جاسوسپىرىمدەر جۇكتىلىگى – قوعامدا كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان, بىراق شەشىمىن تاپپاي تۇرعان كۇردەلى ماسەلە. قانشا جەردەن ەسكەرتۋ جاسالىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەنىمەن, بۇل تۇيتكىلدىڭ تامىرىنا بالتا شابىلار ءتۇرى كورىنبەيدى. جاسوسپىرىمدەردىڭ ەرتە جۇكتىلىگى تۋرالى دەرەكتەر جيىلەپ, اسىرەسە قازاقى داستۇرگە بەرىك سانالاتىن وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ وزىندە وكىنىشتى جاعداي ازايماي تۇر.
جامبىل وڭىرىندە دە بۇل ماسەلە جانعا باتاتىن باستى تاقىرىپقا اينالدى. قوعامنىڭ جان جاراسىنا اينالعان وزەكتى پروبلەما كىمدى دە بولسىن الاڭداتپاي قويمايدى. رەسمي دەرەك نە دەيدى؟ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرسىن مۇساباەۆ ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن وتكەن جيىندا وسى جىلدىڭ 9 ايىندا 145 دەرەك تىركەلگەنىن ايتتى.
«جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جۇكتىلىك جونىندە 2022 جىلى 212, 2023 جىلى 199, 2024 جىلى 188 دەرەك تىركەلگەن», دەگەن باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ولاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى دا مالىمەت بەردى. سلايدتاعى دەرەككە جۇگىنسەك, جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جۇكتىلىك 15 جاستاعى قىزدار اراسىندا دا تىركەلگەن كورىنەدى. جاس ارالىعى جونىندەگى جۇكتىلىك ديناميكاسىنا زەر سالساق, 15 جاستاعىلار اراسىنداعى جۇكتىلىك 3-تەن 2-گە ازايعان, 16 جاستاعى قىزدار اراسىنداعى ەرتە جۇكتىلىك 28-دەن 23-كە تومەندەپتى. 17 جاستاعى قىزدار اراسىنداعى جۇكتىلىك 132-دەن 82-گە دەيىن ازايعان سىڭايلى.
ءۇش جىل بۇرىن باق-تا جامبىلدا «249 ءجاسوسپىرىم جۇكتى بولدى» دەگەن دەرەك تاراپ ەدى. باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى كورسەتكەن سلايدتا 212 دەگەن ساندى كوزىمىز شالدى. قاي دەرەكتىڭ قانداي نەگىزگە سۇيەنىپ جاسالعانى بەلگىسىز.
شىنىندا دا, كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ەرتە جۇكتىلىككە قاتىستى دەرەكتەر سارالانعان كەزدە جاس ايىرماسىنا بايلانىستى كەيدە سايكەسسىزدىك بايقالىپ قالاتىن. مۇنىڭ سىرى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بەكىتكەن نورمامەن استاسىپ جاتسا كەرەك. ەلىمىزدە نەكە جاسى 18 جاس دەپ بەلگىلەنسە دە, ددۇ نورماسى بويىنشا 19 جاسقا تولماعاندار دا كامەلەت جاسقا جەتپەگەندەر ساناتىنا جاتادى ەكەن.
وسى جازدا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەلىمىزدە جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى العاشقى جىنىستىق قاتىناستىڭ ورتاشا جاسى 16,5 جاس ەكەنىن مالىمدەگەن ەدى. مۇنى ەرتە جۇكتىلىككە قاتىستى دەرەكتەردەن دە اڭعارۋ قيىن ەمەس.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, 9 ايدىڭ بەدەرىندە, وكىنىشكە قاراي, 145 ءجاسوسپىرىم جۇكتى بولىپ شىققان. ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن ءوڭىر باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سالەموۆ وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق, ايەلدەر اراسىنداعى سۋيتسيد, جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ەرتە جۇكتىلىك ماسەلەسىنە قاتىستى «جول كارتاسى» ازىرلەنىپ, جاۋاپتى ورگاندار تاراپىنان ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىن مالىمدەپ ەدى. قولعا العان جۇمىس ناتيجەلى بولا ما, جوق پا, جىل سوڭىنداعى ناتيجە كورسەتە جاتار.
وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ءدال وسى ماسەلەگە قاتىستى ماقالا جازعانىمىزدا, ءبىلىم باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە رەنىشىن جەتكىزىپ: «ول كىسىلەر بىزگە تەك تىركەلگەن دەرەكتى عانا ۇسىناتىنى بار. قىسقاسى, تالداۋ دەگەنىڭىز دۇرىس جۇرگىزىلەتىن بولسا, الگى جاسوسپىرىمدەر كامەلەت جاسىنا تولماي وتباسىن قۇرىپ جاتسا, ءبىز نەگە ونى جاعىمسىز نەمەسە جەڭىل ءجۇرىس ارقىلى ەرتە جۇكتىلىك پايدا بولدى دەپ ەسەپتەۋىمىز كەرەك؟» دەگەن ەدى.
جىل اياقتالار تۇستا بۇل ماسەلە تاعى كۇن تارتىبىنە شىعاتىنى ءسوزسىز. سول سەبەپتى جاۋاپتى مەكەمەلەر ەرتە جۇكتىلىككە قاتىستى دەرەكتەردى جاي ساندار رەتىندە ەمەس, ناقتى ارەكەتكە نەگىز بولار اقپارات رەتىندە قاراپ, ءوزارا ۇيلەسىمدە جۇمىس ىستەسە يگى. اسىرەسە قاي وڭىردە, قاي مەكتەپتە مۇنداي جاعدايلاردىڭ ءجيى تىركەلەتىنى ناقتى كورسەتىلسە, سول جەرلەردە ماقساتتى تۇردە الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك تۋار ەدى. بۇل – بۇگىن شەشىمىن تاپپاسا, ەرتەڭ كەش بولۋى مۇمكىن ماڭىزدى ماسەلە.
جامبىل وبلىسى