مەتافورا مادونناسى

وڭايگۇل تۇرجان دا – تالعامى جوعارى وقىرماننىڭ ەنشىسىنە عانا بۇيىراتىن جۇمباق اقىن. وسى تۇستا ونىڭ فاريزا اپاسىنا ارناپ جازعان جىرىنداعى مىنا جولدارى وتە وزەكتى:

«اقىندىق-اي, ولشەممەن سانالماعان,

ارال سىندى ول, كوپشىلىك بارا الماعان.

ۇلى اقىندىق دەگەن دە ۇلى جۇمباق,

ەشكىم ءالى شەشۋىن تابا الماعان».

ءبىر انىق: ۇلى جۇمباقتى شەشۋگە ۇمتىلعان ارۋ اقىندى وقىعان ادام ءوزىن دە تابادى, وڭايگۇلدى دە تابادى. كەرىسىنشە كەستەلەسەك, ونىڭ ولەڭدەرىنەن ءوزىن تابا الماعاندار وڭايگۇلدى دە تۇسىنە قويۋى ەكىتالاي. سوندىقتان بولار وڭايگۇل تۇرجاندى دارا اقىنداي كورەمىن. ونىڭ پوەزياسى ويعا جەتەلەپ تۇراتىنىن تالاي ايتىپ ءجۇرمىن. قازاق جىرىنا ­ابستراكتسيونيزم ەلەمەنتتەرىن الىپ كەلگەن اقىننىڭ سۋبەكتيۆتىك كوڭىل-كۇيىنەن تۋعان تۋىندىلارى مۇڭ­سىز ادامنىڭ ءوزىن ويلاندىرا الاتىنىنا ءباس تىگەمىن. ماسەلە سول تۋىندىعا كىرىگە الۋىڭدا جاتىر. ءيا, كىرىگۋ – قيىن. كىرىگە الساڭ, ميىڭ قوزعالىسقا ءتۇستى دەي بەر.

ماعان وڭايگۇل پوەزياسىنىڭ ىرعاقتىق-ينتوناتسيالىق جۇيەسى ەرەكشە ۇنايدى. نەگە؟ نەگەسى سول, ونىڭ جىرلارىندا قازىرگى قوعامنىڭ دامۋ ءۇردىسى انىق بايقالادى. ول جەكە ادام ماسەلەسىن الدىڭعى پلان­عا شىعارا الۋىمەن تورگە شىعىپ تۇر. پەندەنىڭ دەربەس جان دۇنيە­سىندەگى جاڭعىرۋدى جىرعا قوسقان اقىن امپلۋاسى ەرىكسىز وزىنە تارتىپ تۇراتىنى دا – قۇدىرەتتى قۇبىلىس. وڭايگۇل پوەزياسىنىڭ ينتوناتسيالىق مازمۇنى كوركەم دەكلاماتسياعا نەگىز­دەلۋى­مەن قاتار ينديۆيدۋالدىق سيپات­قا دا يە ەكەنىن دە قاتار ايتقان ءلازىم.

«سولارعا قاراپ سان تاراۋ جولدى كەسە وتەم,

ەلۋ جىل ءوتتى, ەل جاڭا دەگەن –  وسى ەكەن.

بۇگىنگى كۇنى جايناپ تۇرسا دا, ادامنىڭ

باياعى كۇنىن ساعىناتىنى نەسى ەكەن؟»

اقىن ءبىر ولەڭىندە وسىلاي تول­عانادى. وڭايگۇل ويدىڭ ەڭ ماڭىز­دى ساتىنە ەرەكشە اكتسەنت جاساۋ ونەرىن جەتىك مەڭگەرگەن. كوركەم دەك­لاماتسيا دەپ وتىرعانىم سون­دىقتان. «ادام-ۋاقىت-كەڭىستىك» ۇشتا­عانىنداعى ورگانيكالىق تۇتاس­تىق ينديۆيدۋمنىڭ جان دۇنيەسىن الدىڭا اقتارىپ سالادى. بۇل ورايدا وڭايگۇل تاقىرىپ جاعىنان بولسىن, كوركەمدىك-بەينەلىك ساپا تۇرعىسىنان بولسىن, قازاق پوەزياسىنا جاڭالىق الىپ كەلدى.

قۋانارلىعى سول, وڭايگۇل – پوەززيانىڭ ىشكى سارايى مەن ونىڭ سىرتقى قۇرىلىمدىق قالتارىس­تا­رىن بىردەي مەڭگەرگەن اقىن. ونىڭ ءدال وسى قاسيەتى اقىننىڭ ءبىتى­­مىن بولەكتەپ تۇرادى. ءبىر ولەڭىنەن ءۇزىندى:

ء«بارىن ءتۇسىندىم دەپ جۇرەسىڭ –  كوكىرەگىڭ شىراداي.

بىراق,ء ومىر فيلوسوفياسى – الاعاي دا بۇلاعاي,

ءبىر عانا سۇراق تۇرادى سوڭىڭدا: بۇ قالاي؟».

ول جىرلارىندا بىرەۋگە اقىل ايتاتىنىمەن ەمەس, وقىرمانمەن ويلاسىپ وتىرىپ وي ايتاتىنىمەن العا وزىپ تۇر. ول بىرەۋگە اقىل ايتۋ اقىلدىڭ تاسىعانىنان ەمەس, اقىلدىڭ توقىراۋىنان ەكەنىن جاقسى بىلەدى. وڭايگۇل – ءوزىنىڭ ادەمى نازىك الەمىندە ولەڭىن وركەنيەتتى ورە بىلەتىن جانى اقىق جان. شيللەردىڭ ءبىر شىعارماسىندا عاجاپ دەۆيز بار: «Live and Let Live» – «جيۆي ي داۆاي جيت درۋگيم». گينزبۋرگ مۇنى, ءتىپتى, كەرەمەت اۋدارعان: «سام نە روبەي ي درۋگيح نە ترەۆوج». وڭايگۇلدىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەۆيزى ۇلى اقىننىڭ وسى ادەبي قاعيداتىمەن ۇندەس جاتقانىنا جانىڭ سۇيسىنەدى.

وڭايگۇل ليريكاسى دۇنيەنى ەرەكشە سەزىنۋمەن ۇشتاسىپ جاتىر. وندا نازىك فيلوسوفيا بار. ونىڭ پوەزياسىنا ءتان دارا قاسيەتتەر مەن تىڭ تاقىرىپتار الۋاندىعى دا تاڭداي قاقتىرادى. ماعان ول كەيدە فۋتۋريست اقىنداي كورىنەدى, بىراق وندا سيمۆوليزم باسىم. سودان دا بولار, ونىڭ ولەڭدەرىندە «جۇلدىزدار» ماڭگىلىكتىڭ وبرازىنداي كورىنسە, «بوران» ادامعا يە بەرمەيتىن ستيحيانى كوز الدىڭا الىپ كەلەدى. اقىن وتان تاقى­رى­بىنىڭ ءوزىن مەتافورالىق جانە سيمۆوليكالىق وبرازدارمەن تۇعىرعا قوندىراتىنى دا – وسىنىڭ ايقىن دالەلى. تۋعان جەرى تۋرالى قاشاندا تەرەڭ تولعاناتىن وڭايگۇل اقىن بىردە بىلاي شابىتتانادى:

«توبەلەر جاتىر ۇنسىز ساق-قامالداي,

تۇر دەسەڭ, قازىر تۇرىپ اتتانارداي.

جەر شارىن شىر اينالىپ جەلىپ ءجۇرىپ,

ءبىزدىڭ اۋىل تۇسىنا توقتاعانداي».

اقىن تۋعان جەردىڭ اسقاق­تى­عىن, دانالىعىن, مارت­تىگىن اسىرەپافوس­سىز جىرلايدى. ايقاي­­لاپ ۇراندا­مايدى. جالعان پاتريوتيزم­نەن بويىن اۋلاق ۇستايدى. تۋعان جەردىڭ ءلۇپ ەتكەن جەلىن دە ءوزىنىڭ جۇرەك ءلۇپىلى ارقىلى بايسالدى گارمونيامەن جەتكىزەدى. بىراق سول ىشكى ۇيلەسىمدىكتىڭ ءون بو­­يىنان اقىننىڭ ءمولدىر ماحابباتى اتويلاپ تۇرادى. ونىڭ ولەڭ­دەرى تىڭ مەتافورالارعا قۇرىلۋى­مەن دە, تابيعات پەن ادام بايلانىسىنىڭ جاسىرىنىپ تۇر­عان شىعارماشىلىق كۇشىن اشا بىلۋىمەن دە اركىمگە پاراساتتى پوە­زيا داربازاسىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇمكىندىك بەرىپ عانا قوي­مايدى, سول الىپ پوەزياعا دەگەن العاۋسىز سۇيىسپەنشىلىگىن وياتادى.

جىلدار بويى بايقاعانىم, وڭايگۇل تۇرجان پوەزياسى ءوزىنىڭ باستاۋى­­نان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ۇلكەن ەۆوليۋ­تسيا­لىق جولدان ءوتىپ كەلەدى. ونىڭ ولەڭدەرىندەگى كەز كەلگەن موتيۆ تورتكۇل دۇنيەنى پالساپالىق تۇرعىدان تۇسىنۋگە ۇيىتاتىنىمەن شاتتىققا بولەيدى. اسىرەسە ىزدەنىس پەن تالپىنىس­قا تولى ءوزىنىڭ ىشكى الەمىندەگى بۋىرقانعان ۇدەرىستەردى جەتە سەزىنە بىلەتىن اقىن تابيعات­تىڭ تامىرشىسىنداي كەز كەلگەن قۇ­بى­لىستى ءدوپ باسا بىلەتىنىمەن قايران قالدىرادى. اقىن ماڭعاز ماڭعىستاۋى مەن قارت كاسپيىن جىرلاعاندا دا وسى قاسيەتى ءسات سايىن سەزىلىپ تۇرادى:

«ماڭعىستاۋدا ماڭىپ جۇر كەرەمەتتەر,

ءبىر-ءبىر مازار كوتەرگەن توبە-بوكتەر.

كەمەر قۇمنىڭ كوزىندە كەڭەسەدى,

سارى دالاعا ءۇي تىككەن ەبەلەكتەر» نەمەسە

«جاتا قالىپ جۇلدىزداردى سانايدى,

كوك ءتاڭىردى جورامالداپ تابارعا.

تولقىن سوسىن ءجۇز بۇرىلىپ قارايدى,

جاعاداعى جالعىز تۇرعان ساعان دا».

اقىننىڭ ماڭعىستاۋ مەن كاسپي تۋرالى ولەڭدەرىندەگى سىرشىل ليريكا ساكرالدى كيەلىكپەن استاسىپ جاتقانى دا – اقىننىڭ ادەمى فيشكاسى. تاعى ءبىر توقتالا كەتەتىن نارسە, وڭايگۇلدىڭ ەرەكشە ريتميكالىق قۇرىلىمداعى ولەڭدەرىن وقىعاننان گورى تىڭدا­عاننان كوبىرەك ءلاززات الاسىڭ. ويتكەنى ونىڭ ولەڭدەرىندە دىبىس بايلىعى بارىنشا جارقىراي كورىنەدى. جىرلارى ۇيلەسىمدى ۇندەس­تىك زاڭىنا باعىنادى. وسى قاسيەتىنەن دە ونىڭ ابستراكتسياعا جاقىن ەكەنىن بايقايسىڭ. ادەتتە, ابستراكتسيا اۆتوردىڭ وزىنە عانا تۇسىنىكتى وبرازدار جيىنتىعى بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن, اقىننىڭ توسىن تىلسىم تەڭەۋلەرى تۇتاس ءبىر تۇجىرىمعا قۇرىلعاندىقتان دا ويلاۋعا ۇمتىلعان وقىرمانعا وڭايگۇل جىرلارىن ۇعىنۋ سون­شا­لىقتى قيىنعا تۇسە قويمايدى. ونىڭ باستى سەبەبى, ابستراكتى تەڭەۋلەردى تىنىمسىز تابۋعا ادەتتەنگەن وڭايگۇل ءار ولەڭىن تۇتاستاي ابستراكتسيا اياسىندا قاراس­تىرمايدى. ول انتون چەحوۆ­تىڭ («شەكتەن اسقاندا ەڭ ادەمى نارسە ۇسقىنسىز بولىپ قالادى») ولشەم شەكاراسىن قاتاڭ ساقتايدى. ول تۇسىنىكسىز ايقىش-ۇيقىش ولەڭ جولدارىنىڭ ساپىرىلىسىنان گورى بارىنشا سەرگەك ستيل مەن كونتەنتتىك كرەاتيۆكە ۇمتىلعاندى ۇناتادى. ونىڭ ولەڭدەرىندەگى دۇلەي ديناميكا, كونتسەپتۋالدىق ىرعاق جانە جارقىن جاڭاشىلدىق اقىندى ابستراك­تسيانىڭ الاساپىران اپانىنا تۇپ­كىلىكتى ءتۇسىپ كەتۋدەن ساقتاپ تۇر. شەكارادان اسپايدى دەپ وتىرعانىمىز سول. وسى تۇرعىدان العاندا وڭايگۇل ابستراكتسيالىق مەتافورا مۇحي­تىندا ەركىن جۇزە­تىنىن تالاي دالەلدەدى.

ايتارى جوق, وڭايگۇل پوەزيا­سىن ابستراكتسياعا جاتقىزۋى­مىز­­دىڭ باستى سىرى ادامنىڭ تۇسىنە كىرمەيتىن, وڭىڭدە ەسىڭنەن تاندىراتىن, ەشكىم بۇعان دەيىن قولدانباعان ەكسكليۋزيۆتى مەتافورا مەن تەڭەۋ­لەردىڭ ادام بالاسىن تەرەڭ ويلارعا تارتا جونەلەتىندىگىندە جاتىر. اقىننىڭ تاڭداي قاقتىرار ءتىل ورالىمى, ينستينكتى وياتاتىن ىزگى يىندەرى مەن يىرىمدەرى, پوە­زياداعى پاراساتتى پارمەنى مەن استانا قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى وقشاۋ ءسوز قولدا­نىسى توسىننان ايتىلعان وي سياقتى ساناڭدى جاۋلاپ الادى. اقىن ءبىر ولەڭىندە ء«ۇسىپ ءولدى ءۇمىتىم» دەي­دى. تاڭدانباي كور؟! ادەتتە ءۇمىت بىتكەننىڭ ءبارى ۇزىلەدى نە وشەدى. مۇندا ءۇسىپ ولەدى. تاپقىرلىق پا؟ تاپقىرلىق. باستاپقىدا قابىلداۋ قيىن. ءسال ويلانساڭ, ءۇمىتتىڭ دە ءۇسىپ ولەتىنىنە يلاناسىڭ. ەڭ باستىسى, وقىرماندى ويلاۋعا ۇيرەتىپ تۇر. بۇل – اقىن ءۇشىن ۇلكەن ناتيجە. بۇگىنگى پراگماتيزم زامانىندا وقىرماندى ويدان قۇراستىرىلعان دراماتۋرگياعا ەلىتە المايسىڭ. ولار تەك عانا ناتيجەگە مويىن ۇسىنادى. سوندىقتان دا اقىن كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ وقىرمانىن ەركىنەن تىس ءوز دەگەنىنە كوندىرۋ ارقىلى ءتول تۇپكى ماقساتىنا جەتە الدى دەپ باتىل ايتۋعا بولادى.

تاعى ءبىر مىسال: «قارا جەرمەن جارىسقان كيىكتەرگە,/قۇيىندار جالت قارادى توقتاي قالىپ». عاجاپ سۋرەت. كالكا ەمەس. كليشە ەمەس. توسىن كارتينا. ديناميكاعا قۇرىلعان داڭعايىر تەڭەۋ. ەكى جول بىرى­نەن ءبىرى اسىپ تۇسەدى. قارا جەر­مەن جارىسىپ بارا جاتقان كيىك­تەرگە تاڭىرقاپ تۇرعاندا سۇرا­پىل تابيعاتىن ءبىر ساتكە ىسىرىپ قو­يىپ, كيىكتەرگە جالت قاراعان قۇ­يىن­دى كورگەندە باسقا پلانەتادا جۇر­گەن­دەي كۇي كەشىپ كەتەتىنىڭ تاعى بار.

اقىننىڭ تاعى ءبىر تەڭەۋى ءتىپتى, تاڭ-تاماشا قىلادى ادامدى: «كاس­پي كۇنگە قىزدىرىنىپ جاتادى». ال كەرەك بولسا؟ بۇدان اسقان كونتراستى تەڭەۋ تاپقان ەمەسپىن پوەزيا­دان. ابستراكتسيا اقىنىنا اياماي قول سوعاسىڭ. ولەڭدى وقىپ وتىرىپ. نەگە؟ ميىڭدى قوزعالىسقا تۇسىرگەنى ءۇشىن.

مىنا سۋرەتكە نە دەيسىڭ؟! «دالاعا كەلسەم,/قوبىزى سىنعان كۇيلەردىڭ,/ ىرعاعى ءالى جىلاپ تۇر». قوبىزى سىنعان كۇيدى كوز الدىڭا ەلەستەتە الدىڭ با؟ سالعان بەتتە ەلەستەتە الماي قينالاسىڭ. ءسال ويلانىپ كور. مەن ايتپاسام دا, اقىن سەنى ءبارىبىر سوعان ماجبۇرلەپ تۇر. سوندىقتان دا مۇڭايىپ وتىرىپ ويعا ەرىك بەرەسىڭ. مىنە, مىنە, سەن ەندى كوردىڭ, كۇيدىڭ قوبىزى سىنعانىن. ويتكەنى كۇيدىڭ جىلاعانىنان قوبىزدىڭ پارشا-پارشاسى شىققانى كوزىڭە ەندى شالىندى. داۋ جوق, اقىن ابستراكتسياسىنىڭ قۇدىرەتىنە ءوزىڭنىڭ قالاي استار بولعانىڭدى بىلمەي قالاسىڭ. «بۇل ءدۇنيادان پىرلەر دە كوشكەن,/تاس شايناپ تاڭداي جىبىتكەن» نەمەسە «ولەڭ بولىپ كوشەدى ءبىزدىڭ ارمان,/سۇيەگى سىقىرلاعان قاعازدارعا». وڭايگۇلدە مۇنداي قيىننان قيىستىرىپ, قيسىنىن كەلتىرگەن كەرەمەت تروپتار توپ-توبىمەن ءجۇر. جۇزدەپ سانالادى. مۇنداي ەكى اياعىنان تىك تۇرعان ءساتتى ابستراكتىلى تەڭەۋلەردى وڭايگۇلدىڭ جىر-جيناقتارى­نىڭ اتاۋىنان دا كەزدەستىرەسىز: «تەڭىزدەر دە شولدەيدى» نەمەسە ء«ميفتىڭ ءتۇبى – اقيقات». راس-اۋ, تەڭىزدىڭ شولدەيتىنىنە جانە ءميفتىڭ اقيقات ەكەنىنە ميىڭ جەتپەي ءبىراز سارساڭكەسەككە تۇسەسىڭ. سالدەن كەيىن ەسىڭدى جيناپ العاندا توعىسپايتىن پاراللەلدەردى ءبىر سىزىقتىڭ بويىنا تۇزەي بىلگەن شايىر شەبەرلىگىنە شىن قۋانا­سىڭ. وقىر­ماندى ويلاۋعا ۇيرەتۋدىڭ كلاس­سي­كالىق ۇلگىسى دەمەسىڭە شارا قايسى؟

وڭايگۇل تۇرجاننىڭ پوەزياسىندا تاعى ءبىر ەرەكشە توقتالۋدى قاجەت ەتەتىن تاقىرىپ بار. ول – نەولو­­گيزم مەن پاسسەيزمنىڭ سينتەزىنە جەتكەن اقىن. اقىن پاسسەيزم (كونە) مەن نەولوگيزمدى (جاڭا) اعايىندى قوڭىر قازداي ءبىر شۋماقتا تابىستىراتىنى دا – شىن شەبەرلىك. مىسال دەيسىز بە؟ مىسال جەتەدى. مىنەكەيىڭىز!

«كەدەرگىلەر دە الدىڭدى كەسىپ جۇز وتپەك,

كوبىك مورالدان قاراپ تۇراتىن كۇزەت كوپ.

داپتەر بەتىندە جاعالاسادى مەنىمەن,

قيالىڭداعى اسسيمەتريانى تۇزەت دەپ.

 

ينتەللەكتۋالدىق يپپودرومدار شاقىرىپ,

مەن وتىرامىن – ءشاي دەمدەۋىم دە تاقىرىپ.

كەسەمنىڭ بەتى ايدىن سياقتى كورىنىپ,

ءجۇزىپ باراتام ەلتىتىپ مەنى حاق-ءۇمىت».

وسى ەكى شۋماقتاعى كوبىك, حاق-ءۇمىت سياقتى پاسسەيزمدەر اسسيمەتريا, يپپودروم سەكىلدى نەولوگيزم سوزدەرمەن قابىسىپ كەتە بارادى. ەندى مىنا ءبىر شۋماقتى وقىپ كورىڭىز. كونە قازاقتىڭ مەنتا­ليتەتىندەگى ءپىر مەن قارا قازان سياق­تى ۇعىمدار حاچاتۋرياننىڭ بالە­تىندە بىرگە بيلەپ بارا جاتقانداي:

«شابىت جۇرگەندە ءجۇز كەلىپ, سوسىن ءجۇز كەلمەي,

ول كەزدە شاينەك ءانى دە دەمەۋ پىر-دەمدەي.

قارا قازاننىڭ قايناۋى دا عاجاپ بۇرقىراي,

حاچاتۋرياننىڭ بالەتى مۇندا جۇرگەندەي».

تاعى ءبىر مىسال:

«تابيعات قوي – ءتاڭىردىڭ تۋرا ءبيى,

كوكتەم ەدى – كوڭىلدىڭ تۋعان ءۇيى.

جاپىراقتار ۇشتى ەندى كۇزدەن قاشىپ,

سەكىلدەنىپ سەزىمنىڭ ءتسۋناميى».

ءتاڭىر مەن تسۋنامي ىنتىماعى جاراسىپ, كوڭىلدىڭ تۇكپىرىنە ادەمى جايعاسا سالعان.

«مىنا جەلمايا-زاماندا,

ستەرەوتيپتەردىڭ باتەڭكەسى

تارلىق ەتەر دەپ قادامعا,

تىكەن كىرمەس دەپ بىزدەگى تۇيە-تابانعا,

جول باسشى بولار دەپ اقىل-ءدۇز,

وشپەي تۇرعاندا بۇرىنعىلاردىڭ اقىرعى ءىز,

دوسپامبەتتەردىڭ قابىلان جىرىنىڭ ىشىندە,

قاسقايىپ كەلە جاتىرمىز».

بۇل شۋماقتا دا جەلمايا مەن ستەرەوتيپ ەگىز قوزىداي ءبىر-بىرىنە ەمىرەنىپ تۇر ەمەس پە؟! نەسىن ايتاسىز, وڭايگۇل بۇل تۇرعىدان العاندا دا باسقا اقىنداردىڭ اياعى تيمەگەن جەردەن جەمىسىن تەرىپ جۇرگەن ولجالى اقىن ەكەنى داۋسىز.

دەگەنمەن, اقىن وڭايگۇل تۇرجانعا بەرىلەر ءادىل باعا ءوزىنىڭ ءتۇپ تورەلىگىنە وزدى دەپ ايتا المايمىز. ارينە, مۇن­دايدا ابىز ءابىشتىڭ ءبىزدىڭ كەيىپ­كە­رىمىزگە قاراتىپ ايتقان ءسوزى ويعا ورالماي قويمايدى: «گيمالاي تاۋلارى بار عوي. سول گيمالاي تاۋلارىنىڭ ارتقى جاعىندا تاعى دا ءدال سونداي تاۋلار بار. بىراق گيمالاي ءوزىنىڭ زور داڭقىمەن ول تاۋلاردى بايقاتپاي, كورسەتپەي تۇرادى. سول سياقتى ءبىز فاريزا ەكەۋىمىز اتىشۋلى اتاعىمىزبەن سەنى كولەگەيلەپ قويدىق قوي». ەندىگىنىڭ ءسوزى دە, ءوزى دە تۇرسىن جۇرتباي اعامنىڭ دا ايتقانى ەسىمدە: «وڭايگۇلدىڭ ولەڭدەرى ادامدى ترانسقا جىبەرەدى». كورنەكتى كوكبورى اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى بىلايشا تەبىرەنەدى: «ونىڭ (وڭايگۇلدىڭ – ش.ق.) پوە­زياسىنان قارا ولەڭگە اباي اكەل­گەن اباي-ەۋروپا مادەنيەتى ايقۇ­لاقتانىپ كورىنىپ تۇرادى». ءۇش اعام دا كەلىستىرىپ-اق ايتقان. وسى پىكىرلەردىڭ ءوزى-اق وڭايگۇل پوەزيا­سىن اسپانداتۋعا جەتىپ-اق جاتىر.

الايدا, مۇنىڭ ءبارى ءسوز اراسىندا ايتىلعان ءبىر اۋىز پىكىر ەكەنىن جوققا شىعارا المايمىن. وكىنىشتى, وڭايگۇل پوەزياسىنا ءالى كۇنگە دەيىن كەڭ قۇلاشتى تالداۋ جاسال­ماي كەلەدى. ەرەك پوەزيا دا تەرەك سياقتى. كۇتىم كەرەك. كۇتىمنەن بۇرىن ىقىلاس كەرەك. ول ءوز الدىنا, وڭايگۇل تۇرجاندى زەرتتەۋ قازاق پوەزياسىنىڭ تەورياسى, تاري­حى جانە تاجىريبەسى ءۇشىن اۋاداي قاجەت.

* * *

ابستراكتسيا – قيسىق اينالار پات­شالىعى. بۇل پاتشالىققا بايرون سياقتى باتىل جاندى بارد-جيۆوپيسەتس بارا الادى. وسال نە ورتاڭ قول اقىنداردىڭ بۇل پات­شالىقتىڭ ەسىگىن قاعۋعا جۇرەگى داۋالاي قويمايدى. قازاق اقىندارىنىڭ اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ وسى پاتشالىقتىڭ شارباعىن ايقارا اشقان وڭايگۇل ەكەنىن مويىندايتىن كەز كەلدى. ارۋ اقىن ابستراك­­تسياسىنىڭ ايناسى – الابوتەن اينا. اتالمىش اينانىڭ وزىنە ەمەس, استارىنا ءۇڭىلۋ كەرەك. شىنىندا دا, بۇل اينا تۇسىنبەگەن ادامعا قيسىق ايناداي كورىنەدى. ال تۇسىن­گەن جانعا بۇل – قيسىق اينالار پاتشالىعى.

سوناۋ جەتپىسىنشى جىلدارى اقىن­دىققا بەت بۇرعان ورىمدەي وڭايگۇل بەرتىن كەلە باتىلدىقپەن اتتاعان قيسىق اينالار پاتشا­لى­عىندا بارلىق قيىندىقتى جەڭىپ شىقتى. پوەزياداعى ءوزىنىڭ ءتول قاسيەتىنىڭ ارمان قۇسىن قولىنا قوندىردى. ناعىز اقىنعا ءتان كۇرەسكەرلىك قاسيەتتى بويىنا ءسىڭىردى. ول وسى پاتشالىقتا باسقالارعا ۇقساماۋدىڭ سارا جولىن تابا ءبىلدى. بولەك ءبىتىمىن قالىپتاستىردى. قىسقاسى, تانىمال فەنتەزيدەگى وليا سياقتى وڭايگۇل دە بۇل پات­شا­لىقتان ءوز ورتاسىنا, قازاق پوە­زياسىنا باقىتتى بولىپ ورالدى. مەتافورا مادونناسى بولىپ ورالدى. تروپ تاڭىرىندەي ورالدى. وڭايگۇل بىزگە ەڭ الدىمەن وسىنىسىمەن قۇندى.

 

شارحان قازىعۇل