ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ەسەلەگەن ءوڭىر

قۇرىلعانىنا ءۇش جىلدان اسقان جەتىسۋ وبلىسىندا بيىل­عى ون ايدىڭ قورىتىندىسىن سارا­لاعاندا بارلىق سالادا تۇ­راق­تى ءوسىم بايقالادى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2023–2024 جىلدارى 894 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلەسى – 71,3% (637 ملرد تەڭگە). جىل باسىنان بەرى وبلىس ەكونوميكاسىنا 17,5% وسىممەن 397 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ءۇش جىلدا قۇنى 87,5 ملرد تەڭگە بولاتىن 27 جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان 7 كاسىپورىن كەڭەيتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «قاينار اكب» زاۋىتىنىڭ قۋاتىن جىلىنا 100 مىڭ ونەركاسىپتىك اككۋمۋلياتور شىعاراتىن قۋاتتىلىققا جەتكىزۋ ارقىلى جاڭارتىلۋى, جىلدىق قۋاتى 210 مىڭ وندىرىس­تىك ستاتسينارلىق اككۋمۋلياتور شىعاراتىن «ASMA Industrial» جاڭا زاۋىتى, الاكول, سارقان اۋداندارىندا سالىنعان ارقاي­سىسى 50 مۆت قۋاتتىلىققا يە ەكى جەل ەلەكتر ستانساسى بار. وبلىستا جالپى قۋاتى 251 مۆت بولاتىن 18 جاڭارتىلعان ەنەرگەتيكا نىسانى جۇمىس ىستەيدى.

بريفينگتە بەيبىت وكسىكباي­ ۇلى ءۇش جىلدا وڭىردە 108,5 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, ونىڭ ىشىندە 70 مىڭنان استام ادام تۇ­راقتى جۇمىسقا ورنالاسقانىن اتاپ ءوتتى. ناتيجەسىندە, جۇمىس­سىز­دىق دەڭگەيى 4,7%-عا تومەندەپ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار ەكى ەسەگە ازايعان. ورتاشا ايلىق جالاقى 18%-عا ءوسىپ, 331 مىڭ تەڭگەگە, جان باسىنا شاق­قان­­داعى ورتاشا تابىس 19%-عا ۇلعايىپ, 172 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن.

جەر ءجانناتىنا بالاناتىن ءوڭىردىڭ جازيرالى بەلدەرى مەن اققۋ-قازى قالقىعان ايدىن كولدەرى ءتۋريزمدى دامىتۋعا سۇرانىپ تۇر. وبلىس قۇرىلعالى بۇل سالادا 64 جاڭا نىسان پايدا­لانۋعا بەرىلدى. بيىل وبلىستا جاڭادان تۋريزم باسقارماسى قۇرىلىپ, 5 اۋداندا بولىمدەر اشىلدى. الاكول, بالقاش كولدە­رى­نىڭ جاعالاۋىن كۇتىپ ۇستاۋ ماق­ساتىندا ەكى كوممۋنالدىق مەكەمە قۇرىلدى. ءتۋريزمدى ءارى قاراي دامىتۋعا باعىتتالعان ارنايى جوسپار ازىرلەندى.

– جىل سايىن وڭىرگە 2 ميلليوننان استام تۋريست كەلەدى. ولاردىڭ كەلىپ-كەتۋىنە, الاڭسىز دەمالۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ – باستى مىندەتتىڭ ءبىرى. ايتالىق, الاكول, بالقاش كولدەرىنە كولىكتىك قول­جە­تىمدىلىك جاقساردى. بيىل جاڭا «اقشي – بەسكول» ەلەكتر جەلى­سى مەن قوسالقى ستانساسى ىسكە قوسىل­دى. جاعالاۋدى نىعايتۋ بوگەت­تەرىنىڭ, سونىمەن قاتار كارىز تا­زارتۋ قۇرىلعىسىنىڭ قۇ­رى­لى­سى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بالقاش كو­لىنىڭ جاعالاۋىنا دەيىن جول, سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ, ەلەكتر جەلىلەرى جەتكىزىلدى. كول جاعالاۋىندا 6 كوممۋنالدىق جاعاجاي بولادى, ونىڭ ۇشەۋىندە قۇرىلىس باستالدى. الدا اۋماق­تى اباتتاندىرىپ, جەكە ينۆەستورلاردى تارتىپ, دەمالىس ايماق­تارىن سالۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق لەپسى ستانساسىندا جاڭا تەمىرجول ۆوكزالىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, كەلەر جىلى قولدانىسقا بەرىلەدى, – دەدى وبلىس اكىمى.

ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا «التىنەمەل», «جوڭعار الاتاۋى» ۇلتتىق پارك اۋماقتارىندا ۆيزيت-ورتالىقتار اشىلعان. جاسىلكول كولى مەن شوقان ءۋاليحانوۆ مەموريالدىق مۇ­را­جايىنا اپاراتىن جولدار جون­دەلدى. «بۇرقانبۇلاق» سارقى­را­ماسى جولىنىڭ قۇرى­لىسى دا باستالدى.

«تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا وڭىردە كەيىنگى ەكى جىلدا 29 ساياباق سالىنىپ, جاڭعىرتىلىپ, 250 مىڭداي اعاش كوشەتى ەگىلدى. 2 ورتالىق الاڭ, بىرنەشە سپورت الاڭى سالىنىپ, جاڭعىرتىلدى. وبلىس كولەمىندە ەلدى مەكەندەر اۋماعىندا 249,9 مىڭ اعاش وتىر­عىزىلىپ, ورمان قورى 27,4 ملن ءتۇپ اعاشقا ۇلعايدى. سون­داي-اق باع­دارلاما اياسىندا 111 كوپ­قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ شاتىرى مەن 43 ءۇيدىڭ قاسبەتى جوندەلىپ, ارىق جەلىلەرى قالپىنا كەلتىرىلدى, كوشە جارىعى شامدارى ورناتىلدى. گاز تارتۋ دا قارقىندى جۇرگىزىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 72%-عا ورىندالماقشى.

– وبلىس قۇرىلعانعا دەيىن تەك 5 ەلدى مەكەنگە عانا گاز بار­عان ەدى. جىل سوڭىنا دەيىن گاز قۇ­بىرى تارتىلعان ەلدى مەكەندەر سانى 126-عا جەتەدى. بيىل «تال­دى­قورعان – ءۇشارال» ماگيس­ترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرى­لىسى اياقتالدى. اقسۋ, سار­قان, الاكول اۋداندارىنىڭ شاما­مەن 152 مىڭنان استام ادا­مى بار 84 ەلدى مەكەنىن تابي­عي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنال­عان جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تامالار ازىرلەنىپ جاتىر. وسى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 2028 جىلى وبلىس­تا 210 ەلدى مەكەن گازداندىرىلىپ, 652 مىڭنان استام تۇر­عىن, حالىقتىڭ 92,8%-ى گازعا قوسىلۋعا مۇمكىندىك الادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. وبلىستا گازعا دەگەن قاجەت­تىلىك ارتىپ كەلە جاتقاندىقتان, جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن «الماتى – تالدىقورعان» ەكىنشى ما­گيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دا ازىر­لەنىپ جاتىر», – دەدى ب.يساباەۆ.

جەتىسۋ وبلىسىندا ورتالىق سۋ جۇيەسىمەن قامتۋ 99,9%-عا جەتىپ, 2023–2024 جىلدارى ورتا­لىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىق­تاۋعا 4 اۋىل – الاكول اۋدانىنىڭ بيباقان, توقجايلاۋ اۋىلدارى, قا­راتال اۋدانىنىڭ بەساعاش, بىرلىك اۋىلدارى قوسىلدى. 494 شا­قى­رىم سۋ قۇبىرى جەلىلە­رىن قايتا جاڭارتۋدىڭ ناتيجە­سىندە وب­لىستىڭ 25 ەلدى مەكە­نىن­دە اۋىز­سۋدىڭ ساپاسى جاقسار­دى. بيىل تاعى 4 ەلدى مەكەن ور­تالىقتاندىرىلعان سۋمەن قام­­تاماسىز ەتىلدى. جالپى, 61 شاقى­رىم سۋمەن جاب­دىق­تاۋ جەلىلەرى سالىنىپ, قايتا جاڭار­تىلدى, سونىڭ ناتيجەسىندە 329 ەلدى مەكەن ورتالىقتاندىرىلعان سۋدى تۇتىنىپ وتىر.

وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ شيكىزاتىن وڭدەۋ ۇلەسى 2023 جىلمەن سالىستىرعان­دا 49%-دان 68%-عا ءوستى. قايتا وڭ­دەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 80%-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

– ءۇش جىل توقتاپ تۇرعان اقسۋ قانت زاۋىتى 2023 جىلى تولىق مودەرنيزاتسيادان ءوتىپ, قايتا ىسكە قوسىلدى. مايلى داقىلداردى قايتا وڭدەيتىن «جەتىسۋ ماجيكو اگروكەشەنى» (100 مىڭ توننا), كوكسۋ قانت (تاۋلىگىنە 1,7 مىڭ توننادان 2,2 مىڭ تونناعا دەيىن وندىرەدى), جاركەنت كراحمال-سىرنە (جىلىنا 150 مىڭ توننادان 220 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم وندىرەدى) زاۋىتتارىنىڭ قۋاتتارى ۇلعايتىلدى. سونىمەن قاتار وبلىستا جىل سايىن 100 مىڭ توننادان استام ءسۇت, 1,5 مىڭ تونناعا دەيىن بالىق وڭدەلەدى. قانت قىزىلشاسىنىڭ ەگىس الاڭى 3 ەسە ارتىپ, 2022 جىلعى 4,2 مىڭ گەكتاردان 2025 جىلى 12,2 مىڭ گەكتارعا جەتتى. بيىل 490 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر جينالىپ, ەكى قانت زاۋىتى 87 مىڭ توننا قانت ءوندىرۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ 60 مىڭ تونناسى قىزىلشادان, 27 مىڭ تونناسى قامىستان وڭدەلەدى. 2028 جىلى «ۋىز ماي Industry» زاۋىتى سويامەن قاتار كۇنباعىس پەن راپستى وڭدەۋ ارقىلى قۋاتتىلىعىن 65 مىڭ توننادان 300 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە قايتا وڭدەلەتىن ءونىمنىڭ ۇلەسى 68%-دان 80%-عا دەيىن جەتكىزىلەتىن بولادى. ءسويتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن ۇلعايتىپ, ىشكى نارىقتى قامتۋ­مەن قاتار, ەكسپورتقا باعىتتاۋعا باسىمدىق بەرىلەدى, – دەدى وبلىس باسشىسى.

يرريگاتسيالىق جەلىلەردى قالپىنا كەلتىرۋدە 37,7 ملرد تەڭگەگە 11 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بىلتىر 5 نىساننىڭ جۇمىسى اياقتالىپ, 4,8 مىڭ گا سۋارمالى جەر اينالىمعا ەندى. كەلەسى جىلدىڭ سوڭىندا قالعان 6 جوبا اياقتالسا, اينالىمعا 3,2 مىڭ گا جاڭا سۋارمالى القاپتى ەنگىزىپ, 23,2 مىڭ گا سۋارمالى جەردى قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وبلىستا 1,3 ملن گا تۇراقتى پايدالانىلمايتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى انىقتالدى. 712 مىڭ گا جەر قايتا اينالىمعا ەنگىزىلدى, 603 مىڭ گا جەر مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىنىڭ شيكىزاتىن وڭدەۋ ۇلەسى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 49%-دان 68%-عا دەيىن وسكەن. ءوڭىر باسشىسى اقسۋ قانت زاۋىتى تولىق مودەرنيزاتسيادان ءوتىپ, قايتا ىسكە قوسىلعانىن, مايلى داقىلداردى قايتا وڭدەيتىن «اگروكەشەن جەتىسۋ ماجيكو», «كوكسۋ قانت», «جاركەنت كراحمال-سىرنە» زاۋىتتارىنىڭ ءونىم ءوندىرۋ قۋاتى ارتقانىن اتاپ ءوتتى.

– 2023–2025 جىلدارى 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, 13 498 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 6 689 پاتەر سالىندى. اپاتتى 388 تۇرعىن ءۇيدىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا 2 362 پاتەر كىلتى تابىستالدى. وبلىستا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 43,1 مىڭ ادام بار, 13,2 مىڭ ازامات الەۋمەتتىك وسال توپ ساناتىندا كەزەكتە تۇر. ءۇش جىلدا الەۋمەتتىك نىسانداردى جاڭارتۋدىڭ دەڭگەيى ورتا ەسەپپەن 55,8%-عا جەتىپ, 276 نىسان جوندەلدى. ءبىلىم سالاسىندا 19 جاڭا نىسان سالىنىپ, 22 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ناتيجەسىندە, بەيىمدەلگەن مەكتەپتەر سانى 69-دان 38-گە قىسقاردى. بىزدە اپاتتى جاعدايداعى, ءۇشاۋىسىمدى مەكتەپ جوق. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 149 جاڭا نىسان قولدانىسقا بەرىلدى. سونداي-اق 13 نىسانعا كۇردەلى جوندەۋ ججۇرگىزىلدى. 39 سپورتتىق, 34 مادەنيەت نىساندارى جاڭارتىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى, – دەدى وبلىس اكىمى.

بايانداماسىنان كەيىن جۋرناليستەر ءوڭىر باسشىسىنا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قاتىستى ساۋالدارىن قويدى. ءوز تاراپىمىزدان اقسۋ اۋدانىنداعى ورتالىق اۋرۋحانانى جوندەۋ نەلىكتەن ۇزاققا سوزىلعانىن سۇرادىق.

– جالپى, قاراجاتى مەجەلى مەرزىمىندە بولىنگەن, دەگەنمەن مەردىگەر كومپانيانىڭ جاۋاپ­سىزدىعى سالدارىنان قۇرى­لىسى سوزىلىپ كەتكەنى راس. كەلىسىم­شارتتى سوت ارقىلى بۇزۋعا شەشىم قابىلدادىق, ەندى جۇمىستى باسقا كومپانيا جالعاستىرادى. كەلەسى جىلدىڭ مامىر ايىندا جوندەۋ جۇمىستارىن تولىق اياقتاۋدى مىندەتتەدىك», دەپ جاۋاپ بەردى وبلىس اكىمى.