بيىلعى 5-قاڭتاردا اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, حالىق جازۋشىسى قادىر مىرزا ءالىنىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولدى.
ءبىز قادىر مىرزا ءالىنىڭ ەسىمىن يەلەنگەن باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى سەرىك توقمامبەتوۆكە جولىعىپ, مەرەيتويعا ارنالعان جوسپارىمەن تانىسقان ەدىك.
– 2023 جىلى «قادىر – قازىنا» كەشەندى جوباسىن باستاعان ەدىك. بۇل جوبانىڭ ماقساتى – قادىر اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن جان-جاقتى ناسيحاتتاۋ, ورتالىق جۇمىسىن جانداندىرۋ بولاتىن. وتكەن جىلى ورتالىقتىڭ ماتەريالدىق بازاسىن ءبىراز جاڭارتىپ الدىق. 6,2 ملن تەڭگەگە ساحنا جابدىقتارى, 800 مىڭ تەڭگەگە جاڭا پەردەلەر الدىق. عيماراتىمىزدىڭ سۋ جۇيەسىندە اپات بولىپ, ىرگەلەرى, قابىرعاسى ب ۇلىنگەن ەدى, ول تولىعىمەن جوندەلدى. امفيتەاترعا جاڭا ورىندىق ورناتىلدى. كونتسەرتتىك, ساحنالىق كيىمدەر تىگىلدى. وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ورتالىقتىڭ كونتسەرت زالى سالقىنداتقىش قۇرىلعىمەن جابدىقتالدى. وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ بولاشاقتا الاڭسىز قىزمەت ەتۋىمىزگە اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز, دەيدى سەرىك ءانۋار ۇلى.
وتكەن جىلى بىتكەن ۇلكەن ءىستىڭ ءبىرى – «قازاقتىڭ قادىرى» اتتى دەرەكتى فيلم بولاتىن. جەرگىلىكتى «Aqjaiyq» تەلەارناسىمەن بىرگە جاسالعان بۇل فيلم جاز بويى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ءار اۋدانىن ارالاپ شىقتى. حالىق وتە جىلى قابىلدادى.
ال ەندى مەرەيتويلى جىلعا ارنالعان جوسپار قانداي؟
– بيىل دا «قادىر – قازىنا» جوباسى ء«داۋىر دارابوزى» دەگەن اتپەن جالعاسادى, – دەيدى سەرىك توقمامبەتوۆ. – اقىننىڭ مەرەيتويى بيىل رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اتاپ وتىلەدى. بۇعان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بارلىق اۋدانى اتسالىسادى.
اقپان ايىندا «قادىر مىرزا ءالى» اتىنداعى قوعامدىق قور, الماتى قالاسىنداعى ۇلتتىق كىتاپحانا جانە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق حالىق اسپاپتار وركەسترى بىرلەسىپ, الماتى مەن استانا قالالارىندا كونتسەرتتىك باعدارلاما ۇسىنباق. وسى كەشتە جوعارىدا ايتىلعان «قازاقتىڭ قادىرى» ءفيلمى دە كورسەتىلەدى.
قادىر اقىننىڭ ولەڭدەرى ەڭبەكتەگەن بالا مەن ەڭكەيگەن كارى اراسىنداعى كۇللى قازاقتىڭ اۋزىندا جۇرگەنى راس قوي. ءبىر قىزىعى, اقىن مەرەيتويى اياسىندا وبلىستاعى اسابالاردىڭ اراسىندا «قادىرلى قازاق» اتتى بايقاۋ وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇندا اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن قاعىتپا ازىلدەرىن, افوريزمدەرىن ەڭ كوپ جاتتاعان شەشەنگە جۇلدە بەرىلمەك.
ودان بولەك, اقىننىڭ شىعارماشىلىعى مەن ومىرىنەن «زامانا زاڭعارى» اتتى بالالار انيماتسيالىق فيلمدەرىنىڭ وبلىستىق بايقاۋى دا ۇيىمداستىرىلادى.
مامىر ايىندا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى قارساڭىندا مايدانگەر اقىن ابدوللا جۇماعاليەۆ پەن قادىر مىرزا ءالىنىڭ وتان, تۋعان جەر تۋرالى شىعارمالارىنان «ولمەس ءومىر» اتتى وبلىستىق ارداگەرلەر بايقاۋى وتەدى.
قادىر – بالالار شىعارماشىلىعىنا دا كوپ كوڭىل بولگەن اقىن. وسىعان وراي اقىن شىعارماشىلىعىنان حالىق تەاترلارى اراسىندا «پراۆوم جوق ولۋگە!» اتتى رەسپۋبليكالىق بالالار تەاتر فەستيۆالى دە ورال قالاسىندا وتەدى.
مەرەيتويدىڭ ەڭ سالتاناتتى جيىندارىنىڭ ءبىرى «مۇزارت» توبى, «زامان» توبى, نۇربولات ابدۋللين سەكىلدى قازاق ەستراداسى جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن مەرەكەلىك كونتسەرت بولاتىنى انىق.
ودان بولەك, اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا, رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى دا مەرەيتويدىڭ شوقتىعى بيىك ءىس-شارالارىنىڭ ءبىرى بولماق.
ارينە, قادىردىڭ تويىن وتكىزۋ تەك «قادىرساراي» ۇجىمىنا جۇكتەلگەن مىندەت ەمەس قوي. وڭىردەگى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيا تاراپىنان دا بىرنەشە ءىرى جيىن جوسپارلانىپ وتىر. ماسەلەن, داۋلەتكەرەي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وركەسترى اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن ءوڭىر انشىلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى كونتسەرت ۇسىنادى. حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارناپ قويىلىم دايىنداپ جاتىر ەكەن. ال وبلىستىق حالىق شىعارماشىلىعى ورتالىعى اقىن ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەردەن «كۇندەر-اي» اتتى رەسپۋبليكالىق انشىلەر بايقاۋىن وتكىزەدى. «قادىر جىرى – حالىق ءۇنى» اتتى رەسپۋبليكالىق جىرشى-تەرمەشىلەر بايقاۋى دا ءوز كورەرمەنىن تابارى انىق.
سەرىك ءانۋار ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قادىر مىرزا ءالىنىڭ اندەرىنە كليپ تۇسىرۋدەن دە وبلىستىق بايقاۋ جوسپارلانعان. كورىپ وتىرعانىمىزداي, اقىن مەرەيتويى ونەردىڭ بارلىق سالاسىن قامتىپ, ەلدىڭ تويىنا اينالعالى وتىر ەكەن.
ارينە, اقىنعا دەگەن ەڭ ۇلكەن قۇرمەت – ونىڭ ولەڭدەرىن جاتقا ايتۋ بولسا كەرەك. مەرەيتوي جىلى دا قادىر ولەڭدەرىن جاتقا وقۋدان رەسپۋبليكالىق «قادىر وقۋلارى» بايقاۋى وتەدى. ول قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرى جانە مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ءبىر-بىرىمەن قاتار, قاباتتاس ۇيىمداستىرىلماق.
ء«بىز قادىر اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ مۇراگەرى رەتىندە اقىن ولەڭدەرىن شەت تىلدەرىنە اۋدارۋ, شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋ ءۇشىن جىلىنا كەم دەگەندە 10 ستۋدەنتكە ديپلومدىق جۇمىس تاپسىرۋ سەكىلدى ءتۇرلى جوبالاردى دايىنداپ جاتىرمىز. قازاق باردا قادىر اقىننىڭ مۇراسى جوقتاۋسىز قالماق ەمەس» دەيدى سەرىك توقمامبەتوۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى