالىق تاجىريبە الماسۋ جانە گرانتتىق جوبالار – وسىنىڭ ءبارى جاڭا بۋىننىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتىپ جاتىر.

مىسالى, «جاس عالىم» باعدارلاماسى اياسىندا پوستدوكتورانتتار اي سايىن شامامەن 500 مىڭ تەڭگە تابىس تابا الادى.

تۇيىندەي ايتقاندا, عىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قاجىرلى ەڭبەكتەرىمەن, تىڭ جوبا-باستامالارىمەن, باتىل يدەيالارىمەن جانە بىرەگەي زەرتتەۋلەرىمەن ەل دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى.