اقىن تويى حالىق تويىنا اينالدى

پاراساتتى پوەزيا پاي­­عام­بارىنىڭ تو­يىنا الماتىدان اقىننىڭ جارى سالتانات, ۇلى عازيز, نەمە­رەلەرى ارنايى كەلدى. سونداي-اق جازۋشىلار وداعى باس­قارماسىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا, پۋبليتسيست, جۋرناليست قاينار ولجاي, كاسىپكەر, «كاتەك» جوبالاۋ-زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى, قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى قوردىڭ قۇرىلتايشىسى قۇن­دىز نۇپوۆ تا تويدىڭ تو­رى­نەن تابىلدى. 90 جىلدىق توي­دىڭ ءراسىمى اقىننىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋمەن باس­تالدى. مەيماندارعا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ باستاعان جەرگىلىكتى باسشىلار, بەلگىلى قو­عام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قۇرمەت كورسەتتى.

ەڭ ۇلكەن ءىس-شارا عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىس­تىق فيلارمونيانىڭ «اتامەكەن» ونەر ورداسىندا جالعاستى. في­لارمونيا ۇجىمى ۇسىنعان كون­تسەرتتىك باعدارلاما تەك قانا قادىر شىعارمالارىنان تۇردى. قاتيموللا بەردىعاليەۆ باستاعان ءدۇلدۇل انشىلەرگە داۋلەتكەرەي اتىنداعى ۇلت-اسپاپتار وركەسترى دەم بەرىپ وتىردى.

– قادىر اقىننىڭ تويى – حالىقتىڭ تويى. قازاقتىڭ ەستيا­ر بالاسى جاتتايتىن تاق­پاقتان باستاپ, ەڭكەيگەن قارياسى ايتاتىن باتا-ناقىل سوزگە دەيىن قادىر اعامىزدىڭ قالامىنان تىس قالعان جوق. بيىل قازاقتىڭ ءۇش اقىنىنىڭ 90 جىلدىعى. ولار – تۇمانباي مولداعاليەۆ, قادىر مىرزا ءالى جانە جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ. وسى ۇشەۋى – قازاق پوەزياسىنىڭ, قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن شەگەلەرى بولدى, – دەيدى جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى مەرەكە ابدەش ۇلى.

«قازاق رۋحانياتىنىڭ قامبا­سىنا قيساپسىز قازىنا قوسقان قادىر اعامىزدىڭ جۇلدىزى ماڭگىلىك جارقىراي بەرمەك» دەپ ءسوز سويلەگەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ اقىننىڭ جارىنا سىي-قۇرمەت كورسەتتى. وسى ساتتە اقىن شىعارماشىلىعى جايىندا «قادىردىڭ قاناتتى سوزدەرى» جانە «جۇرەگىمە جەتكەن جىر» اتتى كىتاپتاردىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

– مەن ءحىح عاسىردىڭ ۇلى تۇلعاسى ابايدىڭ ەلىندە تۋىپ-ءوستىم. ال حح عاسىردا قازاق قانداي بولدى, قانداي بولۋى كەرەك ەدى, قازاققا نە كەرەك ەدى دەگەن ساۋالعا جۇگىنسەك, وسىنىڭ ءبارى قادىردا بار. ونىڭ شىعارماشىلىعى – قازاقتىڭ قازىعى. قادىردى تەرەڭ وقۋ كەرەك, سويتسە, شىعار­ماشىلىعىنان تابىلمايتىن قازىنا جوق. ول – اسقان كورەگەن ادام. سوناۋ 70-جىلدارى, سول كەڭەس زامانىندا-اق بولاشاق گيمنىمىزدىڭ, گەربىمىزدىڭ قانداي بولاتىنىن بولجاپ ايتىپ كەتكەن. قادىردىڭ پوەزياسى, قادىردىڭ شىعارماشىلىعى وسى كەزگە دەيىن قازاققا قىزمەت ەتىپ كەلەدى, قىزمەت ەتە دە بەرمەك! – دەيدى بەلگىلى قالامگەر قاينار ولجاي.

مەرەيتويلىق باعدار­لا­ما شەڭبەرىندە اقىن شىعار­ما­شىلىعىنا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق عىلىمي-پراكتي­كا­لىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءبىر توپ ونەر جانە مادەنيەت قايرات­كەرى قادىر مىرزا ءالىنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي ارنايى شىعارىلعان مەرەيتويلىق توس­بەلگىگە يە بولدى.

بۇدان كەيىنگى ءىس-شارالار اقىننىڭ تۋعان جەرىندە, جىم­پيتى توپىراعىندا جالعاستى. اۋدان ورتالىعىندا جاقىندا عانا پاي­دالانۋعا بەرىلگەن ەڭسەلى كىتاپ­­حانانىڭ ەڭ ۇلكەن زالى «قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى رۋحانيات زالى» دەپ اتالدى. سونداي-اق جىمپيتىداعى اقىن اتىنداعى مەكتەپتىڭ قابىرعاسىنا قادىر اعانىڭ ۇلكەن سۋرەتى مەن ءبىر شۋماق ولەڭى مۇرال بولىپ ءتۇستى.

بۇدان كەيىن حالىق تويى ۇلتتىق ويىنعا, دالا قىزىق­تا­رىنا ۇلاستى. بىراق سونىڭ وزىندە اقىننىڭ تويىنان اعار­تۋشىلىق لەپ ەسىپ تۇردى. باي­گىتوبەدە تىگىلگەن اق وتاۋلار­دىڭ ارقايسىسى قادىر اقىننىڭ ءبىر كىتابىنىڭ اتاۋىن الىپ, سوعان سايكەس جاساقتالعان ەكەن. بۇل جەر­دە سىرىم اۋدانىن عانا ەمەس, باتىس قازاقستاننىڭ بارلىق اۋدا­نىن كوردىك: اقجايىق اۋدانى – «قورامساق», بايتەرەك اۋدا­نى – «كوكەيكەستى», بوكەي وردا اۋدانى – «كوش», ءبورلى اۋدانى – «الاقان», جاڭاقالا اۋدانى – «دومبىرا», جانىبەك اۋدانى – «ماڭگى مايدان», قازتالوۆ اۋدا­نى – «اق وتاۋ», قاراتوبە اۋدانى – «وي ورمانى», ورال قالاسى – «عيبراتناما», تاسقالا اۋدانى – «بيىك باسپالداق», تەرەكتى اۋدانى – «قىزىل كىتاپ», شىڭعىرلاۋ اۋدانى – «دالا ديدارى» كىتاپ­تارىن تاقىرىپ ەتىپ, تاعىلىمدى كورمە, تاماشا كورىنىس, كونتسەرت ۇيىمداستىرعان. مۇنىڭ ءبارىن كاسىبي ونەرپازدار ەمەس, قاراپايىم كىتاپحاناشىلار ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. شىنىمەن دە قادىردىڭ تويى  قازاق ولەڭىنىڭ, قاسيەتتى ءسوز ونەرىنىڭ تويى بولىپ ەستە قالدى.

باس بايراعىنا اۆتوكولىك تىگىلگەن ات جارىستا قۇنان باي­گەگە – 30 جۇيرىك, توپ بايگەگە 27 ات قوسىلدى. العاشقى سا­يىس­تا III ورىن كوزدىعارالىق مۇتيەۆ سەرىكتىڭ – ابادانىنا, II ورىن اتىراۋ قالاسىنان كەلگەن بيسەنوۆ امانگەلدىنىڭ –  ايحايىنا, I ورىن ەشەۆ بولات مىرزانىڭ اتى – حانىمعا بۇ­يىر­دى. 18 شاقىرىمدىق توپ بايگەدە الماتىلىق ساپارعالي ساتباەۆتىڭ بايقوڭىر اتتى پىراعى وزىپ كەلدى. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىن جۇلدەسى مۇرات قوزىباەۆ مىرزانىڭ جەتىسۋ, قارقارا ەسىمدى ارعىماقتارىنا ءتيدى.

ال الامان جارىسقا تىگىلگەن اپپاق «Cherry Tiggo» كولىگى اۋليەلى ماڭعىستاۋعا جول تارتتى. راسۋل ەسىمدى شاباندوز تىزگىندەگەن ماڭعىستاۋدىڭ ايتۋلى دەيتىن تورى تۇلپارى مارە سىزىعىن ءبىرىنشى كەستى. سىرىمدىق سەرىك مۇتيەۆتىڭ مادام سيۋزي اتتى تۇلپارى ەكىنشى كەلسە, ءۇشىنشى ورىندى جۇبان ەلى – اقجايىق اۋدانىنان كەلگەن ماديار قۇرمانعاليدىڭ اقجايىق ەسىمدى سايگ ۇلىگى يەلەندى.

مەرەيتويلىق شارالاردى حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى «قادىر-ادام» اتتى دراما-رەكۆيەمنىڭ پرەمەراسىمەن تۇيىندەدى. قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, جازۋشى-دراماتۋرگ نارتاي ساۋدانبەك ۇلى جاز­عان تۋىندىنى تەاتردىڭ باس رەجيسسەرى, ونەرتانۋ ماگيسترى المات شاريپوۆ ساحنالادى. شىعارمادا انا قادىرى, ادام­دىق بولمىس, اقىندىق مۇڭ مەن شى­عارماشىلىق قاسىرەت, جوعالت­قاندى جوقتاۋ, رۋحاني ىزدەنىس پەن وشپەس مۇرا تاقىرىپتارى توعىستى.

قويىلىم سوڭىندا سىرىم اۋدانىنىڭ اكىمى جۇماگەلدى باتىر­نيازوۆ تۋىندى اۆتورى نارتاي ساۋدانبەك ۇلىنا, رەجيسسەر المات شاريپوۆكە, قادىر بەينەسىن سومداعان اكتەر جامبىل زايىپقا, ح.بو­كەەۆا اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ باسشى­سى نۇرجان تاسبولاتوۆقا قۇرمەت كورسەتتى. باتىس قازاقستان وبلىسى مادەنيەت, تىل­دەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ىس­تەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قۋانىشبەك مۇقانعاليەۆ بىرقاتار ازاماتقا قادىر مىرزا ءالىنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك مەدال مەن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىققا شىققان «قادىر» عىلىمي-قوعامدىق جۋرنالىن تابىس ەتتى.

باتىس قازاقستان وبلىسى