تالاپ

ءاليحان بوكەيحان ءبىر حاتىندا ءوز ۇيىنە كەلىپ, «قايتسەم دە ورىس ءتىلىن ۇيرەنەمىن» دەگەن تالابىنان قايتپاي ەڭبەكتەنىپ وتىرعان سۇلتانماحمۇتتى ايتىپ, ەرەكشە سۇيسىنەتىنى بار. سۇلتانماحمۇت اقىن ءوز جىرىندا:

«وللاھي! انت ەتەمىن اللا اتىمەن,

ورىس ءتىلىن بىلەمىن ھام حاتىمەن.

يستوريا, گەوگرافيا پاندى بىلمەي,

وللاھي, ءتىرى بولىپ جۇرمەسپىن مەن»,

– دەپ ءوز-وزىنە انت بەرەدى. ۇلى ماقسات جولىندا بىلتە شامعا ۇڭىلگەن اقىننىڭ ۇلكەن ىزدەنىس شىڭىراۋىنا قۇلاش سەرمەگەنىن بايقايمىز. ال ماعجاننىڭ «ەۋروپالىق اشە­كەيلەرمەن» كومكەرىلگەن وتتى جىرلارى, تاريحي, ەتنو­گرافيالىق شەجىرەگە تولى ولەڭدەرى شايىردىڭ تۇڭ­عيىق تەرەڭدىگىنە دالەل. اقىن­نىڭ باتىسقا ساپارى جاڭا, توسىن كوزقاراسپەن اياقتالادى.

جازۋشى انتون چەحوۆ سۋرەتشى اعاسىنا جازعان حاتىن «ورتادان دارەجەڭ تومەن تۇر­ماۋ ءۇشىن, پيكۆيكانى وقىپ شىعۋ نەمەسە فاۋستان مونولوگ جاتتاۋ جەتكىلىكسىز. وعان كۇندىز-ءتۇنى ءۇزىلىسسىز ەڭبەك, ماڭگىلىك وقۋ, ەركىندىك قاجەت. ءبىزدىڭ ۇيگە كەل دە جاتىپ الىپ وقى, تىمقۇرىعاندا ءوزىڭ وقىپ كورمەگەن تۋرگەنەۆتى…» دەپ اياقتايدى. بىلىمسىزدىككە جانى قاس جازۋشى اينالاسىنا شۋاق شاشىپ, ءار اداممەن ءوز دارەجەسىندە سويلەسەدى. ءتىپتى كۇردەلى سويلەۋگە تىرىسقان جەر­گىلىكتى ايەلدەرگە مارمە­لادتى جاقسى كورەتىنىن ايت­قانى دا كۇلكىلى ءارى قىزىق.

البەتتە, وقىعاندى ويعا توقۋ, ءبىلىمدى بويعا دارىتۋ ۇلكەن ەڭبەك. جاڭبىردى بويىنا دۇرىستاپ سىڭىرمەيىنشە, توپى­راقتىڭ قۇنارلى وسىم­دىك بەرمەيتىنى سەكىلدى, ءبىلى­مىن بويعا دۇرىس سىڭىرە ال­ماعان شىعارماشىلىق يەسى قاتەرلى تۇسىنىككە بارۋى ابدەن مۇمكىن. ادەبيەتكە كەل­گەن كوپ جاس بۋىنعا ۇلگى بولعان مارتەن يدەن ءپرو­توتيپى دە ىزدەنىمپازدىق پەن جانكەشتىلىكتىڭ جەڭىسىن ايگى­لەيدى. كەيىپكەردىڭ ءوزى بولۋعا شاقىرادى. راسىندا «شابىت دەگەنىمىز – ىزدەنىس». مەحنات دەگەنىمىز – جەڭىسكە جەتەلەر جول. تالاپتى ەرگە نۇر جاۋادى!