مىرزاكەنت پەن جەتىساي اراسىنداعى دالادا ۇيا سالاتىن اق تىرنالار ءۇشىن قۇرىلىس جۇمىستارى ۋاقىتشا توقتاتىلدى. دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن جەرگىلىكتى ەكولوگتاردىڭ قولداۋىمەن جوبا تابيعاتتى قۇرمەتتەۋ مەن دامۋدى ۇيلەستىرۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالدى.
اق دەگەلەك جىل سايىن قازاقستانداعى مىرزاكەنت-جەتىساي جولىنىڭ بويىنداعى ەلەكتر جەلىسىنىڭ باعانالارىنا ۇيا سالىپ, جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان.
جابايى تابيعاتتى قورعاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس, بالاپاندارى بار ۇيالار تابىلعاننان كەيىن سۋارۋ جوباسىنىڭ قۇرىلىسى ۋاقىتشا توقتاتىلدى.
دەگەلەك پەن بالاپاندارى ۇشىپ كەتكەننەن كەيىن, ۇيالار مۇقيات الىنىپ, جاڭا باعانالارعا اۋىستىرىلادى, سول ارقىلى قۇستار كەلەسى جىلى ۇيلەرىنە ورالا الادى.
ءار كوكتەمدە اق دەگەلەك (Ciconia ciconia) مىرزاكەنت پەن جەتىساي اراسىنداعى جولعا ورالادى. ولاردىڭ ەسكى اعاش ەلەكتر جەلىسىنىڭ باعانالارىنداعى ۇيالارى لاندشافتتىڭ تانىس بولىگى بولىپ كەلدى.
«دەگەلەك ءاردايىم ءبىزدىڭ قاسىمىزدا بولدى. ولاردىڭ كوكتەم سايىن قايتا ورالۋى — ءبارى ءوز قالپىندا, الەمدە تىنىشتىق بار دەگەن جاراتقاننىڭ نىشانى ىسپەتتى», دەيدى اقساقال.
بىراق بيىل جازدا تانىس تسيكلگە قاۋىپ ءتوندى: ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەن جابايى تابيعاتتى قورعاۋدى قالاي بىرىكتىرۋگە بولادى؟
قازاقستاندا سۋارۋ جانە درەناجدى جاقسارتۋ جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ماقساتى - فەرمەرلەرگە قۇرعاقشىلىق ماۋسىمدارىنا توتەپ بەرۋگە جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ توزىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسۋ. كوكتەمدە شاعىن سورعى ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى, بۇل جاڭا ەلەكتر جەلىلەرىن قاجەت ەتتى.
سول كەزدە مەردىگەر «اكەليك Group» جشس ماڭىزدى نارسەنى بايقادى: بالاپاندارى بار دەگەلەكتەردىڭ ۇيالارى تىرەكتەرگە ۇيا سالىپ جاتتى.
ء«بىز سيرەك كەزدەسەتىن جانە قورعالاتىن قۇستاردىڭ ەسەبىنەن جۇمىستى جالعاستىرا المادىق», دەپ ەسكە الادى سۋ رەسۋرستارى جانە سۋارۋ مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ جوبا ۇيلەستىرۋشىسى ەرلان سادۋاقاسوۆ.
اق دەگەلەك قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن جانە ۇلتتىق زاڭنامامەن قورعالادى: «جابايى تابيعاتتى قورعاۋ, كوبەيتۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭ (2004) جانە ۇكىمەتتىڭ №1034 قاۋلىسى. كوبەيۋ ماۋسىمىندا ۇيا سالاتىن ورىنداردى بۇزۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى.
وسىنىڭ اسەرىنەن قۇرىلىس جۇمىستارى توقتاتىلدى.
«مۇنداي جاعدايدا ءبىز قۇستار مەن وركەندەۋدىڭ اراسىنان تاڭداۋ جاسامايمىز. ءبىز تابيعات ءبىزدىڭ سەرىكتەسىمىز بولاتىن بولاشاقتى تاڭدايمىز», دەدى دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ جوبا مەنەدجەرى باقىت ارىستانوۆ.
زوولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ەكولوگتارى مەن ماماندارى تىرەكتەردى بەلسەندى ۇيالارىمەن قالدىرىپ, كەز كەلگەن جۇمىستى قاۋىپسىز قاشىقتىقتا جۇرگىزۋدى ۇسىندى. كەز كەلگەن شۋ نەمەسە ءدىرىل ەرەسەك قۇستاردى قورقىتۋى مۇمكىن, سودان كەيىن بالاپاندار جويىلىپ كەتەدى.
«ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءبىزدىڭ شىدامدىلىعىمىزعا جانە ءومىردىڭ تابيعي ىرعاعىن قۇرمەتتەۋ قابىلەتىمىزگە بايلانىستى», دەپ اتاپ ءوتتى قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى كەڭەسشى ساكەن بايعۇلوۆ.
مەردىگەرلەر كۇزگە دەيىن كۇتەدى. سول كەزدە بالاپاندار قاناتتانىپ, ەرەسەكتەرىمەن بىرگە ۇشىپ كەتەدى. تەك سودان كەيىن عانا ۇيالار مۇقيات الىنىپ, جاڭا تىرەكتەرگە اۋىستىرىلادى. وسىلايشا, دەگەلەكتەردىڭ ۇيلەرى ساقتالادى, ولار كەلەسى كوكتەمدە ورالادى.
قازىر ولاردى ۇزاق ساپار كۇتىپ تۇر: كۇزدە ولار ءۇيىر-ءۇيىر بولىپ جينالىپ, وڭتۇستىككە قاراي وڭتۇستىك ازيا مەن افريكاعا قونىس اۋدارادى, وندا ولار اقپانعا دەيىن قىستايدى. ناۋرىزدا تسيكل قايتا باستالادى: ورالۋ, ۇيا سالۋ جانە جاڭا بالاپانداردىڭ تۋىلۋى.
«تۇراقتى دامۋ تەك ينفراقۇرىلىممەن عانا شەكتەلمەيدى; بۇل تابيعي الەمدى تىڭداۋ جانە قۇرمەتتەۋمەن بايلانىستى», دەپ قوستى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا بويىنشا قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى مەنەدجەرى ساندجاي شريۆاستاۆا.