تەگىن ۇيىرمەنىڭ تۇيتكىلى

جۇيكەنى جۇقارتقان جۇيەسىز جوبا

بالالاردىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا جانە شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىندا مەملەكەت «دەنە شىنىقتىرۋ مەن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جونىندەگى 2020–2025 جىل­دارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پار» قابىلداپ, مەملەكەتتىك سپورت­تىق تاپسىرىس جۇيەسىن ەنگىزدى. بۇل باس­تاما اتا-انالار مەن كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن قولداۋ بولۋى كەرەك ەدى. الايدا باعدارلامانى جۇزە­گە اسىرۋ بارىسىندا قيىن­دىق كوبەي­گەن. اۋەلدە سپورت سەكتسيالارىن نەمەسە ونەر ۇيىرمەسىن اشىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا قىزمەت كورسەتكىسى كەلگەن كاسىپكەرلەر «artSport.edu.kz» پورتالى ارقىلى ءوتىنىش بەرىپ, جەرگىلىكتى اكىمدىك كاسىپكەردىڭ تالاپقا سايكەستى­گىن تەكسەرگەن سوڭ, جۇيەگە تىركەلىپ جۇمى­سىن باستاعان.

كەيىننەن باعدارلاما­نىڭ ۇيىمداس­تىرىلۋىندا وزگەرىستەر بولىپ, سپورت سەكتسيالارى «DamuBala» پلات­فورماسىنا, ال شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەر «ArtSport» جۇيەسىندە قالعان. كاسىپكەرلەر ءبىر جۇيەدەن ەكىنشى جۇيە­گە كوشىپ جۇرگەندە ۇيىرمەگە تىركەگەن بالالاردىڭ دەرەكتەرى جوعالىپ كەت­كەن. كاسىپكەر قۇدايبەرگەن تۇرسىننىڭ ايۋىنشا, ونى قايتا تىركەۋ وتە قيىن.

«مەن 2021 جىلى وسى باعدارلاماعا قوسىلدىم. العاشىندا «ArtSport» پلاتفورماسىندا جۇمىس ىستەدىك, 2023 جىلعا دەيىن سولاي جالعاستى. كەيىن «DamuBala» جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. اۋىسۋ بارىسىندا بالالار جۇيەدەن جوعالىپ كەتتى. ءوز باسىم سپورت سەكتسياسىنا 90 بالانى تىركەگەن ەدىم. بىراق قازىر ولاردىڭ كوپشىلىگى جۇيەدە جوق. نەگىزى, بالالار ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكتەر قورى بازاسىندا تۇرۋى كەرەك. اتا-انالارى ءوتىنىم بەرىپ, ونى راستاپ وتىرۋعا ءتيىس. بىراق مەنىڭ 90 بالامنىڭ ىشىنەن تەك ەكى اتا-انا عانا قۇجاتتارىن راستاي الدى. قالعان بالالاردىڭ جاعدايى بەلگىسىز. ءبىز ءوز بەتىمىزشە ولاردىڭ قۇجاتتارىن تولتىرا المايمىز, ويتكەنى زاڭعا قايشى. سوتقا بەرەيىك دەسەك, ول دا وڭاي ەمەس. قان­شاما شىعىنعا باتاسىڭ. سوت شەشىمى بىز­گە وڭ ناتيجە بەرسە جاقسى. جەكەمەنشىك پلاتفورمالاردىڭ ارتىندا كىم تۇرعانى بەلگىسىز. ولاردىڭ قورعاۋشىلارى مىقتى بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن بەلگىسىز تۇلعامەن سوتتاسۋ – ۇلكەن تاۋەكەل», دەيدى كاسىپكەر.

جۇمسالعان قارجىنى باقىلاۋ­دىڭ السىزدىگى, پلاتفورمالاردىڭ تۇراق­سىزدىعى, كەزەكتەگى بالالاردىڭ تىزىمنەن جوعالىپ كەتۋى سياقتى ماسەلەلەر كاسىپ­كەرلەر مەن اتا-انالاردى ابدەن قا­جىتقان. جۇيەنى باقىلاۋعا الىپ ءبىر ىزگە تۇ­سىرمەسە, جاقسى باستاما جۇگەنسىز جوبا­عا اينالىپ بارادى.

ماسەلەنى شەشۋگە ق ۇلىق تانىتقان ەشكىم جوق

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «جالپى, بۇل سالاداعى جۇمىستا كوز­بوياۋ­شىلىق پەن امىرشىلدىك-اكىمشىلىك تاسىلدەن باس تارتۋ قاجەت. ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەر ءتيىستى باعدارلاما ازىرلەپ, شەشىم قابىلداعان كەزدە وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرۋگە ءتيىس», دەگەن ەدى. بىراق ونى ەلەگەن ەشكىم جوق سىڭايلى. الىپ پلاتفورمانىڭ ارتىندا تۇرعاندار بالانى ەمەس, پايدانى ويلاپ, ارىز-شاعىمعا جۇمعان اۋىزدارىن اشپاي وتىر. الاڭداتاتىنى دا وسى.

«بۇل جۇيەدە مادەنيەت جانە اقپا­رات مينيسترلىگى, تۋريزم جانە سپورت مي­نيسترلىگى, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر مەن باسقارمالار, سونداي-اق «اتامەكەن» كا­سىپكەرلەر پالاتاسى بارلىعى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك. الايدا بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ەشكىم ناقتى قادام جاساپ وتىر­عان جوق. جۇيەسىزدىك پەن قاعازباستىلىق كاسىپكەرلەردى تىعىرىققا تىرەدى. ءبىز قا­لالىق ماسليحاتقا بارىپ, ماسەلەمىزدى ايتامىز, «اتامەكەن» پالاتاسىنا شا­عىم­دانامىز, بىراق ءبارى سول جەردە قالىپ قويادى. جۇيەنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەۋى – مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا, بيلىككە, جالپى جۇيەگە دەگەن سەنىمسىزدىكتى ارتتىرىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرما بەرسە دە, ورىندالۋعا ءتيىس مىندەتتەر جۇيەلەن­بەي جاتىر. قارجى ماسەلەسى دە تۇسىنىكسىز. جىل سايىن مەملەكەتتىك شىعارما­شى­لىق جانە سپورتتىق تاپسىرىسقا ءجۇز ميلليارد تەڭگە بولىنەدى. بىراق ونىڭ ناقتى قاي پلاتفورماعا, قانشا بالاعا باعىتتالاتىنى بەلگىسىز. ناقتى قانشا بالا ۇيىرمەگە قاتىسىپ جاتقانى تۋرالى تولىق اقپارات جوق. 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا 18 مىڭ بالا ۇيىرمەگە كەزەككە تۇردى, بىراق جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ بارلىعى تەگىن ۇيىرمە­نىڭ يگىلىگىن كورگەن جوق. «DamuBala» باس­شىلىعىمەن سويلەسەيىك دەسەك, ولار كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسپەيدى, ديالوگكە شىقپايدى. بۇل ماسەلەنى مينيسترلىك پەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى دەڭگەيىندە عانا شەشۋ قاجەت. قازىر كاسىپكەرلەر ۇيىرمە ۇيىمداستىرۋمەن ەمەس, قاعازباستى­لىق­پەن, اتا-انالاردىڭ وتىنىمدەرىن راستاۋ ماسەلەسىمەن اۋرە», دەيدى قۇدايبەرگەن تۇرسىن.

مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ ديرەكتسياسىنىڭ مالىمەتىنشە, استانا قالاسىندا تە­گىن ۇيىرمەگە تىركەلگەن 44 مىڭ بالا بار. ولار­دىڭ 26 مىڭى – ۇيىرمەگە قاتىساتىندار, ­ال 18 مىڭى – كەزەكتە تۇرعاندار. بىراق ­كە­زەك كەلگەنشە جىل اياقتالادى. اتا-انالار دا بالاسىن امالسىز اقىلى ۇيىرمەگە اپارادى. تاعى ءبىر ماسەلە – كەزەك رەتىنىڭ وڭدى-سولدى وزگەرۋى. كاسىپكەرلەر مەملەكەت­تىك شىعارماشىلىق تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ ديرەكتسياسىنا شاعىم ايتىپ تالاي بار­عان. ديرەكتسيا باسشىسى ەرلان قۇرال­باي­ ۇلى بۇل جايدان حاباردار. بىراق اتال­عان پلاتفورمالاردىڭ بازاسىن تەكسەرۋ قۇزىرىنا كىرمەيتىنىن ايتىپ, بۇل ىستە ادام فاكتورىنىڭ اسەرى بار ەكەنىن العا تارتتى. ول دا ماسەلەنىڭ وڭىنان شەشىلۋىنە مۇددەلى.

«DamuBala» – جەكەمەنشىك پلاتفورما. ءبىز تەك سول جەردە جۇمىس ىستەيمىز, مەملەكەتتىڭ قارجىسىن وسى جۇيە ار­قىلى بولەمىز. بىراق بۇل جۇيەدەگى جۇ­­مىس بارىسىن, بازاسىن باقىلاۋ ءبىزدىڭ قۇ­زىرىمىزدا ەمەس. قازىرگى كەزدە 40 مىڭ بالانىڭ دەرەگىن قولمەن ەنگىزۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستى 22 ادام عانا اتقارىپ وتىر», دەيدى ول.

بالا بولاشاعى بيزنەسكە اينالدى

جەرگىلىكتى ۋاكىلەتتى ورگاندار بۇل ماسەلەنى رەتتەۋگە قاۋقارسىز ەكەنىن مو­يىنداپ وتىر. سەبەبى ولار پلاتفورمادا ۇسىنىلعان مالىمەتتەر نەگىزىن­دە عانا جۇمىس ىستەيدى. ال پلاتفورما­نى باقىلايتىن ارنايى ورگان جوق. وسىلايشا, مەملەكەتتەن بولىنەتىن قار­جى بەلگىلى ءبىر كاسىپكەرلەردىڭ قولىنا ءوتىپ جاتقانىمەن, ولاردىڭ ناقتى قانشا بالاعا ساپالى قىزمەت كورسەتىپ جاتقا­نى بەلگىسىز. وعان قوسا, مىڭنان اسا بالانى بىردەن قابىلداپ, بىراق ناقتى ناتيجە كورسەتپەگەن كاسىپكەرلەر بار. مۇنىڭ ءبارى باعدارلامانىڭ اشىقتىعىنا كۇمان كەلتىرەدى.

«كەيبىر كاسىپكەرلەر 1 مىڭنان اسا بالانى تىركەپ, جىل سايىن 250–300 ميلليون تەڭ­گە الادى, بىراق ونىڭ ناقتى ناتيجەسى كو­رىنىپ جاتقان جوق. بۇل قىزعانىش ەمەس, ما­سەلە اشىقتىقتا. ەگەر مەملەكەت وسىن­شاما اقشا بولسە, ونىڭ ناقتى قاي­دا جۇم­سالعانى كورسەتىلگەنى دۇرىس. بول­ماسا ءبىر كاسىپكەرگە 300 بالادان ارتىق وقى­تۋعا رۇق­سات بەرىلمەۋى كەرەك. ويتكەنى 1000 با­لا­نى وقىتۋ ءۇشىن جەكە عيمارات, كەمىن­دە 50–60 مۇعالىم, وقۋ قۇرالدارى قا­جەت. سون­دىقتان 1200 بالانى ناقتى قاي جەر­دە وقى­تىپ جاتىر, قانشا مۇعالىمى بار, قان­­داي جەتىستىكتەرگە جەتتى, بۇل قارا­جات قان­شالىقتى ءتيىمدى جۇمسالدى دەگەن سۇراق­تارعا جاۋاپ بولۋعا ءتيىس», دەيدى ق.تۇرسىن.

مەملەكەتتىك شىعارماشىلىق تاپسى­رىستى ىسكە اسىرۋ ديرەكتسياسىنىڭ باس­شى­­سى ەرلان قۇرالباي ۇلى كاسىپكەرلىكتى شەك­تەۋ­گە بولمايدى دەگەن ءۋاج ايتادى. بىراق جۇيە­نى ءبىر ورتالىققا بىرىكتىرىپ وڭتاي­لان­دى­رۋ ماسەلەنىڭ شەشىمى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قازىرگى تاڭدا بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – جۇيەنى ورتالىقتاندىرۋ, ياعني بارلىق جۇمىس بارىسىن بىرىڭعاي باسقارىلاتىن جۇيەگە كوشىرۋ», دەيدى ول.

ال كاسىپكەرلەر «face id» تەكسەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. سوندا, شىن مانىندە, قانشا بالا تەگىن ۇيىرمەگە قاتى­سىپ جۇرگەنىن بىلۋگە بولادى دەيدى. وسى­لاي­شا, مەملەكەتتىڭ اقشاسىمەن قالتا­سىن قامپيتىپ وتىر­عاندار انىقتالىپ, جەمقورلىقتىڭ جولى كەسىلەدى. ءارى بالالار ۇيىرمەگە تۇراقتى قاتىساتىن بولسا, جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى ورىندالىپ, ساپالى ناتيجە بولادى.