«بۇل ۇيگە, اسىرەسە وزگەشە كوكتەم نۇرىن ەنگىزگەن ءبىر جان بار. ول سۇيىندىكتىڭ قىزى – توعجان... سىلدىرلاعان شولپىسى, الدەقانداي بىلدىرلاعان تىلمەنەن توعجاننىڭ كەلەرى مەن كەتەرىن پاش ەتەدى. قۇلاقتاعى اشەكەي سىرعاسى, باستاعى كامشات بوركى, بىلەك تولعان نەشە بىلەزىكتەرى – بارشاسى دا بۇل وڭىردەن ابايدىڭ كورمەگەن ءبىر ءسانى سياقتى..».
بۇل – ۇلى اقىن كوزىمەن سۋرەتتەگەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ايگىلى «اباي جولىنداعى» كورىنىس. وسى سۋرەتتەۋدەگى وزگەشە كوكتەم نۇرى استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە قاراستى مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترىنىڭ ساحناسىنا دا قوناقتاعان. سەبەبى تەاتر العاشقى ونەرىن «اباي – توعجان» سپەكتاكلىمەن باستاپ, وزگەشە سانىمەن كورەرمەننىڭ سۇيىكتى دوسىنا اينالدى. ءبىر قاراعاندا, اياداي عانا ساحنا. الايدا سول اياداي ساحنانى وزگەشە الەمگە اينالدىرعان تەاتر ۇجىمىنىڭ ونەرى.
كورەرمەن انشلاگتىڭ قانداي بولاتىنىن وسى تەاتردان كوردى. ءار سپەكتاكلدى جىبەرمەيتىن دەڭگەيگە كوتەرىلدى. بۇل دەڭگەيگە اپارعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, رەجيسسەر اسحات ماكسيم ۇلى ماەميروۆتىڭ ەڭبەگى دەر ەدىك. اشىلعانىنا بەس-اق جىل بولسا دا, تەاتر بىردەن اۋىزعا ىلىكتى.
ونەر ورداسى شىمىلدىعىن «اباي – توعجان» سپەكتاكلىمەن اشىلۋىنىڭ ءوزى قازاق مادەنيەتىنە, ۇلى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تۇلعاسىنا كورسەتىلگەن قۇرمەت ەكەنى ءسوزسىز. 2020 جىلى 14 جەلتوقسانداعى پرەمەرا تاۋەلسىزدىك كۇنى مەن ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا ورايلاستىرىلدى.
ابايدىڭ جاس كەزىن ايان تولەپبەرگەن, اقىننىڭ اناسى ۇلجاننىڭ بەينەسىن كانن فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى سامال ەسلياموۆا, وسپان ءرولىن اسىلحان تولەپوۆ, توعجاندى كوز الدىمىزعا كەلتىرگەن ارلەانا امانگەلديەۆا جانە وسى قويىلىمداعى اكتەرلەردىڭ ءبارى رەجيسسەردىڭ ۇلى ابايعا دەگەن قۇرمەتىن جەتكىزۋگە جاندارىن سالا ەڭبەك ەتتى. ءالى دە سولاي. تەاتر ساحناسىنان «اباي – توعجان» تۇسكەن ەمەس, وسىنداي ۇجىم باردا بۇل قويىلىمنىڭ ءومىرى ۇزاق ەكەنىنە ءسوز جوق. سەبەبى اياداي ساحناعا جان بىتىرگەن ونەر ۇجىمىنىڭ ەڭبەگىن بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس. وزگەشە الەمدى سەزىندىرەدى. اعاسىنا ەركەلەگەن وسپاننىڭ قىلىقتارىنا ك ۇلىپ وتىرىپ, قوسىلا الماعان عاشىقتار سەزىمىن ويلايسىز. «اباي جولىنداعى» شاعىن ەپيزودتىڭ وزىنەن تۇتاس سپەكتاكل ۇسىنعان رەجيسسەردىڭ شەبەرلىگى ءتانتى ەتەدى. تۋىندىعا ينستسەنيروۆكا ۇسىنعان ميراس ءابىلدىڭ دە ەڭبەگىن اتاپ وتكەن ءجون.
شىعارماشىلىق توپتىڭ اكەنى تىم قاتال ەتىپ كورسەتپەي, سول كەزدەگى تۇسىنبەستىكتەن تۋعان جاعدايدى ء«سۇيىنشى» سۇراعانداي قىلماي, ۇلجان انانىڭ ءسوزى ارقىلى سالت-ءداستۇردى ساقتاۋ جولىنا بۇرۋى ۇتىمدى شىققان. ۇلى انانىڭ بەينەسىن اشۋدا سامال ەسلياموۆانىڭ جانعا جايلى بيازى داۋسى دا ادەمى ۇيلەسىم تاپتى.
سپەكتاكلدە نازىكتىكتى سەزدىرەر جەڭىل اق پەردەلەردى رەجيسسەر ءرامىز رەتىندە تاڭداعانى انىق. ەكى جاس ءبىر-بىرىنە ايتار وي-سەزىمدەرىن وسى نازىك كەڭىستىك ارقىلى وتە ءجۇرىپ جەتكىزەدى. وسى نازىك اق پەردەلەر كورەرمەندى ادەمى وي قۇشاعىنا الادى. بولاشاق ۇلى اقىن عاشىق بولعان ارۋدىڭ جان تازالىعىن كورەرمەنگە جەتكىزەتىن اق ساۋلە سياقتى.
تەاتر ءار ماۋسىم شىمىلدىعىن «اباي – توعجانمەن» اشادى. دەمەك كورەرمەندەرىنە وسىلاي وزگەشە كوكتەم سىيلاپ كەلەدى.
«...راۋشان ءجۇزىن كورگەندە,
ساۋلەم-اۋ, مەيىرىم قانباس...»
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى دۋلات يسابەكوۆ «گاۋھارتاس» پوۆەسىندە: «سالتانات وزگە دۇنيەنىڭ ءبارىن مۇلدە ۇمىتىپ كەتكەن سەكىلدى. وسى دالاداعى سۇلۋلىق بىتكەن سالتاناتتىڭ كەۋدەسىنە كەپ قۇيىلىپ جاتسا, ونىڭ ءون بويىنداعى سۇلۋلىق كومەيىنەن ءان بوپ توگىلىپ, توڭىرەكتى جاڭا لەپ, جاڭا نۇرعا بولەپ تۇرعان سياقتى», دەپ جازعان ەدى.
مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترى العاش ساحنالاعان «گاۋھارتاس», شىن مانىندە, سۇلۋلىقتى تانىستىرۋداعى قۇتتى قادام بولدى. قازاق قىزىنىڭ جان سۇلۋلىعىن ايگىلەدى. سپەكتاكل ونەردىڭ جاقۇتىنا اينالدى. قويىلىم پرەمەراسىندا ينابات ريزابەكقىزى – سالتانات, ورازالى يگىلىك – تاستان, اسىلحان تولەپوۆ – قايىركەن, ت.ب. رولدەردى سومدادى. وسى كەزگە دەيىن «گاۋھارتاس» قانشا ساحنالانسا دا, ءالى كۇنگە دەيىن انشلاگپەن وتەدى. حالىقتىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە كەلىپ كورۋى مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتتى.
«اباي – توعجاندا» نازىك اق پەردەلەر كوڭىلدەگى اق سەزىمدەردى تەربەتسە, «گاۋھارتاستاعى» ساۋكەلە قالىڭدىقتىڭ ءرامىزى رەتىندە عانا ەمەس, وتباسى قۇندىلىعىن قۇرمەتتەۋگە شاقىرادى. اياۋلى سالتاناتتىڭ قايتىس بولار ساتىندە تۇمارعا ارقا تىرەپ تۇرا قالۋى شە؟ رەجيسسەردىڭ سيمۆولداردى شەبەر ويناتا بىلۋىنەن «سالتانات, سەن ءۇشىن دۇعادامىز» دەگەن ۇلكەن مازمۇنعا جەتەلەيدى. سالتاناتتىڭ تاعدىرى ارقىلى نازىك جاندى قورعاۋ, سىيلاۋ – جۇرەكتەرگە جول تاپتى.
انا بولۋ باقىتى بۇيىرماعان اياۋلى سالتاناتتىڭ تاعدىرىنا نالىمايتىن كورەرمەن بولمايدى. سپەكتاكل سوڭىندا كوزىنە جاس العان كورەرمەن از ەمەسىنە كۋا بولدىق, ءبىر ەمەس, قانشا بارساڭىز دا, بارعان جۇرت وسىنى ايتادى.
ءار قويىلىمنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ءبىر كورەرمەن قايىركەن جەڭگەسىنە قازاق داستۇرىمەن قايىن ءىنى رەتىندە ەركەلەيدى, رەتى كەلگەندە, ءازىلىن جاراستىرادى دەسە, ەندى ءبىرى سالتاناتقا عاشىق دەگەن ويعا قالادى ەكەن. ارتىستەر وسىلاي دا كورەرمەنگە وي سالىپ, ونەردىڭ قىزىعىن ارتتىرا تۇسەدى.
قازاق ءانىن حالىقتىق دەڭگەيگە كوتەرگەن ءشامشى قالداياقوۆقا ارنالعان ء«شامشى» سپەكتاكلىنىڭ دە كورەرمەنگە بەرەرى از ەمەس. رەجيسسەر كورنەكتى كومپوزيتوردىڭ ءومىر جولىن كورسەتۋ ءۇشىن ءۇش ءشامشىنى ءبىر ساحنادا ويناتادى. ونىڭ ءومىر جولى, تۇلعالىق دامۋى مەن ونەر جولىن تالعاممەن ۇسىندى. كورەرمەن سپەكتاكل كورە وتىرىپ, قازاق ونەرىنە دەگەن ماقتانىش پەن قۇرمەتتى سەزىنەدى. ادەمى اندەردىڭ قۇشاعىندا تەربەلەدى.
راس, بۇل قويىلىمدى مۋزىكانىڭ كوپتىگى ەرەكشەلەيدى. وسى كۇنى ۇمىتىلىپ بارا جاتقان حالىق ءانى «قۇداشا», ءبىرجاننىڭ ء«لايلىم شىراق» اندەرى جاڭا تىنىس تاپتى. اندەرمەن بىرگە تەاتر اكتەرلەرى ويناعان بيلەر دە جاستار اراسىندا كەڭ تارادى.
ساناداعى اق ساۋلە – تەاتردىڭ كورەرمەنگە سىيلايتىن ولجاسى. بۇل ۇجىم «Shanel 5», «مانشۇك» سپەكتاكلدەرىن ۇسىنىپ, «تاريحىڭدى ءبىل» دەيدى. ء«شامشى», «عاشىق جۇرەك», «امىرە» قويىلىمدارىن ۇسىنىپ, «ونەردى قادىرلە» دەيدى. «قىز جىبەكتى» ساحنالاپ, حالىقتىڭ جاۋھار جىرىن ۇلتتىق قۇندىلىقتى باعالاۋعا ۇندەيدى. اراسىندا «سىلاڭ قىزدىڭ» ادەمى قىلىقتارىنا ءماز قىلادى. «ماحاببات جاعالاۋىنا» اپارىپ, «قوشتاسقىم كەلمەيدىنى» ويناتىپ, ونەردىڭ كول-كوسىر راحاتىنا بولەيدى.
ساحنادا گۇل جايناعان جاستار ءان سالسا دا, بي بيلەسە دە, كورەرمەندى باۋراپ الاتىن سيقىرلى, وزگەشە الەمدى ايگىلەيدى. ءبىر-بىرىنە دەگەن سىيلاستىعى ەرەكشە. اياداي ساحناعا قانشاسى شىقسا دا, «كوڭىل سىيسا ءبارى سىيادى» دەگەندى تانىتىپ, ءبىر-ءبىرىن قولداپ, دوڭگەلەنە بيلەي جونەلگەندە, كوڭىل دە تولادى, كوز دە تويادى.
ۇجىمنىڭ ۇيىمشىلدىعىن تەك ساحناداعى ويىننان عانا كورمەيمىز, مۇندا جۇرەك قالاۋىمەن جۇپتاسىپ, وتباسىن قۇرعان 16 شاڭىراق بار. ءبارى تەاتر اتتى ۇلكەن اۋلەتتىڭ بالالارى سياقتى. ولاردى اعالىق تىلەگىمەن قولداپ جۇرەتىن باسشى اسحات ماەميروۆ بار.
اسحات ماكسيم ۇلى كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستاز, رhD, پروفەسسور. شاكىرتتەرى وسىنداي بىرلىگى جاراسقان ونەر ۇجىمىمەن تىعىز بايلانىستا. دۋالدى ءبىلىم بەرۋ ۇلگىسىن ۇستاز وسىلايشا كورسەتىپ ءجۇر. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان تالانتتى جاستارعا ءبىلىم بەرۋمەن قاتار ونەر الەمىندە دە بىرگە ەكەنىن تانىتتى. ءتىپتى سامال ەسلياموۆانى ارنايى شاقىرىپ العانىن دا ۇمىتقان جوقپىز.
بۇل تەاتردا كىلەڭ جاستار قىزمەت ەتەدى. ءيا, سولاي. بىراق ولاردىڭ مىقتىلىعى سونشا, قاي كەيىپكەردى سومداۋ قاجەت بولسا, ءبارىن دە اينىتپاي ويناپ بەرە الادى. ءتىپتى قاريانىڭ وبرازىن سومداۋ كەرەك بولسا, وعان دا دايىن.
جاقىندا تەاتردىڭ التىنشى ماۋسىمى اشىلدى. «شاكارىم» سپەكتاكلىنىڭ ءۇش كۇنگى پرەمەراسى انشلاگپەن ءوتتى. بۇل – جاڭا اۋقىم, بيىك دەڭگەيدى تانىتاتىن ونەر تۋىندىسى. تاعى دا ماڭداي تەرىمەن, جاڭا ويمەن كورەرمەن ءۇشىن وزگەشە كوكتەم سەزىمىن سىيلايتىن جاڭا ماۋسىم باستالدى. كوكتەم تەك جىل ماۋسىمى ەمەس, ول – تەاتردىڭ كورەرمەن كوڭىلىنە سىيلايتىن وزگەشە شۋاعى. قازاق ەلىنىڭ استاناسى دەگەندە, مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترى استانا ونەرىن ۇيالماي كورسەتەتىن جانە ىزدەپ كەلەتىن ونەر ورداسىنا اينالدى.
ايتپاقشى, ءسوزىمىزدىڭ باسىندا «اياداي عانا ساحنا» دەگەندى ايتتىق. راس, ساحنانىڭ شاعىن بولۋى بولاشاقتا قولعا الاتىن ۇلكەن شارۋانىڭ باسى مەن ءباسىن اڭعارتادى. مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترىنىڭ ارنايى ۇلكەن عيماراتى بولعانى ابزال. كەلۋشى كوپ, وزگەشە كوكتەم ءار كورەرمەننىڭ جۇرەگىنە جەتۋى كەرەك.
ريزا ءالمۇحان,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ونەرتانۋشى