ەلىمىزدە سپورت, ونەر جانە قوسىمشا ءبىلىم سالاسىنداعى تەڭسىزدىكتى ازايتۋ جانە بارلىق بالانىڭ شىعارماشىلىق دامۋىنا جول اشۋ ماقساتىندا جاڭا قاناتقاقتى جۇيە ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ايتىلدى. جيىندا «سپورت, ونەر جانە قوسىمشا ءبىلىم باعىتتارى بويىنشا بىرىڭعاي ۆاۋچەر جۇيەسىنىڭ پيلوتتىق جوباسى» تانىستىرىلىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, اكىمدىكتەر مەن قارجىلىق قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرى ءسوز سويلەدى.
مەملەكەتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىن, جان-جاقتى دامۋىن جانە قاۋىپسىز ورتادا ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2021 جىلدان باستاپ بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ, مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلا باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىنگە دەيىن 1,5 ميلليوننان استام بالا سپورت سەكتسياسىنا, شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەر مەن ءتۇرلى دامىتۋشى كۋرستارعا تەگىن قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. الايدا 4 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقان جوبادا تىزىمدەگى بالالاردىڭ جوعالىپ كەتۋى, بالا سانىنىڭ قولدان كوبەيتىلۋى, تەحنيكالىق, سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالماۋى, كاسىبي بىلىكتىلىگى جوق مامانداردىڭ ساباق وتكىزۋى سەكىلدى كەمشىلىكتەر انىقتالعان. وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءبىلىم سالاسىندا قوسىمشا بىرىڭعاي ەلەكتروندى ۆاۋچەر جۇيەسىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان.
«كەزەكتىلىكتىڭ اشىق بولماۋى, وتىنىمدەردىڭ قايتالانۋى, ۇيىمداردىڭ ءتىزىمى شەكتەۋلى بولۋى, كەيبىر جەرلەردە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا باقىلاۋدىڭ بولماۋى سياقتى ماسەلەلەردى اتا-انالار ءجيى ايتادى. سونىمەن قاتار ءتيىمسىز شىعىندار, قامتۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندىگى, مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ءبولۋ كەزىندە فورمالدى قاراۋ جاعدايلارى دا انىقتالىپ جاتىر. وسىنداي ماسەلەلەر زاماناۋي جۇيەگە كوشۋدى قاجەت ەتتى. وسىعان وراي قوسىمشا ءبىلىم سالاسىن ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى», دەدى وقۋ-اعارتۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى مايرا مەلدەبەكوۆا.
قاناتقاقتى جوبانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جۇزەگە اسىراتىن وڭىرلەردىڭ قاتارىندا شىمكەنت قالاسى دا بار. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى سارسەن اباي ۇلى بۇعان دەيىن دە بالاباقشا سالاسىندا ۆاۋچەرلىك جۇيەنى ەنگىزۋ ارقىلى وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەنىن ايتادى. «ۆاۋچەرلىك جۇيەنىڭ ءتيىمدى ەكەنى بۇعان دەيىن دالەلدەندى. ماسەلەن, بالاباقشا سالاسىنا وسى تەتىك ارقىلى وزگەرىس ەنگىزدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە كەزەكتە تۇرعان بالالار سانى 50 مىڭنان 30 مىڭعا دەيىن ازايدى. ويتكەنى كەزەكتە 2 جاسقا دەيىنگى بالالار دا تۇرعان. جۇيە ءبارىن رەتتەدى. ءدال وسى سياقتى ۆاۋچەرلىك مەحانيزم قوسىمشا ءبىلىم سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردى جويادى», دەدى ول.
ودان بولەك, جاڭا جوبا استانا, قاراعاندى, اتىراۋ, اقتوبە, قىزىلوردا قالالارىندا ىسكە قوسىلادى. «جاڭا مودەلدە بارلىق قىزمەت كورسەتۋشىلەر ءوز قىزمەتىنىڭ زاڭعا سايكەستىگىن دالەلدەي وتىرىپ مەملەكەتتىك تاپسىرىس الۋعا مۇمكىندىك الادى. تسيفرلىق پلاتفورمادا بارلىق قۇجات تىركەلىپ, مونيتورينگ كوميسسياسى ناقتى تەكسەرىس جۇرگىزەدى. سونىمەن قاتار كەزەك جۇيەسى الەۋمەتتىك ساناتتارعا بولىنەدى. بۇرىنعىداي ورىن اۋىستىرۋ نەمەسە ارتقا شەگەرۋ بولمايدى. وسى ارقىلى ادىلدىك پەن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەمىز», دەيدى مايرا تۇرعانبايقىزى.
ء بىرىنشى ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا جۇيەنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ۆاۋچەر ناقتى قىزمەت كورسەتىلگەن جاعدايدا عانا تولەنەدى. ياعني قارجىلاندىرۋ بالا ناقتى ۇيىرمەگە قاتىسسا عانا بەرىلەدى. بۇل جالعان ەسەپ پەن قاعاز جۇزىندەگى قاتىسۋدى جويادى. سونىمەن قاتار اتا-انا بۇرىنعى پروۆايدەردى ەشقانداي قۇجاتسىز اۋىستىرا الادى. ۆاۋچەر باعاسى بۇرىنعىداي بىرىڭعاي اەك مولشەرىنە بايلانبايدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءوز ءوڭىرىنىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, جەكە نورماتيۆ بەكىتەدى. جالعا الۋ باعاسى, كوممۋنالدىق تولەمدەر, ينفراقۇرىلىم مۇمكىندىكتەرى سياقتى فاكتورلار ەسكەرىلەدى.
سونىمەن قاتار وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جۇيەدە تىركەۋدە تۇرعانىمەن, ساباققا قاتىسپاعان 8000-نان استام بالانىڭ دەرەگى انىقتالعان. ال قاناتقاقتى جوبا بويىنشا بالالاردىڭ ۇيىرمەگە قاتىسىپ-قاتىسپاعانىن انىقتاۋ ءۇشىن ارنايى تسيفرلىق جۇيە ەنگىزىلەدى. بارلىق جەكە مالىمەت ۇلتتىق ءبىلىم بازاسىندا ساقتالادى. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكيننىڭ ايتۋىنشا, بالالاردىڭ جەكە دەرەگى مەملەكەتتىك بازادا ساقتالاتىندىقتان ولارعا ەشقانداي قاۋىپ تونبەيدى. «جاڭا تسيفرلىق جۇيە ارقىلى بالالاردىڭ ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا قاتىسۋى اۆتوماتتى تۇردە تىركەلەدى. بۇل – قارجىلاندىرۋدىڭ ادىلەتتى جانە ناقتى جۇزەگە اسۋىنا جول اشادى. ەڭ باستىسى – بالالاردىڭ جەكە دەرەگى تولىقتاي قورعالادى. بارلىق اقپارات ۇلتتىق ءبىلىم بازاسىندا بولادى. بۇل – مەملەكەتتىك ءارى تەكسەرۋدەن وتكەن قاۋىپسىز جۇيە. اتا-انالار بالاسىنىڭ دەرەگى مەن ۇيىرمەگە قاتىسۋىن اشىق ءارى ىڭعايلى تۇردە قاداعالاي الادى», دەدى ول.
جاڭا ۆاۋچەرلىك جۇيە اياسىندا بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن كاسىپكەرلەر مەن ۇيىمدارعا قويىلاتىن تالاپتار دا كۇشەيتىلمەك. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, بۇعان دەيىنگى تەكسەرىس كەزىندە 164 سەكتسيادا ساباقتاردىڭ سانيتارلىق تالاپقا سايكەس ەمەستىگى انىقتالعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى – باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى سارحات ساعىنتايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ەندى ۇيىرمە نەمەسە سەكتسيا اشىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە جۇمىس ىستەيمىن دەگەن كەز كەلگەن ۇيىم الدىمەن سانيتارلىق جانە تەحنيكالىق تالاپتارعا تولىق ساي بولۋعا ءتيىس. بۇل – بالالاردىڭ قاۋىپسىز ورتادا دامۋى ءۇشىن قابىلدانعان باستى شارتتاردىڭ ءبىرى. «جوباعا سانيتارلىق جانە تەحنيكالىق تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلەتىن كاسىپكەرلەر عانا قوسىلادى. ءاربىر ءوتىنىم مۇقيات قارالادى. تەكسەرۋدەن وتپەگەن مەكەمەلەر جۇيەگە تىركەلمەيدى. ال بۇرىننان جۇمىس ىستەپ جاتقان پروۆايدەرلەر مونيتورينگ ناتيجەسىنە قاراي ىرىكتەلەدى. ەگەر ولاردىڭ قىزمەتى تالاپقا ساي ەمەس دەپ تانىلسا, ولارعا 2 اي ۋاقىت بەرىلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە كورسەتىلگەن كەمشىلىكتەردى تۇزەتىپ, قايتادان مونيتورينگتەن وتۋگە مۇمكىندىك بار», دەدى ول.
بۇعان دەيىنگى جۇيە بويىنشا ءار بالاعا ءبىر ۋاقىتتا 1 سپورتتىق جانە 1 شىعارماشىلىق ۇيىرمەگە قاتىسۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەن بولاتىن. ياعني ەكى باعىتتى قاتار الىپ جۇرۋگە رۇقسات ەتىلگەن. بۇرىن تىركەلىپ ۇلگەرگەن بالالار وسى مۇمكىندىكتى ساقتاپ, ەكى ۇيىرمەگە بىردەي قاتىسۋدى جالعاستىرا الادى. الايدا جاڭا ەنگىزىلىپ وتىرعان ۆاۋچەرلىك جۇيە بويىنشا ەندى ءار بالا 1 ۇيىرمەنى عانا تاڭداي الادى. مايرا مەلدەبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل كەزەكتە تۇرعان بالالاردى تەزىرەك قامتۋ ماقساتىندا جاسالىپ وتىر.
استانا قالاسى اكىمدىگى دە قاناقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى كىرىسىپ جاتىر. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى جوبانىڭ اشىقتىق پەن كەرى بايلانىس قاعيداتتارىنا سۇيەنەتىنىن اتاپ ءوتتى. ەسەت بەرىك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بارلىق تاراپتىڭ پىكىرى ەسكەرىلىپ, جۇمىس بارىسىنا ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ وتىرعان. «قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ءارتۇرلى تاراپتىڭ پىكىرىن ەسكەردىك. بەكىتىلگەن بىرىككەن بۇيرىق ءوزىنىڭ يكەمدىلىگىمەن جانە اشىقتىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇعان دالەل قاناتقاقتى جوبانى باستاۋعا دەيىن مەردىگەرلەرمەن, قىزمەت كورسەتۋشى ۇيىمدارمەن وننان استام كەزدەسۋ وتكىزىپ, ولاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن جينادىق. وسى نەگىزدە ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. وقۋ-اعارتۋ, تۋريزم جانە سپورت, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ورتالىق ورگاندارمەن بىرگە ناقتى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, نورماتيۆتىك قۇجاتتارعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزدىك», دەدى ول.
قالا اكىمى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, العاشىندا بۇيرىقتا ءبىر عانا ۇلتتىق ويىن كورسەتىلگەن ەدى. الايدا ۇسىنىستار نەگىزىندە ونىڭ قاتارى ارتىپ, بۇگىندە توعىزقۇمالاق, اسىق اتۋ, ءداستۇرلى ساداق اتۋ سەكىلدى ءۇش ءتۇرلى ۇلتتىق ويىن ەنگىزىلگەن. «بىزگە جۇزدەن استام سۇراق كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ باسىم بولىگىنە ناقتى جاۋاپ بەرىلىپ, شەشىمدەر قابىلداندى. بۇل جۇيەنىڭ ءتىرى مەحانيزم ەكەنىن كورسەتەدى. جۇمىستى اتا-انالارمەن, كاسىپكەرلەرمەن, قىزمەت كورسەتۋشىلەرمەن بىرلەسە وتىرىپ جالعاستىرامىز», دەدى ە. بەرىك ۇلى.
سونىمەن قاتار وقۋ-اعارتۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى دە بارلىق تاراپتىڭ پىكىرى ەسكەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. «جاڭا مودەل – تەحنيكالىق جاڭعىرتۋ عانا ەمەس, جۇيەنى اشىقتىققا, ادىلەتتىلىك پەن يكەمدىلىككە باعىتتالعان تۇبەگەيلى وزگەرىس. ءبىز بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ ۇسىنىستارىن جيناپ جاتىرمىز. قاجەت بولسا, قايتا قاراپ, جۇيەگە وزگەرىس ەنگىزۋگە دايىنبىز», دەدى مايرا مەلدەبەكوۆا.