بىرەگەي بىرلىكتىڭ باياندى جولى

ىنتىماققا باستاعان ايرىقشا بەلەس

تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ جارشىسىنا اينالعان ۇيىمنىڭ تاريحى ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك جىلناماسىمەن تىعىز استاسىپ جاتىر. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا بىرلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ, ستراتەگيالىق باعدارعا ساي ارەكەت ەتۋ ۇلت بولاشاعىن ويلاعان ازاماتتار الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى مىندەت ەدى. مىنە, وسىناۋ تۇستا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى­مەن 1995 جىلى اسسامبلەيا قۇرىلدى. بۇل باس­تاما قازاق مەملەكەتتىلىگى قالىپتا­سىپ جاتقان قيىن كەزەڭدە تەرەڭ ساياسي مانگە يە بولدى.

– بۇل باسقوسۋدىڭ تاريحي ءمان-ماڭى­زى ايرىقشا. بيىل قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سىنىڭ قۇرىلعانىنا 30 جىل تولىپ وتىر. بۇل – بۇكىل قازاقستان ءۇشىن ايتۋلى وقيعا. وسى ۋاقىت ىشىندە اسسامبلەيا قوعام­داعى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تەڭدىكتىڭ, تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتىڭ سيمۆولىنا اينالدى. ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنداعى تەڭدەسسىز قوعامدىق ينستيتۋت رەتىندە تانىلدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ قايتالانباس ۇلگىسى قالىپتاستى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

العاشىندا كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەستىك ور­گان رەتىندە جاساقتالعان ۇيىمعا 2007 جىلى كونس­تيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلدى. وسى­لاي­شا, اسسامبلەيا جالپىۇلتتىق بىر­لىكتىڭ نەگىزگى مودەلىنە اينالدى. ءتىپتى كەيىن­گى جىلدارى اتقارىلعان اۋقىمدى وزگە­رىس­تەر ارقىلى بىرەگەي ينستيتۋتتىڭ قىزمەتى جاسامپازدىقتىڭ جاڭا سيپاتىنا كوتەرىلدى. ماسەلەن, سەناتتىڭ بەس دەپۋتاتىن اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ ۇسىنىسىمەن مەملەكەت باسشىسى ءوزى تاعايىندايدى. بۇل قادام زاڭنامالىق دەڭگەيدە بارلىق ەتنوستىڭ مۇددەسىن قورعاۋ مۇمكىندىگىن ەداۋىر ارتتىردى.

وعان قوسا قازاقستان پارلامەنتاريزمى تاري­حىندا العاش رەت ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» اتتى پا­لات­ا­ارالىق دەپۋتاتتار توبى قۇرىل­دى. بۇل توپ قوعامدىق كەلى­سىم­دى نىعاي­تۋ ما­سەل­ەلەرىمەن اينالىسا­دى. قازىر مەم­لە­كەت­تىك ورگاندار: مينيستر­لىك­­تەر­­دەن, وب­لىس اكىمدىكتەرى مەن بارلىق دەڭ­گەي­­دەگى ءماس­ليحاتتاردان باستاپ اۋىل اكىمدىك­تەرىنە دەيىن تۇگەل اسسامبلەيا جۇمىسىنا اتسالىسادى. مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ بۇل جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

– اسسامبلەيا قوعامدىق ۇيىمدارمەن جانە ينستيتۋتتارمەن تىعىز بايلانىس­تا جۇمىس ىستەپ, ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەدى. وسىلايشا, مەملەكەت پەن قوعام اراسىندا سىندارلى ءارى جەمىستى سۇحبات, ياعني ديالوگ ورناتۋعا ىقپال ەتىپ جاتىر. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 12 مۇشەسى ۇلتتىق قۇرىلتاي قۇرامىندا تابىستى ەڭبەك ەتىپ, ەلدىك باستامالارعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ جاتىر. اسسامبلەيا سەسسياسى جىل سايىن وتەدى. وندا قابىلدانعان شەشىمدەردى مەملەكەتتىك ورگاندار مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋگە ءتيىس. سەسسيالار ارالىعىنداعى جۇ­مىستى اسسامبلەيا كەڭەسى اتقارادى. ونىڭ قۇرامىنا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مينيسترلەر مەن اكىمدەر كىرەدى, – دەدى ق.توقاەۆ.

قحا حاتشىلىعى پرەزيدەنت اكىمشى­لىگىنىڭ دەربەس قۇرىلىمدىق ءبولىمى سانالادى. بۇگىندە بارلىق وڭىردەگى دوستىق ۇيلەرى جۇيەلى جۇمىس ىستەپ جاتىر. وندا مىڭنان اسا ەتنومادەني بىرلەستىك بار. بۇعان قوسا وبلىس اكىمدىكتەرىندە «قوعامدىق كەلىسىم» مەملەكەتتىك مەكەمەلەرى قۇرىلدى.

جالپى, اسسامبلەيا قۇرىلىمىندا 4 مىڭ­­نان اسا قوعامدىق ۇيىم جۇمىس ىس­تەي­دى. بۇل ۇيىمداردىڭ ماقساتى – ءبىر, بۇل – ازاماتتارىمىزدى ەلدىك ماڭىزى بار جۇمىسقا تارتۋ, ياعني ورتاق ىسكە جۇمىلدىرۋ. مىسالى, اقساقالدار كەڭەسى مەن انالار كەڭەسى وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا, جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە اتسالىسىپ, اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قاسىم-جومارت توقاەۆ قحا ارداگەرلەرىنىڭ, «اسسامبلەيا جاستارى» ۇيىمى مەن ونىڭ قۇرامىنداعى ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا, جاس عالىمدار كلۋبى, «جاڭا تولقىن» جوباسى سياقتى قۇرىلىمداردىڭ جاڭا قوعامدىق ەتيكانى ورنىقتىرىپ, «ادال ازامات» قاعيداتىن ناسيحاتتاۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن جوعارى باعالادى.

– مۇنداي جۇمىستار ۇلتىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋدا اسسام­ب­لەيا­نىڭ الەۋەتىن كەڭىنەن قولدانۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەي كەلە مەملەكەت باسشىسى ەتنوسارالىق تۇسى­نىس­پەۋ­شىلىكتەردىڭ الدىن الۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن قحا-نىڭ ەتنومەديتسيا ينستيتۋتىنا توقتالدى. – كەيىنگى ۋاقىتتا اسسامبلەيا قىزمەتىندەگى ساراپشىلىق قۇرامنىڭ ساپاسى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. عىلىمي-ساراپشىلار كەڭەسى مەن 42 اسسامبلەيا كافەدراسى ۇلت قۇرىلىمى مەن ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستار ۇدەرىسىن زەرتتەيتىن 360-تان اسا ساراپشىنى بىرىكتىرىپ وتىر. قحا مۇشەلەرى كۇن سايىن كوزگە كورىنبەي­تىن, بىردەن ناتيجە بەرمەيتىن, الايدا ۇزاقمەر­زىمدى, ستراتەگيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى, اۋقىم­­دى جۇمىس جۇرگىزەدى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە اسسامبلەيا بارلىق وڭىردە 15 مىڭ­نان اسا ءىس-شارا ۇيىمداستىردى. وعان 1 ميل­ليونعا جۋىق ادام قاتىستى.

 

قايىرىمدىلىق – ۇلت بىرلىگىنىڭ كورىنىسى

اسسامبلەيا 30 جىلدىقتىڭ مەرەيلى بەلەسىندە تەك بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ەمەس, جاناشىرلىق پەن مەيىرىمنىڭ دە سيمۆولىنا اينالدى. بىلتىر كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەزىندە ازاماتتارىمىز زارداپ شەككەن جاندارعا كومەك قولىن سوزىپ, ىرىستى ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتتى. ۇيىمنىڭ «جۇرەكتەن جۇرەككە» جوباسى اياسىندا 12 مىڭنان اسا ەرىكتى ورتاق ىسكە جۇمىلىپ, گۋمانيتارلىق كومەك جيناپ, قيراعان ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە اتسالىستى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بۇل ەل بىرلىگىن نىعايتۋ ءىسىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا ەكەنىن ايتتى.

– سونىڭ ايقىن دالەلى رەتىندە اسسام­ب­لەيانىڭ «ەل بىرلىگى» وردەنى اتتى جاڭا مەملەكەتتىك ناگرادا تاعايىندالدى. «بىرلىك» ۇعىمى قازىرگى دۇنيە جۇزىندەگى تۇراق­سىز جاعدايدا اسا ماڭىزدى. الەمدە, اسى­رەسە, ءبىزدىڭ اينالامىزداعى كەيبىر ەلدەر­دە نە بولىپ جاتقانىنا ءبارىمىز كۋا بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان شىن مانىندە, «بىر­لىك بار جەردە عانا تىرلىك بار», – دەدى ول.

ۇيىم بيىلعى «جۇمىسشى ماماندىق­تارى جىلىن» وتكىزۋگە دە, جالپى قوعام­دا كاسىبيلىك جانە ەڭبەكقورلىق قۇندى­لىق­­تارىن دارىپتەۋگە بەلسەندى اتسالىسىپ ءجۇر. ماسەلەن, بىلتىر ەڭبەك كۇنىندە سەنات پەن ءماسليحات دەپۋتاتتارى اسسام­­بلەيا مۇشەلەرىمەن بىرگە ەلىمىز­دىڭ ءىرى كاسىپ­ورىندارىنا بارىپ, ءوندىرىس ار­داگەر­لەرىنە قۇرمەت كورسەتتى. پرەزيدەنت بۇل باستامانى ەڭبەك كۇنىن اتاپ ءوتۋدىڭ جاڭا ءداستۇرى رەتىندە وسى جىلى دا جالعاستىرۋعا بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ بىلتىرعى ورىنباسارلارىنا ريزاشىلىعىن, بيىلعى ورىنباسارلارى بولىپ تاعايىندالعان دميتري وستانكوۆيچ پەن راسۋل احمەتوۆكە سەنىم ءبىلدىردى. ودان كەيىن جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋ جولىندا ادال قىزمەت ەتىپ جۇرگەن اسسامبلەيانىڭ بارلىق بەلسەندى ازاماتىنا العىسىن جەتكىزدى.

– اسسامبلەيا بۇگىندە قوعامدىق كەلىسىم­نىڭ بىرەگەي ينفراقۇرىلىمىن قالىپ­تاستىرعان قۋاتتى تارماقتارى بار ينس­تيتۋتقا اينالدى. جەر جۇزىندە مۇنداي بىرەگەي ۇيىم قۇرا بىلگەن مەملەكەت كەمدە-كەم. اسسامبلەيانىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوس قازاقستانداعى وڭ وزگەرىس­تەردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇر. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرلەرى گەورگي پروكوپ, ۆلاديمير روزمەتوۆ, يۋري پيا, يۆان ساۋەر, بوريس كنيازەۆ, الينا سولوۆيوۆا, ۆاديم باسين, الەكساندر حمەليوۆ, گەننادي زەنچەنكو جانە باسقا دا تۇلعالاردى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى دەپ ايتۋعا بولادى. ولار – بۇگىنگى زاماننىڭ ادال ازاماتتارى, قازاقستاننىڭ دامۋىنا مول ۇلەس قوس­قان تۇلعالار. اسسامبلەيانى جاناشىر ءارى بەلسەندى ازاماتتاردىڭ جولىن اشا­تىن شىنايى ساياسات مەكتەبى جانە ءتيىم­دى الەۋمەتتىك باسپالداق دەۋگە بولادى. ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەردە, اسسامبلەيانىڭ ءتۇرلى قۇرىلىمدارىندا وتە بىلىكتى مامان­دار ەڭبەك ەتۋدە. مەن جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋ جولىندا ادال قىزمەت ەتىپ جۇرگەن اسسامبلەيانىڭ بارلىق بەلسەندى ازاماتتارىنا شىنايى العىسىمدى ايتامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

 

تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ جاڭا كەزەڭى

ءار جىلدارى ەلىمىزدە ءتۇرلى ديالوگ الاڭ­دارى مەن قوعامدىق ورگاندار قۇرىل­دى. الايدا اسسامبلەيا قوعامدى ورتاق ماق­ساتقا جۇمىلدىرۋ مەن ۇلتتىق بىرەگەي­لىكتى بەكىتۋ ىسىندە بالاماسى جوق باستى پلاتفورماعا اينالدى. دەمەك اسسامبلەياعا ارتىلاتىن جۇكتىڭ سالماعى دا جەڭىل ەمەس. پرەزيدەنت ۇيىم بارشا ازاماتتاردى ورتاق قۇندىلىقتار مەن ماقساتتارعا جۇمىلدىراتىن جالپىحالىقتىق ورگان رەتىندە جۇمىس ىستەۋى كەرەكتىگىن باسا ايتتى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»

– باستى مىندەت – قازاقستان حالقى­نىڭ تاتۋلىعى مەن اۋىزبىرشىلىگىن, مەملەكەتى­مىزدىڭ تۇتاستىعى مەن كيەلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋ. الداعى ۋاقىتتا دا سولاي بولىپ قالا بەرمەك. ءبىز بولاشاقتا دا وسى باعىتتا ناقتى شارالار قابىلدايمىز. مەن 2022 جىلى اسسامبلەيانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن بەكىتتىم. ونىڭ مەرزىمى دە اياقتالىپ كەلەدى. سوندىقتان جاڭا قۇجاتتى دايىنداۋ جۇمىسىنا قازىردەن باس­تاپ كىرىسۋ كەرەك, ياعني 2026–2030 جىلدار­عا ارنالعان باسىمدىقتاردى ايقىنداۋ قا­جەت. تۇجىرىمدامانىڭ جوباسىندا قو­عام­دى ۇيىستىرىپ, ۇيلەسىمدى دامۋعا جول اشاتىن جاڭا ءادىس-تاسىلدەر كورىنىس تابۋى كەرەك. سونداي-اق قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوستىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋعا ارنالعان نەگىزگى قاعيداتتار كورسەتىلۋگە ءتيىس. ۇكىمەت ەتنوسارالىق سالاداعى رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك جۇ­مىس جوسپارىنىڭ بارلىعىن جان-جاقتى سا­راپ­تاپ, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قا­تىس­تى ۇسىنىس ەنگىزۋى قاجەت. جالپى, ۇلت بىر­لىگىن نىعايتۋدا بارلىق مەملەكەتتىك جانە قو­عامدىق مەحانيزمدەردى جەتىلدىرۋدى جال­عاس­تىرۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى اسسامبلەيا­نىڭ بىرلىككە باستاعان بەلەسىن بايانداعان سوڭ, بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتكە قىسقاشا توقتالدى. پرەزيدەنت اۋەلى ۇيىمنىڭ ايماقتارداعى جۇمىسىن جانداندىرۋدى, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تىعىز قونىستانعان الماتى وبلىسىنداعى قورداي, ۇيعىر, سايرام, پانفيلوۆ جانە باسقا دا اۋدانداردا دوستىق ۇيلەرىن اشۋدى تاپسىردى.

– ءبىز قوعامدىق كەلىسىم ينفراقۇرى­لى­مىن بىرتىندەپ كەڭەيتە بەرۋىمىز كەرەك. بارلىق ايماقتاعى دوستىق ۇيلەرىن ءوز ازا­مات­تارىمىز دا, قاجەت بولىپ جاتسا, شەتەل­دىك قوناقتار دا باراتىن تۋريستىك باعىتتار كارتاسىنا ەنگىزگەن ءجون. قۇزىرلى ورگان باسشىلارى مەن اكىمدەر اسسامبلەيانىڭ ەتنومەدياتسيا سالاسىنداعى جۇمىسىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىس. «ەلدەسۋ جانە تاتۋلاسۋ» جوباسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ونى الداعى ەكى جىلدا بۇكىل ەلگە تاراتۋ قاجەت. ۇكىمەت پەن اكىمدەر اسسامبلەيانىڭ باسقا دا جوبالارىن قوعامدىق-ساياسي جۇمىس جوسپارلارىنا قوسىپ, ناقتى شارالار قابىلداۋى كەرەك. اقپاراتتىق كەڭىستىكتە بىرلىك پەن كەلىسىم يدەيالارىن كەڭىنەن دارىپتەۋ ماڭىزدى. بۇل – اسسامبلەيانىڭ بارلىق قۇرىلىمىنا, اسىرەسە, جۋرناليس­تەر كلۋبىنا قاتىستى كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت. سالالىق مينيسترلىك, ءوڭىر اكىم­دەرى قحا جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ قۇرا­مىنا جەتەكشى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنىڭ وكىلدەرىن قوسىپ, كلۋب جۇمى­سىنىڭ بىرىڭعاي الگوريتمىن جاساۋى كەرەك. قازاقستانداعى ەتنوستاردىڭ تىلىن­دە شىعاتىن, ەڭ الدىمەن, وڭىرلەردەگى بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارىنا جۇيەلى تۇردە قولداۋ كورسەتكەن ءجون, – دەدى ق.توقاەۆ.

بۇعان قوسا مەملەكەت باسشىسى «بىرلى­گىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مادەنيەت پەن ونەردىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. ءسوز اراسىندا ەلىمىزدىڭ مادەنيەتىنىڭ باعا جەتپەس قازىناسىن تولىقتىرىپ تۇرعان الەك­ساندر پۋشكين, تاراس شەۆچەنكو, فەدور دوستوەۆسكي, ميحايل شولوحوۆ جانە باسقا دا تۇلعالاردىڭ مۋزەيلەرىن كوپشىلىككە تانىتۋ ءۇشىن ەكسپوزيتسيالارىن استانا مەن الماتىدا جانە باسقا دا قالالاردا ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ويىن ورتاعا سالدى.

بۇگىندە ەلىمىزدە 9 ورىس دراما تەاترى تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونداي-اق ەرەكشە ءتورت ەتنوس تەاترى, ياعني ۇيعىر, كورەي, وزبەك جانە نەمىس تەاترلارى كورەرمەننىڭ كوزايى­مى بولىپ ءجۇر. اسسامبلەيانىڭ 30 جىل­دىعى اياسىندا پرەزيدەنت وسى تەاتر­لاردىڭ باسىن قوسىپ, الماتىدا قازاقستان ەتنوستارى فەستيۆالىن وتكىزۋدى ۇسىندى.

– كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدىڭ ساياسي-يدەو­لوگيالىق كەلبەتى تۇبەگەيلى وزگەردى. ەكونو­ميكادا جۇيەلى رەفورمالار قولعا الىندى. ەڭ باستىسى, قوعامنىڭ سانا-سەزىمى وزگەرە باستادى. ءبىز زاماناۋي جانە الدىڭعى قاتارلى قوعامعا اينال­دىق. مۇنىڭ ءبارى بىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم ۇلگىسىنە دە تىڭ تالاپتار قويادى. كەشە عانا ءتيىمدى سانالعان ءادىس-تاسىلدەر بۇگىن جارامسىز بولۋى مۇمكىن. بىزگە ەسكىلىك­تىڭ ىزىنە قايتا تۇسپەۋ ءۇشىن بارلىق جەتىس­تىك­تەرىمىز بەن ساتسىزدىكتەرىمىزدى تارازى باسىنا قويىپ, زەردەلەۋ قاجەت. ەڭ اۋەلى, اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن قايتا قاراعان ءجون. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە اسسامبلەيا مەملەكەتتىڭ ەتنوسارالىق سالاداعى بارلىق جۇمىسىنا باعىت بەرەتىن ستراتەگيالىق شتابقا اينالۋى كەرەك, – دەي كەلە پرەزيدەنت اتالعان ناقتى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس سياقتى ماڭىزدى ءارى نازىك سالادا, جالپى يدەولوگيا باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى ىستەردى جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

ۇلتارالىق كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باس­تى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ەلىمىزدە كەلىسىم, توزىمدىلىك, دوستىق ۇعىمدارى قۇر ۇران ەمەس, ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ءومىر سالتىنا اينالعان قۇندىلىق سانالادى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناس ماسەلەسىن ەشقاشان ساياسات نەمەسە ءتۇرلى ارانداتۋ قۇرالىنا اينالدىرۋعا بولمايتىنى, بۇل مەملەكەتتىڭ دە, بۇكىل قوعامنىڭ دا بۇلجىماس قاعيداسى ەكەنىن ەسكەرتتى.

مەملەكەت ازاماتتاردىڭ ۇلتىنا, ءدىني نانى­مىنا نەمەسە الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە قارا­ماي, بارىنە بىردەي ءادىل ءارى تەڭ جاعداي جاسايدى. بۇل – ەل ساياساتىنىڭ باستى ۇستا­نىمى. قاسىم-جومارت توقاەۆ وسىلاي دەدى.

– وتانشىلدىق, ازاماتشىلدىق, ءوزارا سەنىم مەن جاۋاپكەرشىلىك – قازاقستان حالقىنىڭ جالپىۇلتتىق بىرەگەي بولمىسىن ايقىندايتىن قۇندىلىقتار. قازاق جەرىندە تۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوس وكىلدەرى وزدەرىنىڭ ءتىلىن, مادەنيەتىن جانە سالت-داستۇرلەرىن جان-جاقتى دامىتا الادى. وعان قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسال­­عان. ءبىز بىرەۋگە ەلىكتەپ, جان-جاعى­مىزعا جالتاقتاعان ەمەسپىز. ەڭ باستىسى, ۇلت­ارا­لىق قاتىناستار سالاسىندا وزىق ءادىس-تاسىلدەردى قولدانىپ, تەك العا قاراي جۇردىك, بولاشاقتا دا سولاي بولۋ كەرەك. سونىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قالىپ­تاس­قان قوعامدىق كەلىسىم ۇلگىسى شىن مانىن­دە ءبىزدىڭ حالىقارالىق «برەندىمىزگە», بەتكەۇس­تار جەتىستىگىمىزگە اينالدى, – دەدى ق.توقاەۆ.

 

ارانداتۋعا قاتاڭ توسقاۋىل قويىلادى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر كوتەر­گەن ماسەلەسى – مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءتىل ماسەلەسىن تۋ ەتىپ قوعامدا الاۋىزدىق تۋعىزعىسى كەلە­تىن, ەل ىشىندەگى جاعدايدى شيەلەنىستىرۋگە ۇمتى­لاتىن ءاربىر ارەكەتكە توسقاۋىل قويىلىپ, زاڭ جۇزىندە جازالاناتىنىن باسا ايتتى.

– بىلتىر مەن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا بىرلىك, وتانشىلدىق, تاۋەلسىزدىك جانە كەلىسىم مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارى دەپ اتاپ كورسەتتىم. ءبارى دە وسى قۇندىلىقتاردان باستالادى. سوندىقتان وسى جەردە تاعى دا قايتالاپ ايتقىم كەلەدى: حال­قى­مىزدىڭ تاتۋلىعىن بۇزىپ, ەل ىشىنە ىرىت­كى سالعىسى كەلەتىندەر زاڭعا سايكەس قا­تاڭ تۇردە جاۋاپقا تارتىلادى, ءتيىستى جازا­سىن الادى. ال ىنتىماق پەن بىرلىكتى نىعاي­تۋعا ۇلەس قوسقان ازاماتتار ءاردايىم زور قۇر­مەتكە يە بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سىن مەن ءمىن تاعۋدىڭ ارا-جىگىن اجىراتپاستان, ءسوز ەركىندىگىن جەلەۋ ەتىپ, كەيبىر ازاماتتاردىڭ ارانداتۋمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن دە جوققا شىعارمادى.

– كۇرىش پەن كۇرمەكتى, كونسترۋكتيۆتى سىن مەن دالەلسىز ءمىن تاعۋدى, كوڭىلگە تيمەيتىن پاروديا مەن جيىركەنىشتى قورلاۋدى ايىرا ءبىلۋ ماڭىزدى. زاڭ الدىندا ءبارى تەڭ. سول سەبەپتى ءبىز ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىككە نۇقسان كەلتىرەتىن كەز كەلگەن ارانداتۋدىڭ جولىن كەسىپ كەلەمىز, بۇدان ءارى دە قاتاڭ توسقاۋىل قويامىز. وزدەرىن ءسوز ەركىندىگىنىڭ جاقتاۋشىسى رەتىندە كورسەتكىسى كەلەتىن كەيبىر قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, بلوگەرلەر مەن جۋرناليستەر ەلىمىزدەگى ءار ىستەن ساياسي, جاعىمسىز استار ىزدەپ, شىن مانىندە, ارانداتۋمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن ايتپاسقا بولمايدى. بۇل – قازاقستاننان كوشىپ كەتىپ, شەتەلدە ءجۇرىپ حالقىمىزعا شابۋىل جاساي­تىن, ءتىپتى مەملەكەتتىك ورگانداردى بوپ­سا­لايتىن بۇرىنعى ازاماتتارىمىزدىڭ ارەكەتى. ولار شەت مەملەكەتتەر بەرگەن اقشانى اقتاۋعا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. بۇگىندە مۇنى ءبارى بىلەدى. دەموكراتيانى بىرەۋدىڭ قارجىسىمەن ورناتۋعا بولمايدى. ەلىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى, سونىڭ ىشىندە دەموكراتيا مەن ءسوز بوستاندىعى ءۇشىن شەتەلدە ەشكىمنىڭ باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزدامايدى. ونى ناقتى تۇسىنگەن ءجون, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

جاقىندا شەتەلدىك ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ارەكەتتەرى اشكەرەلەنگەنىنە توقتالعان قاسىم-جومارت توقاەۆ ولاردىڭ ىسىنەن ارام نيەتى, اشكوزدىگى مەن قازاقستانعا جانى اشىمايتىنى انىق كورىنگەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق كەيبىر تانىمال گرانت الۋشى وتانداستارىمىزدىڭ كولەڭكەلى ارەكەتتەرى دە اشكەرە بولعان.

– ەلىمىزدە پروبلەما جوق دەمەيمىز. ارينە, باسقا ەلدەردەگىدەي بىزدە دە تۇيتكىلدەر بار. بىراق ءبىز ونى الدەكىمدەر­دىڭ ۇيرەتۋىمەن نەمەسە ادىستەمەسىمەن ەمەس, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەمىز بەن زاڭ­ناما اياسىندا شەشەمىز. وسىنداي قيسىن­دى ارەكەتتەرىمىزدى حالقىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى مەن نيەتى ادال حالىقارا­لىق سەرىكتەستەرىمىز دۇرىس تۇسىنەتىنىنە سەنىمدىمىن. يدەولوگيالىق وشپەندىلىك – ءبىزدىڭ دۇنيەتانىمىمىزعا مۇلدە جات. ءداستۇرىمىز بەن قۇندىلىقتارىمىز, بولمىسىمىز بەن ءومىر سالتىمىز ۇلتىمىزدى ءبىرتۇتاس تاريحي-مادەني جانە ساياسي قاۋىم رەتىندە بىرىكتىرىپ, تۇتاستىعىن بەكەمدەيدى, – دەپ اتاپ ءوتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى.

ءوز سوزىندە پرەزيدەنت كوك پاسپورتىمىز ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدىڭ ايقىن نىشانىنا اينالعانىن جانە جىل وتكەن سايىن تولقۇجاتىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلى كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. بۇل حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بىزگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, ەلىمىزدىڭ ىقپالى كۇشەيە تۇسكەنىن كورسەتەتىنىن جەتكىزدى.

– ءار قۇرلىقتاعى ءتۇرلى مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى تۇراقتى تۇرۋ نەمەسە دەمالۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدى ءجيى تاڭدايتىن بولدى. بۇل – كەزدەيسوقتىق ەمەس. قازاقستان بەدەلدى حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى قاۋىپسىزدىك يندەكسى بويىنشا اينالامىزداعى كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ ءبارىنىڭ دەرلىك الدىندا تۇر. ال زاڭ ۇستەمدىگى يندەكسىندەگى ء«تارتىپ پەن قاۋىپسىزدىك» كورسەتكىشى بويىنشا, 142 ەلدىڭ ىشىنەن 43-ورىنعا تابان تىرەدى. مۇنىڭ ءبارى – قازاقستاندى جايلى ءارى ءومىر سۇرۋگە قاۋىپسىز اۋماققا اينالدىرۋعا باعىتتالعان كۇش-جىگەرىمىزدىڭ ناتيجەسى. قاستەرلى وتانىمىزدى كوركەيتۋ – بارشاعا ورتاق پارىز, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ باس­تاماسىمەن بىلتىردان بەرى ەل كولەمىندە «تازا قازاقستان» اكتسياسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.

 

«تازا قازاقستان» – شىنايى وتانشىلدىق ءرامىزى

جالپىۇلتتىق جوباعا 6 ميلليوننان اسا ادام قاتىسىپ, 1,6 ميلليون توننادان اسا قوقىس جينالعان. 3,3 ميلليون كوشەت وتىرعىزىلىپتى.

– «تازا قازاقستان», بۇل – ءبىزدىڭ بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى كۇنىمىزدىڭ كەپىلى. سوندىقتان جۇمىس ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەدى. ءبىز ءار ازاماتتىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ بويىنا تازالىق, ۇقىپتىلىق, جاۋاپتىلىق سياقتى قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. تازا يا تازالىق, بۇل – كيەلى سوزدەر. ارى تازا ادام ەشقاشان ەلىن ساتپايدى. ءبىز «قازاقستان – ورتاق ءۇيى­مىز» دەپ ۇنەمى ايتامىز. سوندىقتان ەلى­مىز تازا, تارتىمدى, مادەنيەتتى بولۋى كەرەك. اسسامبلەيا بۇل يدەيانى جان-جاقتى دارىپ­تەپ كەلەدى. بۇل – وتە ءتيىمدى ءارى پايدالى جۇ­مىس. تازالىق ءار ۇيدەن باستالۋى كەرەك. سون­دا عانا «تازا قازاقستان» بولامىز. كىش­­كەن­­تاي كەزىنەن تازالىققا ۇيرەنگەن بالا كەيىن جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى, سانالى ازامات بولىپ وسەدى. ەلگە جاناشىر بولا­­دى, – دەگەن پرەزيدەنت قازاقستان حال­قى اسسام­بلەياسىنىڭ مۇشەلەرىن, بار­لىق ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەردى «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسىنا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىردى. بۇل ءۇردىستىڭ جاي ناۋقان عانا ەمەس, بۇل – وسكەلەڭ ۇرپاققا وزىق ءبىلىم مەن ءتالىم-تاربيە بەرۋ ەكەنىن باسا ايتتى.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز­دەگى بارشا ازاماتقا قاتىسى بار يدەولو­گيالىق ماڭىزدى ىسكە ءار قالانىڭ, اۋىل­دىڭ, كوشەنىڭ جانە اۋلانىڭ تۇرعىن­دارىن جۇمىلدىرۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. «تازا قازاقستان» اكتسياسىن شىنايى وتانشىلدىقتىڭ كورىنىسى ەكەنىن ايتىپ, ءبارىمىز ادىلەتتى, قاۋىپسىز جانە تازا قازاق­ستاندا ءومىر سۇرگىمىز كەلەتىنىن جەتكىزدى.

سەسسيادا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندى تاعدىردىڭ جازۋىمەن شەتتە تۋىپ, شەتتە وسكەن بارشا قازاقتىڭ تاريحي وتانى ەكەنىن دە نىقتاپ ايتتى.

– شەتەلدەگى قازاقتاردىڭ باسىم كوپ­شىلىگى انا ءتىلى مەن اتا ءداستۇرىن بەرىك ۇستانىپ كەلەدى. ەل بىرلىگى – ەڭ الدىمەن, كۇللى قازاقتىڭ بىرلىگى. ەكىنشىدەن, ەل بىرلىگى – قاسيەتتى قازاق جەرىن مەكەن ەتكەن بارشا ەتنوستىڭ بىرلىگى. ءبىز بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتامىز. كەزىندە قازاقستانعا ميلليونداعان ادام جەر اۋدارىلدى. حالقىمىز ولاردىڭ ەشقايسىسىن جات كورمەي, باۋىرىنا باستى. سول بۋىننان تاراعان ميلليونداعان ادام – قازىر قازاقستاننىڭ تولىققاندى ادال ازاماتتارى. ولار مەملەكەتىمىزدى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسىپ, ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ ءجۇر, – دەي كەلە پرەزيدەنت قازاق جۇرتى ەگەمەندىگىن العان سوڭ قانداستارىمىزدىڭ ەلگە قايتۋىنا جول اشىلعانىن اتاپ ءوتتى.

سول سياقتى ءبىزدىڭ ەلدەن دە كوپتەگەن ادام ءوزىنىڭ تاريحي اتامەكەنىنە ورالعان. 4 ميلليونعا جۋىق وتانداسىمىز گەرمانياعا, پولشاعا, يزرايلگە جانە باسقا ەلدەرگە كوشكەن.

– بىراق ولاردىڭ كوبى قازاق جۇرتىنىڭ جاقسىلىعى مەن قامقورلىعىن ۇمىتپايدى. قازاقستاننىڭ تۋىن تورىنە ءىلىپ, ەلگە دەگەن ساعىنىشىن كورسەتىپ وتىرادى. قازاقشا سويلەپ, قازاقشا ءان ايتىپ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇستانادى. جىل سايىن ناۋرىز مەيرامىن اتاپ وتەدى. بارشا قازاقستان ازاماتتارى, شەتەلدە تۇرىپ جاتقان بارلىق وتانداسىمىز – ءبارى دە ءبىر ۇلكەن وتباسى دەۋگە بولادى. وتباسى قۇندىلىقتارىن نىعايتۋ – تۇراقتى جانە ۇيلەسىمدى قوعامنىڭ نەگىزى, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى. جان-جاقتى دامىعان تۇلعا دا, جاۋاپكەرشىلىگى زور ازامات تا, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تە وتباسىندا قالىپتاسادى. ءبىز ەلىمىزدىڭ ءار شاڭىراعى, ءار ازاماتى تويلايتىن مەرەكەگە قۇرمەتپەن قاراپ, كەڭىنەن دارىپتەۋىمىز كەرەك. مىنە, سونداي ناعىز حالىقتىق مەرەكەلەردىڭ ءبىرى بۇل – ناۋرىز مەيرامى. بيىل جاڭا تۇجىرىمداماعا ساي ءبىز ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن ەرەكشە اتاپ وتتىك. كوكتەمگى كوڭىل كۇي مەن مىزعىماس بىرلىك مەرەكەسى ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا تويلاندى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ قوعامدا جاسامپاز جاڭا داستۇرلەر قالىپتاسىپ, ورنىعۋدا, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

 

«بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتى

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بىرەر كۇن بۇرىن دوستىق پەن بىرلىك رۋحىندا پاسحا مەرەكەسىن اتاپ وتكەنىمىزگە توقتالدى. شۋاق­تى مەرەكە قارساڭىندا ميتروپوليت الەك­ساندر قازاقستانداعى قىزمەتىنە 15 جىل تو­لۋى­­­ن­ا وراي جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادا – ءى دا­رە­جەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

– بيىل پراۆوسلاۆ جانە كاتوليك قاۋىمدارىنىڭ پاسحا مەيرامى قاتار كەلدى. مۇنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور. بۇل – سيرەك قايتالاناتىن قۇبىلىس. ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, ەلىمىزدەگى بارشا حريستيانداردى وسىناۋ مەرەكەمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن. شەتەلدىك قوناقتار قازاقستاندا ءتۇرلى سالت-ءداستۇردىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىم تاپقانىنا تاڭعالادى. بۇل – ولار ءۇشىن مۋلتيكۋلتۋراليزم جانە مۋلتيەتنيكالىق تۇجىرىمدامالار توقىراۋعا ۇشىراپ, ءتىپتى, جوققا شىعارى­لىپ, باتىس الەمى جاھاندانۋدان باس تارتىپ, وقشاۋلانۋعا قادام باسىپ جاتقان كەزەڭدە قايران قالارلىق قۇبىلىس. ءبىزدىڭ ءىس جۇزىندەگى تاجىريبەمىزدەن مادەنيەتتى جاتسىنبايتىن بىرەگەي بولمىسىمىزدى اڭعارۋعا بولادى. ءدىلىمىز بەن تۇرمىس سالتىمىزدىڭ ءبىر بولىگىنە اينالعان ناعىز حالىقتىق مەيرامدارعا باسا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. «ناۋرىز», «ماسلەنيتسا», «سابانتوي» جانە باسقا دا حالىقتىق مەرەكەلەر – اس ءىشىپ, اياق بوساتاتىن, كوڭىل كوتەرەتىن عانا ەمەس, ۇلتىمىزدىڭ رۋحى مەن تاريحىن كورسەتەتىن ءىس-شارالار. قازاقستانداعى كوپتەگەن ەتنوستىڭ ءداستۇرى, ءتىلى, ادەت-عۇرپى وسى جيىنداردا توعىسادى, – دەگەن پرەزي­دەنت بۇل «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» دەگەن قاعيداتتىڭ ناقتى كورىنىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قازاق قاشاندا كورشىسىن قادىرلەي بىلگەنىنە ەرەكشە توقتالدى. حالقىمىز قۋانىشتا دا, قيىندىقتا دا كورشىسىنە سۇيەنىپ, قاشاندا قاسىنان تابىلعانىن ايتتى.

– «كورشى اقىسى – ءتاڭىر حاقىسى» دەگەن ۇعىم دىنىمىزدە جانە داستۇرىمىزدە بار. بۇل – بىزگە اتادان قالعان وسيەت, انادان بەرىلگەن قاسيەت. حالقىمىزدىڭ تاتۋ كورشىلىك ءداستۇرى ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى. قونىستاس ادامدار ۇلتىنا, دىنىنە, تىلىنە قاراماستان, ارالاسىپ, قۇرالاسىپ جاتادى. قازاقستان كورشى مەملەكەتتەرمەن دوستىقتى نىعايتا تۇسۋگە ايرىقشا ءمان بەرەدى. رەسەي – قازاقستاننىڭ بۇرىننان كەلە جاتقان نەگىزگى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى ءارى سەنىمدى وداقتاسى. قىتاي ەلىمەن ىقپالداستىق تامىرى دا تەرەڭدە جاتىر. قىتاي حالقى قازاق حالقىنا ەشقاشان زيان كەلتىرگەن جوق, بولاشاقتا دا زيان كەلتىرمەيدى. الاتاۋدى تەڭ جايلاعان قىرعىزدار – ءبىر تۋعان باۋىرلارىمىز. ەجەلدەن ەنشىلەس وزبەك اعايىندى ءوز اعام دەپ قادىر تۇتامىز. ءتۇبىمىز ءبىر دەپ تۇرىكمەندەردى تۋىس ساناپ, شىن جۇرەكتەن قۇرمەتتەيمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

سونىمەن قاتار قارت كاسپيدىڭ جاعاسىنداعى ازەربايجان ەلىنە دەگەن ىقىلاسىمىز دا ەرەكشە ەكەنىن جەتكىزدى.

– ءبىر سوزبەن ايتساق, كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىمىز باۋىرلاستىق رۋحىندا دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ارامىزدا تۇيتكىلدى ماسەلە جوق. قازاقستان مەن رەسەي قۇرلىقتاعى ەڭ ۇزىن شەكارانى اۋەل باستان داۋ-دامايسىز شەگەندەپ الدى. جاقىندا قىرعىزستان, وزبەكستان مەن تاجىكستان ۇزاق جىل بويى شەشىمىن تاپپاعان شەكارا ماسەلەسى بويىنشا ورتاق مامىلەگە كەلىپ, تاريحي كەلىسىمگە قول قويدى دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىز باۋىرلاس ەلدەر ءۇشىن قۋانامىز, ولاردى ءاردايىم قولدايمىز. قازىرگىدەي اۋمالى-توكپەلى زاماندا اۋىزبىرشىلىكتىڭ قادىرى ارتا تۇسكەنى ءسوزسىز. بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق – تاعدىردىڭ بىزگە بەرە سالعان سىيى ەمەس. بۇل – ءبىر ەل, ءبىر حالىق بولىپ اتقارىپ جاتقان قاجىرلى ەڭبەكتىڭ جەمىسى. ءبىز سىندارلى ساتتە جۇرت بولىپ جۇمىلا بىلەمىز. بۇعان بىلتىر اقتاۋ ماڭىندا ۇشاق اپاتى بولعاندا تاعى ءبىر مارتە كوزىمىز جەتتى. ازاماتتارىمىز زارداپ شەككەن ادامداردان كومەگىن اياعان جوق. كەزەككە تۇرىپ, قان تاپسىردى. ازەربايجان ەلشىلىگىنە بارىپ, گۇل شوقتارىن قويدى. بۇكىل الەم حالقىمىزدىڭ ۇيىمشىلدىعى مەن جاناشىرلىعىنا ءتانتى بولدى. حالقى­مىزدىڭ جۇرەگى – كەڭ, پەيىلى – اق, نيەتى – تازا, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى مەيىرىم­دىلىك, قامقورلىق جانە تىلەۋلەستىك ءبىزدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز وسى قۇن­دىلىقتارىمىزدى ساقتاپ, وسكەلەڭ ۇرپاق­تىڭ بويىنا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى.

 

جەڭىس ۇمىتىلماۋعا ءتيىس

پرەزيدەنت سونداي-اق الدا كەلە جاتقان الەمدىك ماڭىزى بار تاريحي وقيعا – جەڭىستىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن دا كەڭ كولەمدە اتاپ وتەتىنىمىزدى ايتىپ ءوتتى.

– قازاقستاننىڭ مايدانگەرلەرى مەن تىل ەڭبەككەرلەرى – بارشا حالقىمىز وتان ءۇشىن وتقا ءتۇستى. ۇلى جەڭىستىڭ تاعىلى­مى بارشا حالىققا, اسىرەسە, ساياساتكەر­لەرگە كسەنوفوبياعا, ناسىلدىك جانە ۇلت­تىق ۇستەمدىككە, حالىقارالىق قۇقىق قاعيدات­تارىن قۇرمەتتەمەۋگە قۇرىلعان جاۋاپ­كەر­شىلىكتەن جۇرداي ساياسات جۇرگىزۋدىڭ سالدارى قانداي قاسىرەتكە اكەلەتىنىن ءالى كۇنگە دەيىن كورسەتىپ وتىر. بىرەر كۇن بۇرىن مەنىڭ تاپسىرماممەن رەسپۋبليكالىق ونوماستيكالىق كوميسسيا ەلدى مەكەندەردەگى 500-دەن اسا كوشەگە بۇعان دەيىن ەلەۋسىز قالعان جەرگىلىكتى قاھارمانداردىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ەڭ الدىمەن, جاڭا جانە اتاۋى قايتالاناتىن كوشەلەرگە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل شەشىم – ۇلى جەڭىستى, وعان قاتىسۋشىلاردى قانشالىقتى قادىر تۇتاتىنىمىزدى كور­سەتەتىن ماڭىزدى قادام, – دەپ اتاپ ءوتتى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە جەڭىستى ۇمىتپاۋ دەگەنىمىز, ەڭ الدىمەن, ەرجۇرەك باتىرلارىمىزدى جادىمىزدا ساقتاۋ, ولاردىڭ جانقيارلىق ەڭبەگى مەن ەرلىگىن, پارىزعا ادال جانە انتقا بەرىك بولعانىن ۇمىتپاۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز سول سۇراپىل سوعىس كەزىندە تەڭدەسسىز باتىرلىق پەن باتىلدىق كورسەتكەن وتانداستارىمىزدى ءاردايىم وراسان زور قۇرمەتپەن ەستە ساقتايتىنىمىزدى جەتكىزدى.

– مەن جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا دايىن­دىق تۋرالى وسىدان ءبىر جارىم جىل بۇرىن الدىن الا ايتتىم. سوعان سايكەس ءبىز « ۇلى جەڭىس: ەرلىككە – تاعزىم, ۇرپاققا – ۇلگى» جوسپارىن ارنايى قابىلداپ, جۇزەگە اسىرا باستادىق. وسى اۋقىمدى جۇمىستىڭ اياسىندا 2 مىڭنان اسا مادەني, عىلىمي-زەرتتەۋ, اعارتۋ جانە باسقا دا ءىس-شارالار وتكىزىلەدى. ەڭ باستىسى, ارينە, مەملەكەت پەن قوعام­نىڭ ەرەكشە قورعاۋىندا بولاتىن قۇرمەت­تى ارداگەرلەرىمىزگە ايرىقشا كوڭىل بولەمىز. ۇلى جەڭىستىڭ مەرەيلى داتاسىن اتاپ وتۋ­گە ارنالعان ءىس-شارالار لەگى اۋقىمدى اسكەري شەرۋگە ۇلاسادى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل اسكەري شەرۋدىڭ ءمان-ماڭىزى زور بولماق. سەبەبى مۇنى ءبىر جاعىنان مايدانگەرلەر مەن تىڭگەرلەرگە تاعزىم دەسەك, ەكىنشى جاعى­نان قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي احۋالدا ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ مىقتىلىعىن كورسەتەتىن سيمۆول دەۋگە بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت, وكىنىشكە قاراي, دۇنيە ءجۇزى سەنىم داعدارىسىمەن بەتپە-بەت كەلگەن شاقتا ەكسترەميستىك يدەولوگيانىڭ ورالۋى, پوپۋليزم مەن تالاس-تارتىستىڭ ءورشۋى, حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قۇنسىزدانۋى, نەگىزگى حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ السىرەۋى بايقالاتىنىن ايتتى. سوندىقتان قازاقستان بۇۇ جارعىسىن قاتاڭ ۇستانۋدى, ۇيىمدى رەفورمالاۋدى دايەكتى تۇردە ۇسىنىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.

– قازىرگى جاعدايدا بۇۇ بالاماسى جوق عالامدىق ۇيىم بولىپ قالا بەرەدى. سوندىقتان ءبىز بۇۇ-نى قولدايمىز. ەلىمىز ءتۇرلى مەملەكەتتەر مەن ايماقتاردىڭ اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق­قا, وركەنيەتتى ديالوگتى دامىتۋعا دانەكەر بولۋ ءۇشىن كوپ كۇش جۇمساپ كەلەدى. 20 جىلدان اسا ۋاقىتتان بەرى بارلىق نەگىزگى كونفەسسيالاردىڭ وكىلدەرى ءار ءۇش جىل سا­يىن قازاقستاندا باس قوسادى. بيىل كۇزدە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارىنىڭ كەزەكتى ءVIIى سەزىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بىلتىر استانادا سەزدىڭ ىزگىلىك ەلشىلەرى سايلاندى. ولار ادامگەرشىلىك يدەيالارىن ىلگەرىلەتىپ, الەمدە ديالوگ پەن ءوزارا تۇسىنىستىك ورناتۋعا ىقپال ەتەدى. حالىقارالىق قاتىناستارداعى سەنىمسىزدىكتى ەڭسەرۋ ءۇشىن رۋحاني ديپلوماتيادان بولەك, قحا قىزمەتىمەن ۇشتاسىپ جاتقان حالىقتىق ديپلوماتيانىڭ دا مول الەۋەتىن پايدالانۋ كەرەك. ءارتۇرلى ەل مەن مادەنيەت وكىلدەرىنىڭ اراسىنداعى دوستىق بايلانىس قاقتىعىستار مەن سوعىستاردىڭ الدىن الادى. بۇل – ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل, – دەي كەلە مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى الەمدەگى ديالوگ پەن مادەني ارالۋاندىقتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىنىنە توقتالدى.

 

بەرەكەسىزدىككە بوي الدىرماۋ كەرەك

قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇگىندە الەم جال­پىعا ورتاق ورلەۋگە باعىتتالعان جاسام­پاز كۇن ءتارتىبى مەن ۇلكەن جوبالاردىڭ تاپشى­لى­عىن قاتتى سەزىنىپ وتىرعانىنا نازار اۋدار­دى. ال ەلىمىز بارلىق سەرىكتەسىمەن كوپ­جوس­پارلى ءارى ناتيجەلى جۇمىسقا دەن قويادى.

– بەرەكەسىزدىككە بوي الدىرماۋ ءۇشىن الەمدىك قاۋىمداستىق مۇددەلەر توعىسا­تىن تۇستى ىزدەۋگە, كۇردەلى شەشىمدەر قابىل­داۋعا جانە امالسىز مامىلەلەر جاساۋعا ءماجبۇر بولادى. ديالوگ جوق جەردە قارسىلىق پەن تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋىندايدى. قازىرگى سىن-قاتەرلەردى اۋقىمدى حالىقارالىق ىقپالداستىق ارقىلى عانا جەڭە الامىز دەپ سەنەمىن. ءوزارا بىتە قايناسقان الەمدە عالامدىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ بۇدان باسقا جولى جوق. سوندىقتان پراگماتيزم مەن ءوزارا قۇرمەتكە, تەڭدىككە, ادىلدىككە, ەشكىمدى الالاماۋعا نەگىزدەلگەن سىندارلى كەلىسسوزدەر مەن تۇراقتى بايلانىستار حالىقارالىق جاعدايدى وڭالتىپ, شيەلەنىستەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتادى. قازىر بۇكىل الەمنىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر بولىپ تۇر. وسى الماعايىپ زاماندا ستراتەگيالىق باعدارىمىزعا ساي ارەكەت ەتۋ – الدىمىزدا تۇر­عان اسا ماڭىزدى مىندەت. ءبىز قولعا العان اۋقىم­دى جوبالاردى جۇزەگە اسىرا بەرەمىز. ەلى­مىزگە ينۆەستيتسيا تارتىپ, ونەركاسىپ سا­لا­سىنداعى الەۋەتىمىزدى ارتتىرامىز. ءبىز قا­زىرگى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن تياناقتى ءارى ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

كەزەكتى ءبىر ماسەلە رەتىندە قازىرگى كۇردەلى جاعدايدى جەكە مۇددەسىنە پايدا­لانعىسى كەلەتىن ءتۇرلى پوپۋليستەر مەن سايا­ساتكەرسىماقتار بار ەكەنىنە دە توقتالدى. ەل مۇددەسىنە قاستىق ويلاعان ونداي ادام­دارعا تۇتاس قوعام بولىپ قارسى تۇرۋىمىز كەرەكتىگىن جەتكىزدى.

– الدا كۇردەلى كەزەڭ كەلە جاتىر. وڭاي بولمايدى. بىراق الاڭداۋعا ەش نەگىز جوق. مەن كوپ جاعدايدا «بۇل قيىندىق تا ارتتا قالادى» دەپ اشىق ايتامىن. سول ءسوزىمدى وسى جەردە تاعى قايتالاعىم كەلەدى. ءبىز سىن-قاتەردىڭ ءبارىن ەڭسەرىپ كەلەمىز. بۇل جولى دا سولاي بولادى. ەڭ باستىسى, بارىن­شا جيناقى بولىپ, ناقتى ناتيجەگە ۇم­تىلۋىمىز كەرەك. كەز كەلگەن اۋقىمدى داع­دارىستان كەيىن زور مۇمكىندىكتەرگە جول اشى­لادى. سول مۇمكىندىكتەردى دەر كەزىندە ءارى دۇرىس پايدالانۋ قاجەت. ءوز كۇشىمىزگە عانا ارقا سۇيەپ, بارلىق رەسۋرستى ورتاق ماق­­ساتقا جۇمىلدىرۋىمىز كەرەك. بوس سوزگە ۇرى­نىپ, بايبالامعا سالىنباي, جاسامپاز بول­عانىمىز ابزال. ءار ازاماتتىڭ بويىندا جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى وتە جوعارى بولۋعا ءتيىس. قوعامدا ءوزارا تىلەۋلەستىك بولۋى كەرەك. ءار ىستە تەمىردەي ءتارتىپ بولۋى قاجەت. سوندا ەلىمىز دە وراسان زور تابىسقا جەتەدى. بار­شاڭىزعا ءمالىم, زاڭ مەن ءتارتىپ – مەنىڭ سترا­تەگيالىق باعدارىمنىڭ ارقاۋى. مەن ءار سوي­لەگەن سوزىمدە وسى قاعيداتتارعا ارنايى توق­تالامىن, – دەگەن پرەزيدەنت تازا قازاق­ستان, زاڭ مەن ءتارتىپ, ادال ازامات يدەيا­لارى­نىڭ وزەگى دە وسى ەكەنىن نىقتاپ ايتتى.

كەيبىر مەملەكەتتەر ءۇشىن ەتنوستىق ارالۋاندىلىق سىن-قاتەردىڭ, سەنىمسىزدىك پەن توزبەۋشىلىكتىڭ بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. بىراق مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە مۇنى ءبىزدىڭ جالپىۇلتتىق قازىنامىز ءارى سترا­تەگيالىق ارتىقشىلىعىمىز دەپ باعالادى.

– ىنتىماق-بىرلىك, ديالوگ, ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەت, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك – مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدى قارقىندى دامىتۋدىڭ مىزعىماس قاعيداتتارى. وسى قۇندىلىقتارعا ارقا سۇيەي وتىرىپ, ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ زور جەتىستىكتەرىن ساقتاپ, ەسەلەپ, كەلەر ۇرپاققا اماناتتاي الامىز. سوندا عانا ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرامىز. ءبىز ءوز جەرىندە تىنىشتىق پەن كەلىسىمدە ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىن دالەلدەگەن, ءوز تاعدىرىن ءوزى شەشە الاتىنىنا كوپتىڭ كوزىن جەتكىزگەن, بولاشاققا نىق قادام باسقان ءبىرتۇتاس ۇلتپىز. وسىناۋ تار جول, تايعاق كەشۋدە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن دەربەستىگىن نىعايتىپ, بارلىق قيىندىقتى ەڭسەرىپ, ماقساتىمىزدان اينىمايمىز. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 30 جىلدىعى – ەگەمەندىك تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعا, – دەپ ايرىقشا اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى بۇل مەرەيتوي ءار ازاماتتىڭ باق-بەرەكەسىن ارتتىرۋ جولىندا ۇلتىمىزدى ۇيىستىراتىن ماڭىزدى بەلەسكە اينالاتىنىنا سەنەتىنىن جەتكىزىپ, حالقىمىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن نىعايتۋعا ۇلەس قوسقان ازاماتتارىمىزعا ءاردايىم قۇرمەت كورسەتەتىنىمىزدى ايتتى.

– وتىز جىلدا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز وسىنداي ابزال جانداردىڭ ەسەلى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەنى ءسوزسىز. جۇرتىمىز ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ماراپات – ەلدىڭ تىنىشتىعى. شىن مانىندە, قوعامدا تاتۋلىق بولماسا, باسقا جۇمىستىڭ ءبارى بەكەر بولماق. بەرەكە-بىرلى­گىمىزدى ساقتاي الماساق, قاستەرلى تاۋەلسىز­دىگىمىزدىڭ باياندى بولۋى دا ەكىتالاي. ەلىمىز­دەگى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ءۇشىن اسسامب­لەيا مۇشەلەرى تاباندى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. مەن بارشاڭىزعا شىن جۇرەكتەن العىس ايتا­مىن. الداعى ۋاقىتتا دا ەل يگىلى­گىن ارت­تىرۋعا مول ۇلەس قوسا بەرەسىزدەر دەپ سە­نەمىن. اسسامبلەيانىڭ مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! بىرلىگىمىز بەكەم بولسىن! ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن! قاستەرلى وتانىمىز – قازاقستان جاساي بەرسىن, – دەگەن پرەزيدەنت مەرەيلى جيىندا بىرقاتار ازاماتتى جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن جەتكىزىپ, حالقىمىزدىڭ بىرلىگىنىڭ ىدىراماۋىنا, ەلىمىزدىڭ بەرىك ىرگەسىنىڭ سوگىلمەۋىنە بارىنشا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن وتانداستارىمىزدى ماراپاتتادى.

 

تاتۋلىق نۇكتەسىندە توعىسقان تىلەكتەر

سەسسيادا قحا-نىڭ بىرقاتار مۇشەسى ءسوز سويلەپ, ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن ارتتىرۋ جولىندا مەملەكەت اتقارىپ جاتقان جۇ­­مىست­ارعا, قولعا العان باتىل باستا­مالار­عا كەڭىنەن توقتالىپ, مەرەيتويلىق تىلەكتەرىن جەتكىزدى.

العاش بولىپ قازاقستاننىڭ «ۆايناح» شەشەن جانە ينگۋشتار قاۋىمداستىعىنىڭ تەڭ توراعاسى احمەد مۋرادوۆ ءسوز باستادى. ول ءوز سوزىندە قحا مەرەيتويى بۇكىل حالقىمىزدىڭ ورتاق مەيرامى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق اسسامبلەيا ارداگەرلەرى مەن رەسپۋبليكاداعى مىڭنان اسا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اتىنان ەل الدىندا ءسوز سويلەۋ ۇلكەن مارتەبە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– ءبىرىنشى جانە وتىز ءتورتىنشى سەسسيا ارا­لىعىنداعى كەزەڭ – جاي عانا وتىز جىل ەمەس, بۇل ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى تۇتاس ءبىر ءداۋىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اسسامب­لەيا بىر­لىك, تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ بەرىك نەگىزى­نە اينالدى. وتىز جىلدىق جولدى ءجۇرىپ وت­كەن ءبىز, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى, نىق سەنىممەن ايتا الامىز – ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوس ءاردايىم بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ جاقتاۋشىلارى, رەفورمالار مەن جاڭعىرۋلاردىڭ بەلسەندى قولداۋشىلارى بولدى, – دەدى احمەد سەيداراحمان ۇلى.

سونداي-اق ءسوز سويلەگەن قحا رەسپۋب­ليكالىق انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى نازيپا شاناي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ انالار كەڭەسى قاتارىندا 1 700-دەن اسا قۇرىلىم, 16 مىڭنان اسا بەلسەندى انا بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ ەڭ ۇلكەنى 80 جاس­تا بولسا, ەڭ جاسى 25-تە ەكەن.

– انالار كەڭەسى – اسسامبلەيانىڭ ەرەكشە قۇرىلىمدىق بىرلىگى. ال ەلىمىزدەگى ءار انانىڭ مىندەتى – ەلىنە ادال ازامات تاربيەلەۋ. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى تەك ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ موينىنا ءىلىپ قويۋعا بولمايدى. «مەكتەپ – اتا-انا – وقۋشى» ۇشتىگىنىڭ بىرلىگى عانا وڭ ناتيجە بەرەدى. وسى باعىتتى نىعايتۋ ماقساتىندا انالار كەڭەسىنىڭ بىرىكتىرۋشى ءرولى وراسان, – دەگەن ن.شاناي مەملەكەتىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىن ۇرپاعى­مىز­­دىڭ ادامي بولمىسىنان, ورەلى ءىس-ارە­كەتى­نەن كورەتىن كۇن الىس ەمەس ەكەنىنە توقتالدى.

«كەلەت» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعا­سى, ۆەنگر مادەني ورتالىعى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى الەكساندر پاپپ ەڭبەك ادامىنىڭ قوعامداعى لايىقتى باعاسىن الۋعا باعىتتالعان پرەزيدەنتتىڭ جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى يدەياسىن شىن نيەتپەن جانە ءىس جۇزىندە قولدايتىنىن جەتكىزدى. ول ءوز سوزىندە زاماناۋي بىلىكتى جانە تاجىريبەلى جۇمىسشى – جاستار ءۇشىن لايىقتى الەۋمەتتىك باعدار بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

سەنات دەپۋتاتى, قحا جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ توراعاسى الىشەر ساتۆالديەۆ ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى تاعايىنداعان سەناتور رەتىندە ءسوز سويلەۋ – ءوزى ءۇشىن ۇلكەن باقىت ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ۇلتتىق تۇتاستىق تاقىرىبىن قوزعاعاندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋىمىز قاجەتتىگىنە توقتالدى.

– 30 جىلدىق تاجىريبە ەلىمىزدە جالپى­حالىق­تىق بىرلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ءتيىمدى زاڭنامالىق, باسقارۋشى­لىق جانە ينستي­تۋ­تسيونالدى تەتىكتەردىڭ تولىق ورنىق­قانىن كورسەتتى. اتا زاڭىمىز – ۇلتتىق بىرلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ مىزعىماس نەگىزى. ول ەتنوسارالىق قاتىناستارداعى ۇيلەسىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ناقتى ءارى تولىققاندى نورمالاردى قامتيدى, – دەدى ءا.ساتۆالديەۆ.

رەسپۋبليكالىق نەمىس دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى, قحا مۇشەسى ناتاليا دۋبس كوپۇلتتى ەتنوستىق تەاترلاردىڭ بۇكىل ۇجىمىنىڭ جانە اسسامبلەيانىڭ بۇكىل مادەني قاۋىمى اتىنان بارشا جۇرت­شى­­لىق­تى مەرەكەمەن قۇتتىقتادى. ول اسسام­­بلەيانىڭ بيىلعى مەرەيلى داتاسىمەن ءوزى وتىز جىل ەڭبەك ەتكەن نەمىس دراما تەاترى­نىڭ 45 جىلدىق مەرەيتويىن قاتار اتاپ ءوتۋدىڭ تەرەڭ رامىزدىك ءمانى بار ەكەنىن ايتتى.

– ءبىزدىڭ تەاترلار نەمىس, كورەي, وزبەك جانە ۇيعىر تەاترلارى – بىرەگەي قۇبىلىس. ولار «الۋان تۇرلىلىكتەگى بىرلىك» قاعيداتىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءار ەتنوستىڭ مادەني جانىنا اينالدى, – دەدى ن.دۋبس.

«يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى» رمك استانا قالالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ جانە قحا مۇشەسى ماكسيم زدوروۆەتس اسسامب­لەيا تەك ءرامىز ەمەس, سونىمەن قاتار ءاربىر ازاماتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن دامۋ مۇمكىن­دىكتەرىن قامتاماسىز ەتەتىن ناقتى تەتىك ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ول ءوزى ەلىمىزدە الەمدىك عىلىمي قوعامداستىقتىڭ ءبىر بولشەگى بولۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك العانىن جاسىرمادى.

سونداي-اق قحا جۋرناليستەر كلۋبى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, «اسسامبلەيا جاستارى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ پرەزيديۋم مۇشەسى اللا گاۆرينا بيىل اسسامبلەيا جانىنداعى جاستار قوزعالىسىنا 10 جىل تولعانىنا توقتالدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءتۇرلى ەتنوس جاستارى ءبىر شاڭىراق استىنا بىرىگىپ, ەلىمىزدىڭ بەلسەندى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار جىلدار بويى اسسامبلەيا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى­نىڭ جاستارى ءۇشىن الەۋمەتتىك ليفت, ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ەتەنە ارالاسۋدىڭ بىرەگەي پلاتفورماسى بولعانىن جاسىرمادى.

 

زەيىن ەرعالي,

جاسۇلان سەيىلحان,

«Egemen Qazaqstan»