مەكتەپتە بالانىڭ باسقا وقۋشىلاردى قورقىتىپ, الىمجەتتىك جاساپ جۇرگەنى تۋرالى حابار الۋ – كەز كەلگەن اتا-انا ءۇشىن اۋىر. مۇندايدا كوپشىلىك العاشقىدا سەنە الماي, مۇعالىمدەردىڭ سوزىنە كۇمانمەن قاراپ, بالاسىنىڭ وندايعا بارۋى مۇمكىن ەمەس دەپ ويلايدى. الايدا ماماندار وسى ساتتەگى اتا-انانىڭ ارەكەتى بالانىڭ بولاشاقتاعى مىنەزى مەن دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساي الۋىن قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن العا تارتادى. سوندىقتان ماماندار قاتىگەز بالانى دۇرىس جولمەن تەزگە سالۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى.
بۋللينگ ماسەلەسىن جيىرما جىلدان اسا زەرتتەپ كەلە جاتقان امەريكالىق پسيحولوگ, پروفەسسور ەليزابەت ينگلەندەر جۋىردا بالالار اگرەسسياسى مەن بۋللينگكە قاتىستى كولەمدى زەرتتەۋىن جاريالادى. ول ماسساچۋسەتس شتاتىنداعى بريدجۆوتەر مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ورنالاسقان «Aggression Reduction Center» ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى اتقارۋشى ديرەكتورى. ە.ينگلەندەردىڭ مالىمەتىنشە, اتا-انالار كوبىنە بالاسىنىڭ الىمجەتتىككە بارعانىن مويىنداعىسى كەلمەيدى. پسيحولوگ مامان اتا-انالارمەن جۇمىس بارىسىندا «مەنىڭ بالام بۇلاي ىستەمەيدى» دەگەن قورعانىس مەحانيزمى ءجيى كەزدەسەتىنىن ايتادى. ءتىپتى كەي جاعدايلاردا اتا-انانىڭ ءوزى بالاسىنىڭ ارەكەتىن «باسقا بالانىڭ وعاش قىلىعى سەبەپ بولدى» دەپ اقتاپ الۋعا تىرىسادى. مۇنداي ساتتەردە كوپتەگەن اتا-انا بالاسىنىڭ ارەكەتىن بۋللينگ دەپ قابىلدامايدى. الايدا ە. ينگلەندەردىڭ ايتۋىنشا, بۋللينگ – بۇل جاي مىنەز ەمەس, السىزدەرگە قارسى ادەيى, جۇيەلى تۇردە جاسالاتىن پسيحولوگيالىق نەمەسە فيزيكالىق قىسىم. بۇنداي ارەكەت بالا ءۇشىن دە, ونىڭ قۇربانى ءۇشىن دە سالدارى اۋىر جاعدايعا اكەلۋى مۇمكىن.
عالىمنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بۋللينگكە بارعان بالالاردىڭ باسىم بولىگى ەسەيگەن شاقتا پسيحولوگيالىق جاراقاتتارمەن, دەپرەسسيامەن, وزىنە دەگەن سەنىمسىزدىكپەن ءومىر سۇرەدى. «ەگەر بالاڭىزدىڭ بۋللينگكە قاتىسى بار دەگەن كۇدىك تۋسا, ەڭ الدىمەن, ەموتسياعا ەرمەي, سابىرمەن ارەكەت ەتۋ كەرەك. بالانىڭ مىنەزىن تۇزەۋ ءۇشىن ونىڭ نەگە بۇلاي ىستەگەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. ءبىر رەتتىك ۇرىس-كەرىس, اسىرەسە ءوز-ءوزىن قورعاۋ ماقساتىندا بولعان ارەكەت بۋللينگكە جاتپايدى. بىراق بىرەۋدى كۇندە كەمسىتۋ, قورقىتۋ – مىندەتتى تۇردە توقتاتىلۋعا ءتيىس ارەكەت», دەيدى پسيحولوگ.
زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, بالالاردىڭ ءوزى بۋللينگكە قارسى. شۆەتسيادا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك ساۋالنامادا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى بۋللينگكە باراتىن بالالاردى پسيحولوگيالىق كۇيى ناشار نەمەسە وزىنە نازار اۋدارتقىسى كەلەتىن, باسقالارعا كۇشىن كورسەتكىسى كەلەتىن ادامدار رەتىندە سيپاتتاعان. ال بۋللينگكە بارعانداردىڭ ءوزى كوبىنە «مەنى ەشكىم تۇسىنبەدى», «مەن ءالسىز ەمەس ەكەنىمدى كورسەتكىم كەلدى», دەپ ءوز ارەكەتىن سىلتاۋمەن اقتاپ الاتىن كورىنەدى. «مۇنداي جاعدايلاردا اتا-انا نە ىستەي الادى؟ بىرىنشىدەن, بالانى تىڭداۋ – باستى قادام. ونىڭ نە ايتقىسى كەلەتىنىن ۇعىنىپ, اگرەسسيانىڭ تۇپكى سەبەبىن انىقتاۋ كەرەك. بۇل كەيدە بالاعا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەۋى, جالعىزدىق, دوستارىنىڭ شەتتەتۋى, ۇيدەگى تۇسىنىسپەۋشىلىك, كۇيزەلىس سەكىلدى سەبەپتەر بولۋى مۇمكىن. مۇنى انىقتاۋ ءۇشىن بالامەن اشىق سويلەسۋدى جانە قاجەت بولعان جاعدايدا كاسىبي پسيحولوگتىڭ كومەگىنە جۇگىنۋدى ۇسىنامىن. ەكىنشىدەن, اتا-انا بالاسىنا الىمجەتتىك – بۇل ەشقاشان اقتالمايتىن ارەكەت ەكەنىن ناقتى تۇسىندىرۋگە ءتيىس. بالانىڭ بويىنا جاۋاپكەرشىلىك پەن جاناشىرلىقتى دارىتۋ ءۇشىن وعان ەموتسيالىق قولداۋ قاجەت. سونداي-اق جاقسى مىنەزدىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋ, دوستارىنا كومەكتەسۋ, كەشىرىم سۇراۋ سياقتى كۇندەلىكتى ادەتتەردى بويىنا ءسىڭىرۋ كەرەك», دەيدى عالىم.
پروفەسسور ە.ينگلەندەر جاز مەزگىلىن بالا مىنەزىن تۇزەۋگە ىڭعايلى ۋاقىت دەپ ەسەپتەيتىنىن ايتادى. سەبەبى بۇل – مەكتەپتەگى قاتاڭ تارتىپتەن بوساپ, اتا-انامەن قارىم-قاتىناسقا كوبىرەك ۋاقىت بولىنەتىن مەزگىل. بالامەن اشىق سويلەسۋ, ىشكى جان-دۇنيەسىن تانۋعا تىرىسۋ – ونىڭ مىنەزىن تۇزەپ, پسيحولوگيالىق جاعدايىن تۇراقتى ەتۋگە ىقپال ەتەدى. پسيحولوگ ماماننىڭ سوزىنشە, بالانىڭ بۋللينگ جاساۋى – ونىڭ تاربيەسى ءالسىز دەگەن ءسوز ەمەس. بۇل – ونىڭ ىشكى كۇيىنىڭ كورىنىسى. ال سونى دەر كەزىندە بايقاپ, دۇرىس ارەكەت ەتە ءبىلۋ – اتا-انانىڭ مىندەتى.