بىلىكتى كادردى بىرلەسە دايارلايدى

قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاريحي, مادەني, عىلىمي بايلانىستار عاسىرلار بويى قالىپتاسىپ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىنا ۇلكەن ىقپال ەتتى. بۇل بايلانىستاردىڭ كورنەكى مىسالى رەتىن­دە 2001 جىلى استانا قالاسىندا اشىل­عان م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىن اتاپ وتۋگە بولادى. فيليالدىڭ اشىلۋى ەكى ەل اراسىنداعى ءبىلىم سالاسىنداعى تىعىز سەرىكتەستىكتىڭ جەمىسى. ممۋ في­ليالى وتانداستارىمىزعا ماسكەۋدىڭ ۇزدىك وقىتۋشىلارى مەن عىلىمي ورتاسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا فيليالدا 1 500-گە جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. ولاردىڭ ­60 پايىزدان استامى تەحنيكالىق جانە ­جاراتىلىستانۋ باعىتىن تاڭداعان.

ەلىمىزدە ممۋ فيليالىن قۇرۋ باس­تاماسىن قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ كوتەرىپ, بۇل ۇسىنىستى رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين قولداعان بولاتىن. فيليالدىڭ رەسمي تاريحى 2000 جىلدىڭ 30 تامىزىندا ممۋ عىلىمي كەڭەسىنىڭ استانا قالاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيليالىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋىنان باس­تالادى. سول جىلدىڭ 9 قازانىندا, رەسەي پرەزيدەنتى ەلىمىزگە جاساعان ساپارى بارىسىندا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا فيليالدى قۇرۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويعان. فيليالدىڭ ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. ونىڭ باسشىسى رەتىندە ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ پرورەكتورى, پروفەسسور ا.ۆ.سيدورو­ۆيچ تاعايىندالدى. ءسويتىپ, 2001 جىلدىڭ 1 قىر­كۇيەگىندە ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتە­تىنىڭ ينجەنەرلەر كورپۋسىندا ال­عاشقى وقۋ جىلى باستالدى.

فيليالدىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋى­نا ۇلەس قوسقان تۇلعالار كوپ. ل.ن.گۋمي­لەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تە­تىنىڭ سول كەزدەگى رەكتورى, مەملەكەت قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ فيليالعا اۋديتوريالار, ماتەريال­دىق بازا, جاتاقحا­نا بەرۋدى ۇيىمداستىر­دى. فيليال­دىڭ قالىپتاسۋىنا ءوز ۇلە­سىن قوسقان تۇلعالاردىڭ قا­تا­­رىندا و.ب.لۋپانوۆ, ە.ي.مويسەەۆ, م.ل.رەمنەۆا, ۆ.پ.كولەسوۆ سىندى اكادەميكتەر مەن پروفەسسورلار بار.

ال 2019 جىلدىڭ 7 مامىرىندا پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ممۋ في­ليالىنىڭ جۇمىسىن رەتتەيتىن ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. بۇل قۇجات في­ليالدىڭ دامۋىنا قايتا سەرپىن بەردى.

م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى العاش قۇرىلعان جىلدارى ءبىلىم جۇيەسى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستاندارتتارىنا سايكەس ازىرلەنىپ, ەڭ قاجەتتى ءارى ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرىلدى. سول كەزەڭدە فيليال ءتورت نەگىزگى باعىت, ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى جانە كيبەرنەتيكا, مەحانيكا-ماتەماتيكا, ەكونوميكا, فيلولوگيا بويىنشا ستۋدەنتتەردى قابىلدادى. بۇل ماماندىقتار ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالارىنا جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالدى. ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى جانە كيبەرنەتيكا باعىتى IT جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالار سالاسىنا بەيىمدەلگەن بولسا, مەحانيكا-ماتەماتيكا سالاسى ينجەنەر­لىك جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر ءۇشىن تەرەڭ ماتەماتيكالىق ءبىلىمدى قامتاماسىز ەتتى. ەكونوميكا باعىتى ەلدىڭ قارجى جۇيە­سىن نىعايتۋعا قاجەتتى كاسىبي ساراپشى­لاردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەردى, ال فيلولوگيا ماماندىعى ورىس ءتىلىن, ادە­بيەتى مەن مادەنيەتىن مەڭگەرۋگە جانە مادەنيەتارالىق قارىم-قاتىناسقا نازار اۋداردى. ستۋدەنتتەر ءبىر جىل ماسكەۋ­دە ءبىلىم الىپ, حالىقارالىق تاجىريبە جيناقتادى. اسىرەسە تاۋەلسىزدىكتەن كە­يىنگى جىلدارى استانادا بىلىكتى ماماندار جەتىسپەگەندىكتەن بۇل ماڭىزدى شەشىم بولدى.

سونىمەن قاتار «لومونوسوۆ» اتتى ستۋدەنتتەر مەن جاس عالىمداردىڭ حالىق­ارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفە­رەن­تسيالارى داستۇرگە اينالىپ, ەلىمىز جاس­تارىنىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلى­عىن ارتتىرۋعا جول اشتى. كونفەرەنتسيا­­­نىڭ ارقاسىندا 5000-نان استام قاتىسۋ­­شى­نىڭ 2500 عىلىمي جۇمىسى جاريا­لاندى. 2005 جىلى فيليال وقىتۋشى­لارى العاشقى ديسسەرتاتسيالارىن قور­عاپ, عىلىمي الەۋەتىن نىعايتتى. سونى­مەن قاتار ستۋدەنتتەر رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق وليمپيادالاردا جوعارى ورىندارعا يە بولدى. وسى جىلى «ەكونوميكا» باعىتى بويىنشا باكا­لاۆرياتتىڭ العاشقى تۇلەكتەرى وقۋىن اياقتاپ, ماگيستراتۋراعا قابىلداۋ باستالدى. «ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ» سياقتى جاڭا باعىتتار ەنگىزىلدى. ال 2006-2017 جىلدار ارالىعىندا فيليال ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان ماڭىزدى قادامدار جاسالدى.

قازىرگى كەزدە ممۋ فيليالى باكالاۆرياتتا ماتەماتيكا, قولدانبالى ماتە­ماتيكا جانە ينفورماتيكا, فيلولوگيا, ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ, ەكونوميكا باعىتتارى بويىنشا ماماندار دايارلايدى. ال ماگيستراتۋرادا قولدانبالى ماتەماتيكا جانە ينفورماتيكا, ەكونوميكا, فيلولوگيا ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم بەرەدى. ستۋدەنتتەر مىندەتتى تۇردە ءبىر وقۋ جىلىندا ماسكەۋدە ءبىلىم الىپ, سول جاقتاعى تاجىريبەلىك جانە عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا جۇمىس ىستەيدى. «ممۋ قازاقستان فيليالىندا مەحانيكا-ماتەماتيكا جانە ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى مەن كيبەرنەتيكا فاكۋلتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى ماسكەۋدە ءبىر جارىم جىل وقيدى. ال باسقا باعىتتاردىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ماسكەۋدە وقۋ مەرزىمى ءبىر جىلدى قۇرايدى. بۇل ۋاقىت ارنايى كۋرستاردى مەڭگەرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. ماسكەۋدە وقۋ – ستۋدەنتتەرگە ممۋ-دىڭ باي عىلىمي بازاسىمەن تانىسىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تاجىريبە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ولاردىڭ بولاشاقتاعى كاسىبي دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى الەكساندر ۆلاديميروۆيچ.

وقۋ مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. ماسكەۋگە ساپار كەزىندە ستۋدەنتتەردىڭ جول شىعىنى, تۇرۋى جانە تاماقتانۋى مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. وندا ستۋدەنتتەرگە «ياندەكس» دەرەكتەر تالداۋ مەكتەبى مەن VK Group «تەحنوسفەرا» باعدارلامالارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. وقۋ اياقتالعان سوڭ تۇلەكتەرگە ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان ديپلومى تابىس ەتىلەدى.

م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ فيليا­لىنىڭ ديرەكتورى ا.ۆ.ءسيدوروۆيچتىڭ ايتۋىنشا, فيليال تۇلەكتەرى ەڭبەك نارى­عىندا سۇرانىسقا يە. «بىزدە وقىتۋ ۇدە­رىسى قازاقستاننىڭ جەتەكشى مينيسترلىك­تەرى مەن ۆەدومستۆولارىنىڭ, قارجى ينس­تيتۋتتارىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ۇيىمداستىرىلادى. ماگيسترانتتار وقۋ بارىسىندا بولاشاق جۇمىس ورىندا­رىن بەلگىلەپ, كاسىبي بايلانىس ورناتادى. تۇلەكتەرىمىز جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىن­دە ەش قيىندىق كورمەيدى, ولار بەدەلدى ۇيىمدار مەن ءىرى كومپانيالاردا جوعارى لاۋازىمداردا قىزمەت اتقارىپ جاتىر», دەيدى ول.

ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋ كەزىندە بىرقا­تار جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ماسەلەن, «لومونوسوۆ» كونفەرەنتسياسىنىڭ جە­ڭىم­پازدارى ەمتيحانسىز قابىلدانادى. سونىمەن قاتار حالىقارالىق شەت ءتىلى سەرتيفيكاتتارى, IELTS نەمەسە TOEFL, تالاپ ەتىلمەيدى. ءتۇسۋ ەمتيحان­دارى تەك تاڭدالعان ماماندىق بويىن­شا تاپسىرىلادى. ماگيستراتۋرا باعدار­لامالارى ءارتۇرلى باعىتتاردى قامتيدى. قولدانبالى ماتەماتيكا, ينفورماتيكا, ەكونوميكا, فيلولوگيا جانە ەكولوگيا سالالارىندا ماماندانۋعا بولادى. مىسالى, «قارجىلىق اناليتيكا» باعدارلاماسى ۇلتتىق بانكپەن, «ۇلت­تىق ەكونوميكا جانە ەكونوميكالىق ساياسات» باعدارلاماسى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىمەن, ال «زاماناۋي ەكونوميكاداعى ستاتيستيكا جانە دەرەك­تەردى باسقارۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت, مەديالينگۆيستيكا, دەرەكتەردى تالداۋ جانە تومەن كومىرتەكتى دامۋ سالالارى بويىنشا باعدارلامالار دا بار. فيليالدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – سا­باقتاردى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى مەن وقىتۋشىلارى جۇر­گىزەدى. الەكساندر ءۆلاديميروۆيچتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى. «ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ادىستەرى مەن داستۇرلەرىن قازاق­ستاندا قولدانىپ, جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەرگە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم الۋ­عا جول اشامىز», دەدى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىن­داعى ممۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى.

ايتا كەتەيىك, بازالىق ماماندىعى باسقا تالاپكەرلەر دە ماگيستراتۋرا باع­دارلامالارىنا تۇسە الادى. بۇل جاڭا سالانى يگەرگىسى كەلەتىندەر ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. ال ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلداۋ ءتارتىبى مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. جىل سايىن باكالاۆرياتقا 125 بيۋدجەتتىك ورىن بولىنسە, ماگيستراتۋراعا 40 ورىن قاراستىرىلعان. وسىلايشا, جىل سايىن فيليال 165 تالاپكەردى قابىلدايدى. باكالاۆرياتقا قابىلداۋ بارىسىندا ءار باعىت بويىنشا 25 ستۋدەنتتەن قۇرالعان توپتار جيناقتالادى. ەگەر تالاپكەرلەر قابىلداۋ ەمتيحاندارىن ءساتتى تاپسىرىپ, بىراق گرانتقا ىلىگە الماسا, ولار اقىلى نەگىزدە وقۋعا ءتۇسۋ مۇمكىندىگى بار.

بيىلعا دەيىن فيليال حالىقارا­لىق رەيتينگتەردە جوعارى ورىندارعا يە بولۋ, عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بو­يىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ممۋ فيليالى عىلىمنىڭ بىرنەشە باعىتى بويىنشا جەتەكشى ورىنعا يە. اسىرەسە فيزيكا جانە ماتەماتيكا, نانوتەحنولوگيالار, قولدانبالى ماتەماتيكا, كۆانتتىق فيزيكا سالاسىندا قارقىندى زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. بىلتىر فيليال عالىمدارى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان جوبا بويىنشا حالىقارالىق گرانت جەڭىپ العان. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا جاسىل ەكونوميكاعا قاتىستى بىرنەشە ستارتاپ ىسكە قوسىلدى. ممۋ فيليالى 2025 جىلعا دەيىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن كەڭەيتۋدى, جاڭا زەرتحانالار اشۋدى جانە يننوۆاتسيا­لىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ء«بىز تابيعي جانە تەحنو­گەندى سيپاتتاعى قاۋىپ-قاتەرلەردى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. ولار­دىڭ قازاقستان, رەسەي, باسقا دا ەلدەردىڭ دامۋىنا اسەرىن انىقتاپ, عىلىمي ۇسى­نىستار جاسايمىز. ستاتيستيكا بيۋروسىمەن, ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسە جۇ­مىس اتقارۋدىڭ جول كارتاسىن قابىلدا­دىق. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قاناتقاقتى جوباسىن جۇزەگە اسىردىق», دەپ اتاپ ءوتتى م.ۆ.لومو­نوسوۆ اتىنداعى ممۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى.