جاقىندا ورال قالاسىندا «باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ توپونيميكاسى: ۇلتتىق ونوماستيكا – ۇلت ايناسى, ۇلتتىق تانىم مەن بولمىستىڭ كورىنىسى» اتتى سەمينار ءوتتى. بۇل جيىندى وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسى ۇيىمداستىردى.
باتىس قازاقستان وبلىسى – ەلىمىزدىڭ باتىس قاقپاسى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ 5 وبلىسىمەن شەكتەسىپ جاتقان وڭىردە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ونوماستيكا سالاسىندا ءبىراز وڭ وزگەرىس بولدى. وبلىستىق باسقارمانىڭ تىلدەردى دامىتۋ جانە ونوماستيكا ءبولىمى باسشىسى سۆەتا عانيەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەگەمەندىك العالى بەرى وبلىستا يدەولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن نەمەسە ءمان-ماعىناسىن جوعالتقان 5 اۋداننىڭ, 109 ەلدى مەكەننىڭ, 1 854 كوشەنىڭ اتاۋى وزگەرگەن ەكەن.
پاتشالى رەسەي كەزىندە قازاق جەرىنە اعىلعان «قاراشەكپەندەردىڭ», ودان بەرىدە تىڭ يگەرۋ سەكىلدى ساياسي ناۋقانداردى باسىنان كەشىرگەن اقجايىق وڭىرىندە جات ءتىل, بوتەن ۇعىمداعى جەر-سۋ اتاۋلارى از بولمادى. ارينە, ولاردى وزگەرتۋ كەزىندە ەڭ الدىمەن تاريحي اتاۋلارعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس. سوندىقتان دا سەميناردىڭ تورىنە ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى عابيت حاسانوۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ۇلداي ەرجانوۆا, باتىس قازاقستان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى مارات اجىعاليەۆ سىندى عالىمدار شىقتى. جيىننىڭ مودەراتورى, وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەدحات قامبەتوۆ بولسا, «ونوماستيكالىق اتاۋلارعا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەك. ەلدى مەكەندەردىڭ تاريحي نەگىزىنە سۇيەنىپ, قازاقشا اتاۋعا يە بولۋىنا ىقپال ەتۋىمىز قاجەت. ويتكەنى مەملەكەتتىك ءتىل بارىنە ورتاق», دەپ ۇستامدى پىكىر ايتتى.
اقجايىق جۇرتىنا تانىمال ونوماست عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ۇلداي ەرجانوۆانىڭ 2001 جىلى «ارىس» باسپاسىنان شىققان «اقجايىق ءوڭىرىنىڭ توپونيمياسى» اتتى مونوگرافياسى وسى سالاداعى بىردەن-ءبىر عىلىمي ەڭبەك بولاتىن. جاقىندا وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسىمەن وسى مونوگرافيا تولىقتىرىلىپ, قايتا جارىق كوردى. بۇعان قوسا شىمكەنت قالاسىنداعى ءا.قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى رايحان دوسجاننىڭ «باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جەر-سۋ اتاۋلارى» اتتى مونوگرافياسى دا وقىرمان قولىنا ءتيىپ جاتىر.
«ۇلتتىق ونوماستيكانىڭ ءبىر سالاسى توپونيميكا ۇلتتىڭ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى, تاريحي جادىنىڭ تىلدىك بىرلىكتەر ارقىلى ساقتالعان رۋحاني قويماسى رەتىندە بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن اسا قۇندى. تاريحي توپونيميكادا ۇلتىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن سان عاسىرلىق جولى, ۇلتتىق تانىمى مەن تۇسىنىگى, دۇنيەنىڭ تىلدىك بەينەسى ساقتالعان. سوندىقتان دا ۇلتىمىزدىڭ توپونيميكالىق جۇيەسىن ء«تىل-سانا-ۇلت» سىندى ءۇش تاعان اۋقىمىندا ۇلتىمىزدىڭ جيناقتالعان تانىم تاجىريبەسى تۇرعىسىنان زەرتتەپ, بۇگىنگى جاس ۇرپاققا ۇسىنىپ وتىرۋدىڭ ماڭىزى زور», دەيدى وبلىستىق باسقارما باسشىسى قۋانىشبەك مۇقانعاليەۆ.
ءدال وسى ويدى سەمينارعا قاتىسقان عالىمدار دا, وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى دە ايتىپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, بقو اكىمدىگى جانىنان قۇرىلعان وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسى ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى عانا تەرەكتى اۋدانىنىڭ نوۆوپاۆلوۆكا اۋىلى – قۇماقساي, بايتەرەك اۋدانىنىڭ ترەكين اۋىلى – بايقونىس, كارپوۆو اۋىلى – تىڭدالا, ءبورلى اۋدانىنىڭ تيحونوۆ اۋىلى – قاراقۇدىق, بايتەرەك اۋدانىنىڭ كراسنىي سۆەت اۋىلى – اقبيداي, تەرەكتى اۋدانىنىڭ دونەتسك اۋىلى – تاقساي, سوتسياليزم اۋىلى – كەمەر, فەدوروۆكا اۋىلى – تەرەكتى دەپ بايىرعى اتاۋلارىن قايتاردى. مۇنىڭ ءبارى جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى.
ءدال وسى سەمينارعا وبلىس ورتالىعى ماڭىنداعى بايتەرەك, تەرەكتى اۋدانىنا قاراستى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرى دە قاتىسقان بولاتىن. جيىن بارىسىندا ولار دا ءسوز الىپ, ونوماستيكا سالاسىنداعى وڭ وزگەرىستەردى جەرگىلىكتى حالىقپەن كەلىسە وتىرىپ جۇرگىزۋدىڭ مۇمكىندىگى مەن قيىندىعىنا توقتالدى. شىن مانىندە ناقتى تاريحي دايەك, عىلىمي نەگىز بولسا, وزگەرىستى وتكىزۋ قيىن ەمەس. ەندەشە, ءتول توپىراقتىڭ تاريحىن شەرتەتىن توپونيميالىق اتاۋلار قايتا جاڭعىرا بەرەرى ءسوزسىز.
باتىس قازاقستان وبلىسى