رەداكتسيا. ادەتتەگى جۇمىس كۇندەرىنىڭ ءبىرى. كەنەت ء«ابىش اعانىڭ ۇلى اۋلەت دۇنيەدەن ءوتىپتى» دەگەن سۋىق حابار جەتتى. باس رەداكتورىمىز امانتاي ءشارىپ ءبىزدى قاسىنا ەرتتى دە, ەدەل-جەدەل قارالى شاڭىراقتى بەتكە الدى. بارساق, توردە الىپ ءابىش – دانا ءابىش كەكىلباي ۇلى شىنتاعىمەن ماڭدايىن سۇيەنگەن قالپى كۇيرەپ وتىر ەكەن. كەلگەن-كەتكەن كىسىدە شارۋاسى جوق, جاڭا عانا باقيلىققا اينالعان بالاسى جونىندە ءبىر ءسوزدى قايتالاي بەردى: «بۇكىل ءومىرىمنىڭ «موزگوۆوي تسەنترى» ەدى عوي». البەتتە, ءومىردىڭ وكتەم شىندىعى – تۇتقيىل اجال تۇقىرتپاي قويا ما؟
اڭگىمەنى ءاپ دەگەننەن الگىندەگى كورىنىستەن باستاۋدىڭ ەكى سەبەبى بولىپ تۇر. اۋەلگىسى, عۇلاما ءابىشتىڭ ءار ءساتىنىڭ اق قاعازعا قاتتالا بەرگەنى ءجون-اق. ەكىنشىسى, ۇپايلى اڭعارىپ, ۇدايى مويىندايتىنىم: امانتاي جارىلقاسىن ۇلى ءوزىمىزدى جاس ءتىلشى كەزىمىزدەن رەسمي-بەيرەسمي كوپ ورتاعا تارتىپ, كوپ جايساڭعا تانىستىردى. ەلوردالىق ۇعىمعا ەركىن ەنۋىمىزگە ەلەۋلى ۇلەس قوستى.
الاشتىڭ ەكىنشى اقاڭى اتانعان اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ قازاسىنا وراي وتباسىنا كوڭىل ايتقان ساتىندە دە ۇقساس جاعداي ورناپ ەدى. تورگى بولمەنىڭ تابالدىرىعىنان بايقاعانىم: قازاقتىڭ نەبىر يگى-جاقسىسى جينالىپ وتىر ەكەن... اقسەلەۋ اعايدى اقتىق ساپارىنا اتتاندىرعان تابىتتىڭ ءبىر شەتىن ۇستاسا شىقتىق. اق تىلەك اعالاردىڭ جانىندا جۇرمەسە, بىزدەي قاڭعالاقتاعان جاس پەندەگە مۇنداي «مۇمكىندىكتىڭ» وڭايلىقپەن بۇيىرۋى ەكىتالاي-اۋ.
* * *
دۇنيەدە بالاماسىز بايلىقتىڭ ءبىرى – ادام ادامنىڭ قادىرىنە جەتە ءبىلۋى. وسىناۋ ىزگىلىك اتاۋلىنى باسپاسوزدە ورايىمەن ادەمى كوتەرىپ جۇرگەن اعا بۋىننىڭ ساناتىندا تانىمال قالامگەر باۋىرجان ومار ۇلى دارالانىپ تۇراتىنى داۋسىز. بۇل تۇرعىدا زاماناۋي الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ءوزىن ءساتتى قولدانۋى جان سۇيسىنتەدى. ونىڭ قاي-قاي جازباسىنان دا ىزگىلىك نۇرى ەسىپ, «ادامزاتتىڭ ءبارىن سۇيگەن» جاناشىرلىق سەزىلەدى. ماسەلەن, وسىدان تۋرا ون جىل بۇرىن بۇگىنگى اكادەميك باۋىرجان ومار ۇلى ارىپتەسى امانتاي ءشارىپتىڭ جارتىعاسىرلىق مەرەيى قۇرمەتىنە ء«تورت توعىس» اتتى جيناق قۇراستىرىپ شىعاردى. تالعامىنىڭ ءباسى بيىك. شەكتەۋلى تيراجبەن جارىق كورسە دە, كىتاپتا مەرەيگەردىڭ ادامي قىرلارى جان-جاقتى قامتىلدى.
* * *
لوگيكانى جانداي جاقسى كورەمىز. الايدا ماتەماتيكاعا و كىسىنىڭ قۇشتارلىعى بىزدىكىنەن الدەقايدا ىستىق. ءتىپتى جوعارى ءبىلىم جولىن «ناقتى عىلىمداردىڭ اتاسىنان» باستاعان ەكەن. باستاۋىن باستاعان... بىراق قارا ولەڭگە, كوركەم سوزگە قۇمارلىعى ەسەپكە دەگەن ەلەڭدەۋشىلىگىنەن جوعارى كەرنەۋلى كورىنگەنگە ۇقسايدى.
ينستيتۋتتاعى «العاشقى ماحابباتى» تۋرالى جۋىرداعى جىلدار جۇزىندە قىسقا دا نۇسقا جازعانى بار: «مىرجاقىپتىڭ ماتەماتيكا مەكتەبى»! اۋەلى كونفەرەنتسيا بايانداماسى رەتىندە ازىرلەنگەن جۇپ-جۇمىر ماقالا. مۇندا سۇڭعىلا بىلىمدارلىقپەن قاتار سول باياعى قۇشتارلىق ۇشقىندايدى. ايتپەسە, ماتەماتيكانى بىلگىر فيلولوگتىڭ ءبارى ماتەماتيكشە, فيلولوگيانى بىلگىر ماتەماتيكتىڭ ءبارى فيلولوگشە تۇسىندىرە الماسى انىق.
* * *
ارمان ارتىنىپ استاناعا كەلگەن كەزىمىز ەسكە ءجيى ورالادى. ورالعان سايىن ەن ەلوردادان العاش تانىعاندارىمنىڭ ءبىرى امانتاي جارىلقاسىن ۇلىنان وي اينالدىرىپ ءوتۋ قيىن. ونىڭ تالانتتى عالىم – تالدامپاز ماتىنگەر, تالعامپاز مانەرشىلدىگىن ىلىمدەس ارىپتەستەرى ءالى تالاي تارازىلار. بىزدىكى – ءوزارا باسشى-قىزمەتكەر, اۆتور-وقىرمان, اعا-ىنىلىك قارىم-قاتىناسىمىزدان كوكەيگە ىلىنگەن كەي جايتتار تۋرالى لەبىز ءبىلدىرۋ عانا.
تامىز تامىلجىپ تۇر. استانا اكىمدىگى جانىنان شىعاتىن «استانا حابارى» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىن باعدارعا ۇستاپ ءجۇرىپ كەلەمىز. ستۋدەنت كەزىمىزدەن-اق اتى بار باسىلىمنىڭ تىلشىلىگىن جاۋاپتى حاتشىلىعىنا قوسىپ, اجەپتاۋىر ۋاقىت اتقارىپ كەلگەن «امبيتسيامىز» جۇمىسقا ورنالاساتىنىمىزعا قىلاۋداي كۇمان تۇسىرمەستەن, سىبىرلاپ قويادى: «قابىلداعاندا دا قۋانا قابىلدار!». جەتتىك. «جەلتوقسان, 28/1». باس رەداكتور بولمەسىندەمىز. قوجايىن از-كەم اڭگىمەدەن سوڭ ك ۇلىمسىرەي سويلەگەن كۇيى «كوررەكتور» قىزمەتىن ۇسىندى. ءبىز مي اشىتىپ, اۋرە بولماستان باس تارتتىق.
كەلەسى كۇنى قايتا اينالىپ كەلدىك. كەلىسەتىنىمىزدى بىلدىرمەكپىز – ەسەسىنە باسشى اينىپ قالىپتى: «قابىلداپ, تىلدەسەتىن ۋاقىت جوق. ماڭايدان اۋلاق ءجۇرسىن!». مي اشىدى. ابدەن اشىدى – باسقا بارار جەر, باسار تاۋ جوقتاي كورىنەدى. اقىرى «اكە, كوكەلەپ» جۇمىسقا قابىلداندىق-اۋ. «جىبەك ورامال كەپكەننەن» كەيىنگى سوزىنەن ۇققانىم مىناۋ بولدى: «قىزمەت ادامدى ەمەس, ادام قىزمەتتى كوركەيتەدى. الاشقا تۇتقا بولعانداي تالاي اعالارىمىز تولىسىپ, قالىپتاسقان كەزدەرىنىڭ وزىندە قيلى-قيلى جولدان وتكەنىن, ايلاپ جۇمىسسىز جۇرگەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك...». بۇل باس رەداكتور مىرزانىڭ قولىندا بار كارتاسىن بۇلداعانى ەمەس, جاس مامانعا بەرگەن ءتالىمى ەدى. ايتپاقشى, سول كۇن بەيجىڭ وليمپياداسى الاۋى تۇتانۋىمەن سايكەس كەلدى, كۇنتىزبەدە 08.08.08. تۇرعانىنان, سول كۇنى گازەت قايتادان «استانا اقشامى» اتاۋىمەن شىعا باستاۋىنان سيمۆوليكالىق جىلۋ سەزىنگەندەيمىز.
* * *
تابيعي جاراتىلىسىنىڭ وزەگى – عالىمدىق. ونىسى ءار ارەكەتىنەن, وي-پايىمىنان ايقىن اڭعارىلادى. اسىرەسە ءبىز بايقاعان باس رەداكتور امانتاي ءشارىپتىڭ ءماتىن تەكسەرۋ مۇقياتتىعى – ءجونى بولەك اڭگىمە. ەكى سويلەمدىك گازەتتىك حابارلاماعا تاقىرىپ قويۋ ءۇشىن ەكى ساعات ويلانۋعا بار. ويلاۋ جىلدامدىعى شاباندىعىنان دەي الماسپىز, ارينە. عالىمدىق ادالدىقتان سىڭىرگەنى.
قازاق قارا سوزىنە كوزقاراسى كىرپياز قالامگەر ماقسوت ءىزىم ۇلىنىڭ بىلاي دەيتىنى ەسىمدە: «امانتايدىڭ سوزدەرىنىڭ اراسىنا قىل سىيعىزۋ قيىن. ول ول ما, ءبىر ءسوزىن الىپ تاستاساڭ, جازعانى تۇگەل اقساپ قالاتىنداي قالانىپ تۇرادى».
اكادەميالىق الىمدىلىعى ۇشان-تەڭىز ەنتسيكلوپەديالىق اڭگىمەلەرىنەن ەش جاسىرىنا المايدى. جانىنا جاقىن تاقىرىپتىڭ ءتىنى تارقاتىلعانىن ۇقساڭىز, الدەن-ءازىر توقتاي قويارىنا ۇمىتتەنبەڭىز. تىڭداي بەرىڭىز, تىڭداي ءتۇسىڭىز. «ۋاقىت», «كەڭىستىك» سىندى ۇعىمدار ۇمىتىلعانى ابزال. ۇمىتادى دا, ۇمىتتىرادى دا.
جەلبىر-جەكەن جازۋعا ساراڭ. «اعامىن عوي» دەپ ءارپىل-ءتارپىل «كوسەمسۋدەن» ادا. ادام رەتىندە ءجوندى-ءجونسىز اقىل تىقپالاۋدان اۋلاق. بويىنان عالامات بىلىمىنە جات اڭعالدىق, العاۋسىز بالالىق اڭعارىلۋى ابدەن ىقتيمال.
* * *
جان سارايىمىز ينتۋيتسياشىل. الايدا ول كىسىنىڭ تۇيسىك تەرەڭدىگى وڭايلىقپەن بويلاتپايدى. فيلولوگ-ستۋدەنتتەردىڭ ءالى كۇنگە دەيىنگى ۇستەلۇستىلىك كىتابى ء«سوز ونەرىندە» اۆتور شىعارماشىلىق ادامىنا اسا قاجەت قابىلەتتەر ساناتىندا ينتۋيتسيانى ەرەكشە اتاۋشى ەدى. وسى ءبىر جاپىراقتاي جازبانىڭ كەيىپكەرى – تابيعاتىنان تۇيسىكتال ازامات. ونىسى ۇستازى اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ الگىندەي دەگەندىكتەن عانا ەمەس شىعار.
ايتپاقشى, بۇل كۇندە امانتاي ءشارىپ ءوزى دە – ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى. بىراق ونىڭ نەندەي سەزىم ەكەنىن وزىنەن ازىرگە سۇراي قويمادىق. سۇرار ەدىك-اۋ, «باسىمىز بالەگە قالىپ», گازەتكە جازبا دايىنداۋ نيەتىمىزدى اڭداپ قالارداي كورىندى. ونىمەن قويماي, شىنايى لەبىزىمىز جارياعا شىققانىنا قارسى بولۋىنان ساقتاندىق. ويتكەنى ونىڭ قاراپايىمدىلىعى, ۇستامدىلىعى قىزىق قۋعان اسىرەقىزىلعا ابدەن جات.
* * *
ءسوزىمىزدى ساتىنە قاراي ءابىش اعامەن بايلانىستى باستاعانبىز. ءابىش اعاعا قاتىستى تامامداۋعا دا پەيىلدىمىز.
قۇرمەتتى اعامىز جاپسارباي قۋانىشەۆتىڭ ەستەلىك-اڭگىمەسى بار ەدى. رەسمي لاۋازىمىندا ول كىسى مەملەكەتتىك حاتشى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ كەڭەسشىسى بولعان تۇلعا عوي. ءابىش اعاسىن الپىس جاسقا تولعان تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاۋ ءۇشىن قىزمەتتەگى جاقىن-جۋىعى جينالادى. حاتشىلىقتاعى ارىپتەستەرىنە ريزاشىلىق بىلدىرە كەلە, مەرەيتوي يەسى ءسوز اراسىندا «ادام بالاسى, نەگىزى, بارىنەن شارشايدى ەكەن عوي» دەگەن سىڭايداعى كوڭىل كۇيىن بىلدىرەدى. البەتتە, «ويلى ادامعا قىزىق جوق بۇل جالعاندا». دەسەك تە... قازاق بالالارىنىڭ جاسى الپىستان اسسا دا, ساناسى ساناققا سىيماسا دا, ەش شارشاماۋىن تىلەك ەتەمىز. سونداي جاعدايدا عالىم, قالامگەر امانتاي ءشارىپ ەڭبەكتەرىنىڭ بىرىندە پايدالاناتىن «كۇلتەگىن» جازۋىنداعىداي, «...بەك ۇلدارى قۇل بولماس, پاك قىزدارى كۇڭ بولماس» ەلدىگىمىز نىعايا, زورايا تۇسەر ەدى.
ەربولات قامەن,
«Qazcontent» اق توراعاسىنىڭ ورىنباسارى