حالىق اراسىندا «باي بولساڭ, حالقىڭا پايداڭ ءتيسىن», «مالىم – جانىمنىڭ ساداعاسى, جانىم – ارىمنىڭ ساداعاسى», دەگەن ناقىل سوزدەر كەڭ تاراعان. بۇل بايلىقتىڭ ءمانى تەك ونى يەلەنۋ ەمەس, پايدالانۋ مەن ءبولىسۋ ەكەنىن كورسەتەدى دەپ حابارلايدىEgemen.kz
قازىرگى زاماندا بايلىق كوبىنەسە اقشا, م ۇلىك ارقىلى باعالانادى. الايدا ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا بايلىقتىڭ ماعىناسى تەرەڭ بولدى. مال-مۇلكىڭنىڭ بولۋى – بايلىقتىڭ ءبىر عانا بەلگىسى ەدى. شىنايى باي – حالىققا پايداسى ءتيىپ, ەلگە تىرەك بولىپ, اقىل-پاراساتى مەن جومارتتىعىمەن تانىلعان تۇلعا بولعان.
بايلىقتى ءبىلىم مەن ىزگىلىكپەن ۇشتاستىرعان سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى – تانا تىلەمىس ۇلى. ول - بولىس, ەل بيلەۋشىسى ءارى قۇنانبايدىڭ قۇداسى. حالىققا ەڭ ءبىرىنشى سەمەيگە بارىپ, مەشىت سالۋ جونىندە كەلىسىم جاساسۋ ارقىلى پايداسىن تيگىزەدى. ەلگە ورالعان سوڭ اۋىلداردا مەكتەپ اشىپ, ءدىني بىلىممەن بىرگە ورىس ءتىلىن دە ۇيرەتۋدى قولعا الادى.
ال, XX عاسىر باسىنا قاراي قازاق بايلارى مال شارۋاشىلىعىمەن قاتار ساۋدا مەن ءوندىرىس سالاسىنا دا بەلسەنە كىرىستى. سول كەزدىڭ ءىرى بايى, قاراوتكەل ءوڭىرىنىڭ كوپەسى بايمۇحامبەت قوسشىعۇلوۆ پەن ونىڭ بالالارى. العاشقى اۆتوموبيل قازاق دالاسىنا 1900 جىلى وسى كىسىنىڭ ارقاسىندا جەتكىزىلگەن.
تاعى ءبىرى ءارى بىرەگەيى ەسەنقۇل مامانوۆ. ونى اتاپ وتپەسكە بولماس. تاريحي دەرەكتەر بويىنشا كەزىندە ونىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى ەكى بالاسى شەتىنەپ كەتەدى. سول ءۇشىن «بالالارىمنىڭ كوزىندەي بولسىن, قازاقتىڭ قاجەتىنە جاراسىن», دەپ گازەتتە بايگە جاريالايدى. وعان ارناپ 2000 سوم تىگەدى. وسىلايشا, بايقاۋدا قاتارىنان ەكى تۋىندى وزىپ شىقتى: ءبىرى – سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ «قامار سۇلۋى», ەكىنشىسى – تايىر جومارتبايدىڭ «قىز كورەلىك» رومانى. ەل ىشىنەن قارجى جيناپ, تۇركيا, پولشا جانە رەسەي قالالارىندا وقىپ جۇرگەن قازاق ستۋدەنتەرىنە جاردەماقى تولەۋدى دە ۇيىمداستىرعان.
ب. مومىش ۇلى اتىنداعى №53 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ تاريح ءپانى مۇعالىمىنىڭ ايتۋىنشا قازاق قوعامىندا بايلار ءبىر اۋىلدى قامقورلىعىنا العان.
«500–1000 ءۇي, 3–5 مىڭ ادامنىڭ جاعدايى جاۋاپكەرشىلىگىندە بولعان. ەڭ باستىسى, بايلار ينۆەستيتسيانى بالا تاربيەسىنە سالعان: ءبىلىم بەرىپ, ەل ىسىنە ارالاستىرعان», دەيدى ەربول اليەۆ
بۇگىنگى قوعامدا بايلىق — كوبىنە ساندىق كورسەتكىش. ال بايىرعى زاماندا ول — ساپالىق قۇندىلىق بولعان. حالىق بۇرىن بايلىقتى مالمەن ەمەس, اقىل-ءبىلىم, ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىمەن ولشەگەن. بۇل – ۇمىتىلماۋى ءتيىس قۇندىلىق. سەبەبى ەلىن ويلاعان, حالقىنىڭ مۇقتاجىن ءبولىسىپ كوتەرگەن ادام عانا شىن مانىندە باي بولا الادى.وتكەننىڭ بايلارى مەشىت, مەدرەسە, مەكتەپ اشسا, بۇگىنگىنىڭ اۋقاتتىسى – جاڭا يدەيالارعا, الەۋمەتتىك جوبالارعا, ءبىلىم مەن عىلىمعا دەمەۋشى بولا السا, سونىڭ ءوزى مۇرانىڭ جالعاسۋى ەمەس پە؟
داميراتولەگەن,
ەۇۋ ستۋدەنتى