ۆيتسە-پرەمەر قانات بوزىمباەۆ, سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆپەن بىرگە قىزىلوردا وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, فەرمەرلەرمەن الداعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە دايىندىق, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس الاڭدارىن ءارتاراپتاندىرۋ مەن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن تالقىلادى.
كەزدەسۋدە سىرداريا وزەنى باسسەينىندەگى سۋدىڭ ازدىعى تۋرالى قالىپتاسىپ وتىرعان احۋال جايى ءسوز بولدى. نارىن-سىرداريا كاسكادىنا كەلىپ تۇسەتىن سۋ كولەمى ايتارلىقتاي تومەندەگەن. بۇل كەلەسى جىلعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە سۋ تاپشىلىعى قاۋپىن تۋدىرادى.
ونىڭ سالدارىن بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجىمدەرىنە قاتىستى بىرنەشە بولجامدىق نۇسقا ازىرلەدى. سۋ تىم از كەلگەن جاعدايدا رەسۋرستاردى قايتا ءبولۋ مەن ليميتتەردى تۇزەتۋ قاجەت بولاتىن ستسەناريلەر پىسىقتالدى.
تۇتىنۋشىلار سۋدان تاپشىلىق كورمەۋى ءۇشىن ءارى سىرداريا وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسىندا توتەنشە جاعداي تۋىنداۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا قىزىلوردا وبلىسىندا 2026 جىلى كۇرىش ەگىستىگىنىڭ الاڭى 70 مىڭ گەكتاردان اسپاۋعا ءتيىس. ءبىر ايتا كەتەتىنى, ەگىس القاپتارى جىل سايىن وڭتايلاندىرىلىپ جاتقانىنا قاراماستان, ورتاشا ونىمدىلىك ءوسىپ كەلەدى (2024 جىلى 85 مىڭ گا القاپتا گەكتارىنان 58 تسەنتنەر, 2025 جىلى 80 مىڭ گا القاپتا گەكتارىنان 58,1 تسەنتنەر الىندى). بۇعان جاڭا كۇرىش سۇرىپتارىن ەنگىزۋ مەن زاماناۋي تەحنيكانى پايدالانۋ سەبەپ بولىپ وتىر.
سونداي-اق وڭىردە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولداناتىن ەگىستىك كولەمى ارتىپ كەلەدى. ەگىن القاپتارىندا سۋ ىسىراپ بولماۋ ءۇشىن لازەرلىك تەگىستەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ءادىس سۋدى 20%-عا دەيىن ۇنەمدەپ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بيىل 60 مىڭ گەكتار كۇرىش القابى تەگىستەلدى.
زاماناۋي سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تاۋەكەلدەردى ازايتىپ, اوك-ءتىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇگىندە بۇل تەحنولوگيالار رەسپۋبليكا بويىنشا 500 مىڭ گەكتاردان استام جەردە قولدانىلىپ جاتىر. ال 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتى 1,3 ملن گەكتارعا دەيىن (سۋارمالى جەرلەردىڭ شامامەن 70%-ى) جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت كەشەندى شارالار قابىلداۋدا, سونىڭ قاتارىندا سۋبسيديالاۋ ماسەلەلەرى دە شەشىلەدى.
2026–2028 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردى وتەۋگە باعىتتالعان جالپى ترانسفەرتتەر كوزدەلگەن, ال قارجىلاندىرۋ كولەمى 215 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.
«الداعى ۆەگەتاتسيالىق ماۋسىمدا جوعارىدان كەلەتىن سۋ كولەمى ايتارلىقتاي ازايۋى مۇمكىن. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە عىلىمي ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, يننوۆاتسيالىق پرەپاراتتاردى قولدانۋ ءۇشىن كەمىندە 100 گەكتار جەر تەلىمىن انىقتاپ, ولاردى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلىق قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەدى ق.بوزىمباەۆ.
كەزدەسۋدە فەرمەرلەرگە سۋدى پايدالانۋ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ مەن سۋ رەسۋرستارىن ەسەپكە الۋدى ودان ءارى تسيفرلاندىرۋ ءۇشىن ەنگىزىلىپ جاتقان بيللينگ جۇيەسى تۋرالى دا ايتىلدى. بۇل – فەرمەرلەردى سۋمەن قامتۋدىڭ تولىق تسيكلىن بىرىكتىرەتىن بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورما. ونىڭ ىشىندە ءوتىنىم بەرۋ مەن كەلىسىمشارت جاساسۋدان باستاپ, ناقتى تۇتىنۋدى ەسەپكە الۋ جانە تولەم جاساۋعا دەيىنگى فۋنكتسيالاردىڭ بارلىعى بار. جۇيە ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرادى, سۋدى ءبولۋ مەن ەسەپ ايىرىسۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى, سونداي-اق ناقتى كولەمدەردى ءدال ەسەپكە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭ باستالعانعا دەيىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە ديقاندار اراسىندا ءتيىستى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. «قازسۋشار» رمك-عا ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلدارعا بەكىتىلگەن ليميتتەرگە قاتاڭ سايكەس كەلەتىن سۋ بەرۋ شارتتارىن جاساسۋ, سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, الداعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە «قارا سۋ نارىعىمەن» كۇرەستى كۇشەيتۋ جۇكتەلدى.
سۋ شارۋاشىلىعىنداعى احۋال وزگەرگەن جاعدايدا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنە 2026 جىلعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە ارنالعان وڭىرلەر بويىنشا سۋ تۇتىنۋ ليميتتەرىن 2026 جىلدىڭ 1 اقپانىنا دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە جولداۋ جۇكتەلدى. ءتيىستى مينيسترلىككە 2026 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ ەگىستىك قۇرىلىمىن ناقتى قولجەتىمدى سۋارۋ سۋىنىڭ كولەمىنە سايكەس تۇزەتۋ تاپسىرىلدى.
قىزىلوردا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا «اۋىل اماناتى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. وبلىستا 447 مىڭعا جۋىق تۇرعىن (53%) اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. جوبا باستالعالى بەرى اۋىلداردا 782 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 1,1 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. بيىل 5,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. اسىرەسە ءونىمدى وندىرۋدەن باستاپ وتكىزۋگە دەيىن تولىق تسيكلمەن جۇمىس ىستەيتىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قولداۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
جيىندا كووپەراتيۆتەردى باسىم باعىت رەتىندە قولداۋ ماسەلەسى دە جەكە قارالدى.
«مەملەكەت باسشىسى جاقىندا وتكەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ ديالوگ-پلاتفورماسىندا اۋىل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋى تىكەلەي كووپەراتيۆتەردىڭ ءتيىمدى جۇمىسىنا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كووپەراتيۆتەردى قۇرۋ ۇدەرىسى ەلىمىز بويىنشا بەلسەندى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس, ال وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ ۇيلەستىرۋ جۇمىسى قاتاڭ باقىلاۋدا بولۋى قاجەت», دەدى ق.بوزىمباەۆ.
قىزىلوردا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆ «اكىمنىڭ تسيفرلىق جۇمىس ورنى» قاناتقاقتى جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىمەن تانىستى. اتالعان جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان ىسكە قوسىلعان.
«اكىمنىڭ تسيفرلىق جۇمىس ورنى» جۇيەسى الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق وزەكتى دەرەكتەر مەن ءاربىر ءۇي شارۋاشىلىعىنا قاتىستى اقپاراتقا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. پلاتفورما اكىمدەرگە بىرىكتىرىلگەن دەرەكتەر نەگىزىندە جەدەل باسقارۋشىلىق شەشىمدەر قابىلداۋعا جول اشادى, اقپاراتتىڭ شاشىراڭقىلىعىن ازايتىپ, اكىمشىلىك جۇكتەمەنى تومەندەتەدى.
بۇگىندە جوبا ەل بويىنشا 34-تەن استام اۋىلدىق وكرۋگتە ىسكە قوسىلىپ, الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ناقتىلىعىن ارتتىرۋعا, اشىقتىقتى كۇشەيتۋگە جانە قولمەن جيناقتالاتىن ەسەپتەردەن اناليتيكالىق باسقارۋ فورماتىنا كوشۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. مودۋل «تسيفرلىق وتباسى كارتاسى» ينفراقۇرىلىمى نەگىزىندە جاسالعان جانە 30-دان استام مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەمەن ىقپالداستىرىلعان. بۇل اكىمدەرگە حالىق, ءۇي شارۋاشىلىقتارى, قولداۋ شارالارى, تابىس, تۇرعىن ءۇي جانە الەۋمەتتىك وسال توپتار بويىنشا بىرىڭعاي جانە ناقتى دەرەكتەر كوزىنە قول جەتكىزۋگە جاعداي جاسايدى.
الداعى كەزەڭدە جۇيە جاڭا مالىمەتتىك بلوكتارمەن تولىقتىرىلماق. ولاردىڭ قاتارىندا سالىق دەرەكتەرى, سۋبسيديالار مەن اسكەري ەسەپكە الىنعاندار تۋرالى اقپارات بار. قازاقستانداعى بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەردى جۇيەگە قوسۋ 2026 جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىنا جوسپارلانعان.