«TALIS» – مۇعالىمدەردىڭ تاجىريبەسىن, شىنايى جاعدايىن كورسەتەتىن ەڭ اۋقىمدى حالىقارالىق زەرتتەۋدىڭ ءبىرى. بيىل وعان 54 ەل قاتىستى. قاتارىندا قازاقستان دا بار. جاقىندا زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى جاريالاندى. كوپتەگەن ەلدە جۇمىس جاعدايىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى تومەندەگەنىمەن, ەلىمىز كەرىسىنشە كوش باسىنا شىققان ەكەن. وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ديرەكتورى اندرەاس شليايحەر, سالا ماماندارى زەرتتەۋ ناتيجەسىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
زەرتتەۋدە جەكە فاكتورلارعا, جۇمىستاعى قاجەتتىلىككە, مۇعالىمدەرگە بەرىلەتىن رەسۋرسقا, ولاردىڭ ناقتى تاجىريبەسىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن جاعدايعا نازار اۋدارىلادى. سونداي-اق بۇل فاكتورلاردىڭ مۇعالىمدەردىڭ جۇمىسقا قاناعاتتانۋىنا, ءوز مانسابىنا, بولاشاعىنا قاتىستى جوسپارىنا قالاي ىقپال ەتەتىنىن قاراستىرادى.
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا 6 جىل ىشىندە مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ, ولاردىڭ جالاقىسى مەن جۇمىس جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا ناتيجەگە قول جەتكىزۋى مەملەكەت باسشىسى باستاعان ۇزدىكسىز رەفورمالاردىڭ جەمىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە كوز جۇگىرتسەك, مۇعالىمدەردىڭ جالاقىعا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى ەكى ەسە ءوسىپ, 75 پايىزعا جەتكەن. اسىرەسە مەملەكەتتىك مەكتەپتەردىڭ ۇستازدارى جالاقىنىڭ جاقسارعانىن انىق سەزىنگەن. قالالىق مەكتەپ مۇعالىمدەرى دە بۇل پىكىردى راستاپ وتىر. سونىمەن بىرگە مۇعالىم ماماندىعىنىڭ قوعامداعى بەدەلى ارتىپ كەلەدى. ەلىمىزدەگى ۇستازداردىڭ 82 پايىزى قوعام ولاردىڭ ەڭبەگىن باعالايدى دەپ سانايدى. 73 پايىزى باق مۇعالىمدەردىڭ جۇمىسىن وڭ قىرىنان كورسەتەدى دەپ سەنەدى, ال 58 پايىزى ساياساتكەرلەر دە ۇستازداردىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالايدى دەگەن پىكىردە. وقۋشىلاردىڭ جوعارى جەتىستىك كورسەتكەن ۇلەسى دە ءۇش ەسەگە ارتقان. جاس مۇعالىمدەردىڭ 78 پايىزى «تاڭداۋ مۇمكىندىگى بولسا, مۇعالىمدىكتى قايتا تاڭدار ەدىم» دەپ جاۋاپ بەرگەن. بۇل – ماماندىقتىڭ جاس بۋىن ءۇشىن تارتىمدى بولا تۇسكەنىنىڭ ايقىن بەلگىسى. مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دامۋعا دەگەن ىنتاسى دا جوعارى. بۇگىندە ۇستازداردىڭ 64 پايىزى ءتۇرلى كاسىبي دامۋ باعدارلامالارىن اياقتاپ, ولاردىڭ ءوز پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىنە ۇلكەن ىقپال جاساعانىن مويىندايدى. جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ دا ءبىلىم جۇيەسىنە كەڭىنەن ەنىپ جاتىر. مۇعالىمدەردىڭ 59 پايىزى جي قۇرالدارىن ءوز جۇمىسىندا پايدالانادى. بۇل كورسەتكىش كوپتەگەن ەلدىڭ ورتاشا دەڭگەيىنەن جوعارى. «TALIS» ناتيجەلەرى مۇعالىمدەردى قولداۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردىڭ شىنايى اسەرىن كورسەتەدى. «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنان باستاپ, ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋعا دەيىنگى قادامدار ناقتى ناتيجە بەرىپ وتىر, – دەدى مينيستر.
ال ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ديرەكتورى اندرەاس شليايحەر جالاقى ماڭىزدى فاكتور بولعانىمەن, ەڭ باستىسى ەمەس ەكەنىن ايتادى. مۇعالىمدەردىڭ جۇمىسقا قاناعاتتانۋىنا شەشۋشى اسەر ەتەتىن مەكتەپتەگى قارىم-قاتىناس, باسشىلىقپەن بايلانىس, ورتاداعى كاسىبي مادەنيەت. ال زەرتتەۋ ناتيجەسىندە, مۇعالىمدەر ەڭ باستى قيىندىق رەتىندە قاعازباستىلىقتى اتاعان.
– ءبىلىم بەرۋ – كوممەرتسيالىق ترانزاكتسيا ەمەس, بۇل ۇستاز بەن وقۋشى اراسىنداعى ءتىرى بايلانىس, بىرگە جۇرەتىن جول. سول سەبەپتى مۇعالىمدەردەن «نەلىكتەن ۇستاز بولۋدى تاڭدادىڭىز؟» دەپ سۇراعاندا, قازاقستاندىق پەداگوگتەردىڭ كوپشىلىگى: «جاسوسپىرىمدەردىڭ ءومىرىن جاقسارتقىم كەلەدى» دەپ جاۋاپ بەرگەن. بۇل – وتە ماڭىزدى موتيۆاتسيا. ال سترەسس تۋدىراتىن فاكتورلارعا كەلسەك, قازاقستان مۇعالىمدەرىندەگى نەگىزگى قيىندىق – جۇمىس كەستەسى نەمەسە ساباق سانى ەمەس. ولار ءۇشىن ەڭ اۋىر جۇكتىڭ ءبىرى – قاعازباستىلىق, اكىمشىلىك جۇمىس, قۇجات تولتىرۋ. بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت وسى جۇمىستى جەڭىلدەتىپ, مۇعالىمدەردى ارتىق بيۋروكراتيادان بوساتادى دەگەن سەنىم بار. بۇگىنگى كۇردەلى ءبىلىم بەرۋ كونتەكسىندە مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دايىندىعى مەن ولارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ اراسىنداعى الشاقتىق بايقالادى. تالاپتار تەز وزگەرەدى, تەحنولوگيا جىلدام داميدى, ال ۋنيۆەرسيتەتتەگى دايىندىق بۇل وزگەرىسكە ىلەسە بەرمەيدى. سوندىقتان مەكتەپ مۇعالىمدەرگە تەك ساباق وتەتىن جەر عانا ەمەس, كۇندەلىكتى دامىپ, ماشىقتاناتىن كاسىبي ورتالىققا اينالۋى قاجەت. جاڭا داعدىلارعا, جاڭا ادىستەرگە دايىن بولۋ – قازىرگى زاماننىڭ تالابى. قازاقستان بۇل تۇرعىدا دا جاقسى جاعىنان كورىندى. مۇعالىمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ماگيسترلىك دەڭگەيدە ءبىلىم العان. الايدا ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋ ءالى دە وزەكتى, – دەدى ول.
اندرەاس شليايحەر بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەردە سوزبەن ءىستىڭ اراسى الشاق بولادى دەگەن ويىن دا اشىق جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇعالىمدەر كوبىنە ساۋالدارعا ء«بارى جاقسى» دەپ جاۋاپ بەرۋگە بەيىم. ال شىن مانىندە جاعداي باسقاشا بولادى. «مۇعالىمدەر ساۋالنامادا ء«بارى جاقسى» دەپ ايتۋى مۇمكىن, بىراق شىنايى وقۋ ناتيجەسى بۇعان سايكەس كەلمەي جاتادى. سەبەبى ولار كوبىنە قالاي بولۋى كەرەك دەپ ويلاعانىن ايتادى, ال سىنىپتاعى جاعداي باسقاشا. كاسىبي ەركىندىك از, جۇيەگە بەيىمدەلۋ كوپ. ونىڭ ۇستىنە بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەردە ء«بارى جاقسى» دەۋ بۇرىننان قالىپتاسقان داعدى. سوندىقتان ءسوز بەن شىندىقتىڭ اراسىندا الشاقتىق پايدا بولادى», دەيدى ول.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك مۇعالىم بولۋعا ىنتالى جاستار قاتارى ارتقانىن اتاپ ءوتتى. ءمينيستردىڭ سوزىنشە, پەداگوگيكا سالاسىنا گرانتقا ءتۇسۋ شارتتارى دا قاتاڭداي تۇسكەن.
– بەس جىل بۇرىن عانا پەداگوگيكالىق باعىتقا ءتۇسۋ كوپشىلىكتىڭ ويىندا «ديپلوم الۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى» رەتىندە قابىلدانىپ كەلگەنى راس. بىراق بۇگىندە جاعداي وزگەردى, ءتىپتى تولىق وزگەردى دەۋگە نەگىز بار. ەڭ الدىمەن, پەداگوگ دايارلاۋدىڭ بارلىق تالابى قايتا قارالدى. تالاپتار كۇشەيتىلدى, جاۋاپكەرشىلىك ارتتى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ بويىنشا شەكتى ۇپاي كوتەرىلدى, اسىرەسە ماتەماتيكا, فيزيكا سياقتى ماڭىزدى پاندەر بويىنشا تالاپتار جوعارىلادى. ءبىز تالاپكەرلەردىڭ نەلىكتەن مۇعالىم بولۋدى تاڭداعانىنا دا ەرەكشە ءمان بەردىك. بۇرىن «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا پەداگوگيكانى تاڭداسا, قازىر بۇل ءۇردىس وزگەرىپ كەلەدى. 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا تالاپكەردىڭ قازىرگى كاسىبي دايىندىق دەڭگەيى مەن قاجەتتى ءبىلىم كولەمى 75 پايىزعا ارتقان. سونىمەن بىرگە جاڭا مىندەتتى كاسىبي ەمتيحان ەنگىزىلدى. بۇل – تالاپكەردىڭ بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن, پەداگوگيكالىق دايىندىقتى تەكسەرەتىن ارنايى تەست. بيىل وسى ەمتيحاننان 43 مىڭ تالاپكەر ءوتتى, ونىڭ تەك 21 مىڭى عانا گرانتقا, ياعني شاكىرتاقى الاتىن پەداگوگيكالىق باعدارلاماعا قابىلداندى. وسى شارالاردىڭ ارقاسىندا تالاپكەرلەردىڭ ءبىلىم ساپاسى دا ايتارلىقتاي وزگەردى. مىسالى, 2019 جىلى پەداگوگيكالىق باعىتقا ءتۇسۋ ءۇشىن ورتاشا ەسەپپەن 95 ۇپاي جەتكىلىكتى بولسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 115–120 ۇپايعا دەيىن كوتەرىلدى. ياعني ەڭ جوعارى ۇپاي جيناعان جاستار پەداگوگ بولۋعا تالاسىپ جاتىر. الداعى جىلدارى مەكتەپكە ىنتاسى جوعارى, ساپالى جاڭا بۋىن ۇستازدار كەلەتىنىن كۇمانسىز ايتا الامىز, – دەدى ول.
ء«سابي» قورىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى مەكتەپتىڭ مۇعالىمى اسەل تاسماعامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەگەر ءار وقۋشىنىڭ قاجەتتىلىگىنە نەگىزدەلگەن جەكە وقۋ تراەكتورياسى بولسا, ولاردىڭ بارلىعى دا جەتىستىككە جەتە الادى.
– جەكەمەنشىك مەكتەپتەر كەيىنگى جىلدارى باسقا ءبىلىم ۇيىمدارىنا قاراعاندا الدەقايدا قارقىندى دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ مەكتەبىمىزدىڭ ماقساتى تەك جەكەمەنشىك سەكتوردا ءوسۋ ەمەس. ناتيجەلى ءبىلىم مودەلىن جاساپ, ونى بولاشاقتا مەملەكەتتىك مەكتەپتەرگە ۇسىنۋ. مەكتەپتى ءدال وسى ماقساتتا قۇردىق. ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعىمىز جەكەلەندىرىلگەن – ءبىلىم مودەلى. ءار بالانىڭ وقۋ دەڭگەيى, قابىلەتى, قاجەتتىلىگى ءارتۇرلى. سول سەبەپتى وقۋشىلاردى «مىقتى», ء«السىز» دەپ جاساندى توپتارعا ءبولىپ تاستاۋ دۇرىس ەمەس. باستىسى ءار وقۋشىنىڭ جەكە مۇمكىندىگىن انىقتاۋ, وعان جەكە قولداۋ كورسەتۋ. بۇل ءتاسىلدىڭ ناتيجەسىن قازىردىڭ وزىندە كورىپ وتىرمىز. وقۋشىلارىمىز الەمدەگى ەڭ ۇزدىك وندىققا كىرەتىن گارۆارد, چيكاگو, بەركلي, UCLA سياقتى ايگىلى وقۋ ورىندارىندا وقىپ ءجۇر. بۇل – دۇرىس قۇرىلعان مەتودولوگيانىڭ, ناقتى دياگنوستيكا مەن جەكە وقۋ جوسپارىنىڭ, بەيىمدەلەتىن پلاتفورمانىڭ, كەڭەيتىلگەن وقۋ كەڭىستىكتىگىنىڭ جانە وقۋشىنىڭ جەكە پورتفوليوسىن جۇيەلى جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسى. بۇنىڭ ءبارى مۇعالىمدەردى ارتىق اكىمشىلىك جۇمىستان بوساتىپ, ۋاقىتىن وقۋشىعا بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, –دەيدى ول.
جالپى, «TALIS» ناتيجەسى مۇعالىمدەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى مەن بەدەلىنىڭ ارتقانىن اڭعارتادى. الايدا شىعارماشىلىق ەركىندىكتىڭ شەكتەلۋى مەن قاعازباستىلىقتىڭ قولبايلاۋ بولۋى ماسەلەسى شەشىلمەگەن ءتۇيىن قالپىندا قالعانىن كورسەتەدى.