«عىلىمي ەلشى» ۇعىمى كوپشىلىككە تاڭسىق. بۇل – ەۋروپالىق وداقتىڭ عىلىمي ىنتىماقتاستىق جوباسى نەگىزىندە قالىپتاسقان قىزمەت ءتۇرى. ماجارستاندا بۇل جۇيە العاش 1994 جىلى ەنگىزىلگەن. ال 2020 جىلى ەلدەگى عىلىمي ەكوجۇيەنى دامىتۋ ماقساتىندا «عىلىمي ەلشىلەر» جۇيەسى قۇرىلدى. عالىمدار مەن دوكتورانتتار اراسىندا حالىقارالىق بايقاۋ جاريالانىپ, وعان 1200-دەن اسا ۇمىتكەر قاتىسقان. سول كەزدە نازيرا دا باعىن سىناپ, سىنعا تۇسكەن. ناتيجەسىندە, 37 ەلدەن تاڭدالعان عالىمداردىڭ قاتارىنان تابىلعان.
بۇل جەڭىس ونىڭ عىلىم جولىنداعى ۇلكەن بەتبۇرىس بولدى. وسى ارقىلى نازيرا نۇرقوجاقىزى قازاق عىلىمىن ەۋروپامەن بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇگىندە ول ەكىنشى رەت عىلىم ەلشىسى رەتىندە سايلانىپ, استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, باسقا دا وتاندىق وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا كۇش سالىپ ءجۇر.
نازيرانىڭ عىلىمي زەرتتەۋ باعىتى قازاق ەتنوگرافياسى مەن انتروپولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. ناقتىراق ايتساق, «قازاقستانداعى ارالاس نەكەلەردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا اسەرى مەن مادەني-الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋى» تاقىرىبىن زەرتتەپ كەلەدى.
«قازاق ەتنوگرافياسى – تەرەڭ ءارى باي عىلىم. بىراق ونى زاماناۋي زەرتتەۋ ادىستەمەلەرىمەن تولىقتىرۋ قاجەت. مەنىڭ ماقساتىم – ەۋروپالىق عىلىمي تاسىلدەردى قازاق عىلىمىنا ەنگىزۋ. ەلىمىزدە اسسيميلياتسيا مەن اككۋلتۋراتسيا قالاي ءجۇرىپ جاتىر, ۇلتتار اراسىنداعى نەكە قازاق مادەنيەتىنە قالاي ىقپال ەتەدى؟ وسى سۇراقتارعا ناقتى عىلىمي جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن مەن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندەگى ارالاس نەكەدەگى وتباسىلاردىڭ تۇرمىسىن, ءداستۇرىن زەرتتەپ ءجۇرمىن. بۇل – جاي عانا اكادەميالىق زەرتتەۋ ەمەس, ءوز ۇلتىمدى تانۋ جولىنداعى ساپار», دەيدى عالىم.
بۇل جۇمىستى تولىققاندى اياقتاۋ ءۇشىن ول ەلگە كەلىپ, سول وتباسىلارمەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, ولاردىڭ مادەنيەتىن ءوز كوزىمەن كورۋدى ماقسات ەتكەن. ويتكەنى «عىلىمدى تەك كىتاپتان ەمەس, ومىردەن ۇيرەنۋ كەرەك», دەيدى ول.
عىلىم جولى – اۋىر, ال ونى انا رەتىندە جالعاستىرۋ – ەكى ەسە قيىن. نازيرا عىلىم جولىنداعى ىزدەنىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن 6 ايلىق سابيىمەن شەتەلگە وقۋعا كەتكەن.
«مەنىڭ ەڭ باستى تىرەگىم – وتباسىمنىڭ قولداۋى. كۇيەۋىم مەن اتا-انام مەنىڭ عىلىم جولىنداعى قادامىمدى ءاردايىم قۇپتايدى. ەۋروپادا انالارعا وتە جاقسى جاعداي جاسالعان. مەن وقىعان دەبرەتسەن ۋنيۆەرسيتەتىندە «انا مەن بالا» بولمەسى بار. بۇل جەردە انالار بالاسىن كۇنىنە ءتورت ساعاتقا تەگىن قالدىرا الادى, ءار بالاعا ارنايى پەداگوگ بولىنەدى. بۇل ۋاقىت ىشىندە اناسى دارىسىنە قاتىسادى. ەگەر ءدارىس كەشكە بولسا, كەيدە پروفەسسورلاردىڭ ءوزى بالانى قولىنا الىپ, ساباق وتكىزەدى. ۋنيۆەرسيتەتتە وسىنداي جىلى قارىم-قاتىناس قالىپتاسقان, بالالى انالارعا ەشقانداي شەكتەۋ قويىلمايدى. مەن ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا «انا مەن بالا» بولمەلەرىن ەنگىزۋدى ۇسىنامىن. قازاق عىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن ايەلدەر دە تولىققاندى ەڭبەك ەتۋى كەرەك. ولارعا مۇمكىندىك بەرىپ, جاعداي جاساۋ ماڭىزدى», دەيدى جاس انا.
ن.نۇرقوجاقىزى ماجارستانعا «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى وقۋعا تۇسكەن. «قازاقستان مەن ماجارستان اراسىندا مەملەكەتارالىق كەلىسىم (Stipendium Hungaricum) بار, بىراق ول شەكتەۋلى ماماندىقتارعا عانا بەرىلەدى. «بولاشاق» باعدارلاماسى – عالىمدار مەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ەڭ ءتيىمدى مۇمكىندىكتەردىڭ ءبىرى. مەن «بولاشاق» تۇلەكتەرىنىڭ وتاندىق عىلىمعا قوسىپ جاتقان ۇلەسىن كورىپ, وسى باعدارلامانى تاڭدادىم. بۇل – ەل عىلىمىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن جوبا», دەيدى ول.
جاس عالىم زەرتتەۋىن اياقتاعان سوڭ, ەلگە قايتىپ ورالۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ويىنشا, عىلىم دامۋى ءۇشىن ءاربىر عالىم العان ءبىلىمىن ەل يگىلىگىنە جۇمساۋعا ءتيىس.
«وتانىمىز وسىنداي ۇلكەن مۇمكىندىك بەردى, ەندى ونى قازاق عىلىمىنا قايتارۋىم كەرەك. ەۋروپادا العان ءبىلىمىمدى ەلىمىزگە ارنايمىن. مەن تەك ۋنيۆەرسيتەتتە ەمەس, جالپى عىلىمي دامۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەۋگە دايىنمىن. وتاندىق عىلىمدا جۇيەلى وزگەرىستەر جاساۋعا ءوز ۇلەسىمدى قوسسام دەيمىن. قازىر ەلىمىز دامۋشى ەل ەمەس, دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلۋعا بەت الدى. بۇل جولدا عىلىم مەن ءبىلىم باستى ءرول اتقارادى. ءبىز ءوزىمىزدى وسى باعىتتا دامىتۋىمىز كەرەك», دەيدى زەرتتەۋشى.