جاساندى ينتەللەكت – بۇگىنگى تاڭدا عىلىمي قيال ەمەس. ول ەكونوميكانىڭ, ساياساتتىڭ, قوعام دامۋىنىڭ نەگىزگى قۇرالىنا اينالدى. وسى جىلدى ساراپشىلار جي نارىعىنا بەتبۇرىس كەزەڭى دەپ اتاپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا: «قازاقستان تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن ەسەلەي تۇسۋگە ءتيىس. «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پلاتفورماسىنا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن بارىنشا ەنگىزۋ قاجەت. قازاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن قولداناتىن جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتىپ جاتقان ەلگە اينالۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى. سەبەبى الەم ەلدەرى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا ميللياردتاعان قارجى ءبولىپ, زاڭ قابىلداپ, ءوز تىلدەرى مەن مادەنيەتىنە بەيىمدەلگەن ۇلگىلەردى جاساۋدى قولعا الدى.
نارىق كولەمى دە كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ جاتىر. بىلتىر 279 ملرد دوللاردى قۇراسا, بيىل 391 ملرد-عا جەتۋى مۇمكىن. 2033 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت نارىعى 5 ترلن دوللارعا جەتىپ, ونىڭ الەمدىك تەحنولوگيا يندۋسترياسىنداعى ۇلەسى 30 پايىزعا دەيىن ارتپاق. «Microsoft», «Google», «Amazon», «Meta» كومپانيالارى وسى جىلى دەرەكورتالىقتار مەن ەسەپتەۋ قۋاتىنا 320 ملرد دوللاردان استام قاراجات بولۋگە دايىن. قىتاي جاساندى ينتەللەكتىنى قاتاڭ رەتتەپ, ارنايى زاڭ ەنگىزدى. ەۋروپا «AI Act» قابىلداپ, قاۋىپتى جۇيەلەردى شەكتەۋگە كىرىستى. جاپونيا جوعارى ءونىمدى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىن ىسكە قوسسا, كورەيا ۇلتتىق «AI»-چيپ ءوندىرىسىن جولعا قويۋ ءۇشىن 77 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر.
«Nvidia» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دجەنسەن حۋانگتىڭ سوزىنشە, جاساندى ينتەللەكت توڭكەرىسى ەندى باستالادى. ء«بىز جاڭا ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. الداعى بەس جىلدا الەم بويىنشا جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمىنا 3-4 ترلن دوللار ينۆەستيتسيا سالىنادى. ءبىز قازىر الگوريتمدەردى جەتىلدىرۋدەن اسىپ, ينفراقۇرىلىمدىق كەزەڭگە وتتىك. جاڭا داۋىردە تەحنولوگيالىق ەگەمەندىك ەلدەردىڭ ەسەپتەۋ قۋاتىنا قاراپ باعالانادى», دەيدى ول.
ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
اتالعان الپاۋىت ەلدەردىڭ جي ستراتەگياسى ءۇش باعىتقا نەگىزدەگەن. ءبىرىنشى – ەسەپتەۋ قۋاتىن ارتتىرۋ. ەكىنشى – قاۋىپسىزدىك پەن رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ. ءۇشىنشى – ۇلتتىق ءتىل مەن مادەنيەتكە بەيىمدەلگەن ۇلگىلەردى جاساۋ. ءار مەملەكەت ءوز تىلىندە سويلەيتىن جاساندى ينتەللەكت ازىرلەۋ ارقىلى اقپاراتتىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدى كوزدەيدى.
ء«بىز ەلىمىزدى جي-گە باعدارلانعان مەملەكەتكە اينالدىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىن قۇردىق. ينكۋباتسيا مەن اكسەلەراتسيا باعدارلامالارى ارقىلى ورتالىقتى ستارتاپتارمەن ينتەگراتسيالاۋدىڭ ناقتى جوسپارى جاسالدى. بۇدان بولەك, تاياۋدا ۇكىمەتتىڭ, عىلىم مەن بيزنەستىڭ ستراتەگيالىق قاجەتتىلىكتەرىنە ارنالعان قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر كلاستەرى ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار ءبىز تسيفرلىق ەگەمەندىگىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلكەن تىلدىك مودەلدى (LLM) بەلسەندى تۇردە دامىتىپ جاتىرمىز. بۇل باستامالار الەمدىك جاساندى ينتەللەكت كەڭىستىگىندەگى قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق وركەندەۋىن جەدەلدەتىپ, پوزيتسياسىن نىعايتادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ايتقانداي, ەلىمىز دە جاھاندىق ۇدەرىستەن سىرت قالعان جوق. وتكەن جىلى «جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدىڭ 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» قابىلداندى. وسى جىلى استانادا ورتالىق ازياداعى ەڭ قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. سول جەردە قازاق تىلىنە بەيىمدەلگەن «AlemLLM» ۇلگىسى تانىستىرىلدى. سونداي-اق نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «issai» ينستيتۋتى «KazLLM» قازاق, ورىس, اعىلشىن, تۇرىك تىلدەرىن قامتيتىن كوپتىلدى مودەلدى ازىرلەدى. بۇل ۇلگىلەر مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى قازاق تىلىندە دامىتۋعا جانە جاڭا تسيفرلىق سەرۆيستەر قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىلىم سالاسىندا «AI-Sana» جوباسى قولعا الىندى. ول 100 مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتى قامتىپ, جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن ۇيرەتەدى. بۇل باستاما جاستاردىڭ ستارتاپ اشۋىنا, جاڭا تەحنولوگيالىق جوبالاردى بيزنەسكە اينالدىرۋىنا جول اشادى. جوبا اۆتورلارىنىڭ ءبىرى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان دەكانى, دوكتور پول كيمنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان وسى ارقىلى جي-ءدى دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتە الادى.
«Ai-Sana» باعدارلاماسىنىڭ باستى ماقساتى – جاساندى ينتەللەكتىنى تەرەڭدەتىپ وقىتۋ عانا ەمەس, ومىردە قولدانۋدى ۇيرەتۋ. ستۋدەنتتەر بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن وقۋ ۇدەرىسىنەن وتەدى. الدىمەن ولار الگوريتمدەر مەن ماشينالىق وقىتۋ نەگىزدەرىن يگەرەدى. ودان كەيىن وزدەرىنىڭ جەكە جوبالارىن ازىرلەپ, ونى تاجىريبەدە سىنايدى. سوڭعى كەزەڭدە ستارتاپتارىن ينۆەستورلارعا تانىستىرادى», دەيدى ول.
ال حالىقارالىق «Alem.AI» ورتالىعى ەلىمىزدى ايماقتىق جاساندى ينتەللەكت حابىنا اينالدىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ورتالىق جىل سايىن مىڭداعان ماماندى تارتۋعا, عالىمدار مەن كاسىپكەرلەرگە جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوباعا ءبىلىم بەرۋ, ستارتاپتاردى قولداۋ, ءىرى حالىقارالىق IT-كومپانيالاردى تارتۋ سياقتى بىرنەشە باعىت بىرىكتىرىلگەن.
«ورتالىقتا بالالارعا ارنالعان ينتەراكتيۆتى الاڭ دا, ستۋدەنتتەرگە ارنالعان جي مەكتەبى دە, كاسىپكەرلەر مەن زەرتتەۋشىلەرگە ارنالعان كامپۋس تا بار. ءتىپتى «Google», «Apple», «Telegram» سەكىلدى الپاۋىتتار دا زەرتتەۋ زەرتحانالارىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. «Alem.AI»-دىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدى ايماقتاعى جاساندى ينتەللەكت حابىنا اينالدىرۋ, تالانتتاردى تارتىپ, جاڭا جوبالاردى قولداپ, ەلدىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنا سەرپىن بەرۋ», دەيدى ول.
بۇعان قوسا ەلىمىز جي نارىعىنداعى الپاۋىت مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى ەكونوميكالىق باعدار رەتىندە الىپ وتىر. بۇل سالادا الەم تاجىريبەسىنەن ۇلگى الۋ ارتىقشىلىق بولارى انىق. قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتايداعى ساپارىندا وسى نيەتىن ءبىلدىرىپ, «China State Construction Engineering Corporation» كومپانياسىمەن ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى.
ء«بىز «Alatau City» جاڭا قالا سالۋ جوباسىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىز. بۇل قالا ەلىمىزدە جانە تۇتاس ايماقتا يننوۆاتسيانى, كريپتويندۋستريا مەن تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جول اشاتىن قۋاتتى ورتالىق بولۋعا ءتيىس. وسى ورايدا, ءبىز قىتايلىق كومپانيالارمەن ءوزارا تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.