ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىندا قازاقستان كونفەسسياارالىق جانە ەتنوسارالىق كەلىسىم بويىنشا ايرىقشا مودەل جاساپ, ونى بۇكىل الەم «قازاقستاندىق جول» دەپ تانىدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ تاجىريبەسى, اسىرەسە, قازىرگى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كيكىلجىڭدەر تۋىپ وتىرعان كەزدە عالامدىق دەڭگەيدە سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر.
ەلىمىز ارقاشاندا وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەردىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر بولىپ كەلەدى. ۇلى جىبەك جولى دا قازىرگى قازاقستاننىڭ اۋماعى ارقىلى ءوتىپ, شىعىس پەن باتىستىڭ, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتىڭ ءوزارا مادەني جانە رۋحاني بايۋىنىڭ ارناسى قىزمەتىن اتقاردى.
ءوز كەزەگىندە قازاقستان دا الەمدىك دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ۇنقاتىسۋىنا التىن كوپىر بولىپ وتىر. 2003 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى سياقتى دىنارالىق ۇنقاتىسۋ الاڭى دۇنيەگە كەلدى.
دىنارالىق العاشقى سامميت رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ جاھاندىق ارالاسۋى پروتسەسىنىڭ العاشقى قوزعاۋشى كۇشى بولدى. وسىندا جانە ودان كەيىن بولعان سەزدەردە كوپتەگەن بىرلەسكەن دەكلاراتسيالار مەن مالىمدەمەلەر قابىلدانىپ, ولار الەمدىك قوعامداستىقتىڭ بارلىق حالقىنا جەتتى.
استانا ءسامميتىنىڭ ارقاسىندا ءارتۇرلى دىندەر مەن ەتنوستار وكىلدەرىنىڭ اراسىندا ءوزارا سەنىم مەن ىنتىماقتاستىقتار پايدا بولدى. توزىمدىلىك, بەيبىتشىلىك, مادەنيەتتەردىڭ, دىندەر مەن وركەنيەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعى مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي باستامالارىن جاساۋعا دا نەگىز بولدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ەۋروپا ەلدەرىمەن قاتار, مۇسىلمان الەمى ەلدەرىمەن دە بەيبىتسۇيگىشتىك مىندەتتەردى ىسكە اسىراتىن ىنتىماقتاستىق اۋماعىن ۇلعايتىپ كەلەدى.
قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاق تاعدىرىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وندا ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ ستراتەگياسى ايقىندالعان.
ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ ءتۇرلى جانجالدار مەن كيكىلجىڭدەردى ەڭسەرىپ, بەيبىتشىلىككە باستار جولىندا ءوزارا بىرلەسە ءىس-قيمىل جاساۋدىڭ ماڭىزى زور. ءوزارا ۇنقاتىسۋلار مەن ىنتىماقتاستىققا ۇمتىلۋ ارقىلى ءدىن كوشباسشىلارى باسقالارعا ۇلگى بولا الادى. مىنە, وسى مىندەتتى الەمدىك وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايتىن جانە ءوزارا قاتىناستى دامىتاتىن دىنارالىق فورۋم اتقارادى.
ەكىنشى دەڭگەيدەگى ديپلوماتيا – بۇل كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋدىڭ ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە باعىتتالعان توپتار مەن حالىقتاردىڭ بەيرەسمي قارىم-قاتىناستارى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ ۇنقاتىسۋ ارقىلى بەيبىت ءومىر سۇرۋگە شاقىرعان ۇندەۋلەرى گۋمانيستىك, ادامگەرشىل جانە نەگىزدەلگەن ماقساتتاردى كوزدەيدى. ول ناسىلدىك جانە ءدىني قاعيداتتارمەن قۋدالانعان حالىقتار اراسىندا قولداۋعا يە بولدى.
توزىمدىلىك, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىق, تەڭدىك سياقتى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار بارلىق دىندەرگە دە ءتان. بارلىق دىندەگى ادامداردى بەيبىت ءومىر سۇرۋگە ۇمتىلىس بىرىكتىرەدى. بىراق بۇگىن ءبىز بارلىق دىندەردىڭ وكىلدەرى ورتاق ۇلەس قوسپاسا جەڭە المايتىن پروبلەمالار مەن قاتەرلەردىڭ الدىندا تۇرمىز.
مەيىرلى باستامالار كوتەرۋ ارقىلى قازاقستان بارلىق الەمدىك قوعامداستىقتان وزىنە دەگەن قۇرمەت پەن تانىمالدىققا قول جەتكىزدى. دىنارالىق ۇنقاتىسۋعا قوسقان ۇلەسى ۇلتتار قاۋىمداستىعىنداعى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەردى. عالامدىق قۇرىلىمدار دا قازاقستاندى تانىپ جانە وعان دەگەن ءوزىنىڭ سەنىمىن ارتتىردى.
بارلىق بەس سەزدەگى كەزدەسۋلەر مەن ۇنقاتىسۋلاردىڭ ارقاسىندا ءبىز دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ اراسىنداعى جايلىلىق پەن ءوزارا سەنىمگە دە قول جەتكىزدىك. ءاربىر كەلەسى سەزد الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا قۇرمەت پەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتا ءتۇسىپ, الەمدەگى بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە ۇيلەسىم جولىنداعى ىنتىماقتاستىقتاردى ارتتىرۋدا.
بۇل ءىستىڭ تابىستى بولۋىنا قازاقستان حالقىنىڭ ءوز ىشىندەگى عاسىرلار بويعى ءدىني توزىمدىلىگى مەن تولەرانتتى ءومىر ءسۇرۋ ۇلگىسى دە ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. قازاق حالقىنىڭ مادەني-ەتنوستىق داستۇرلەرىنەن باستاۋ الاتىن رۋحاني ومىردەگى قاتىناسقا دەگەن توزىمدىلىك قازىرگى جانە بولاشاقتاعى ازاماتتىق بەيبىت ءومىردىڭ ساقتالۋىنا جاقسى نەگىز بولدى. قازاقستاندا بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتى مەن دىندەرى جالپىۇلتتىق قۇندىلىق دەپ باعالانادى. رەسپۋبليكانىڭ ازاماتتارى وزدەرىنىڭ بالالارىن باسقا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ءدىنى مەن قۇندىلىقتارىنا قاتىستى ءتوزىمدى بولۋعا تاربيەلەيدى. ءبىر اۋماقتا تۇرىپ, ءارتۇرلى دىندەردى تۇتىناتىن كوپتەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تاريحي جاعدايمەن قالىپتاسقان بىرگە ءومىر ءسۇرۋى حالىقتار مەن دىندەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى قاجەت ەتەدى.
رەسپۋبليكانىڭ سىرتقى ساياسي ءىس-ارەكەتىندە حالىقارالىق ۇيىمدار ەلەۋلى ءرول اتقارۋدا. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتاعى باسىمدىقتارى تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ەگەمەندى مەملەكەت رەتىندە قازاقستاننىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋ ستراتەگياسى» اتتى كىتابىندا اتاپ كورسەتىلگەن.
حالىقارالىق ۇيىمدار ارقىلى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇۇ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدارداعى كونفەرەنتسيالار, فورۋمدار, كەڭەستەر مەن سامميتتەرگە شىعۋىن قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تانىلۋى مەن ءرولىن ارتتىرادى.
جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ ءبارىن قورىتىندىلاي كەلە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرى الەمدىك بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە, جۇمىر جەردەگى بەيبىت ءومىر ءسۇرۋ مەن ۇيلەسىمدىلىكتىڭ نەگىزى بولاتىن مورالدىق جانە ەتنوستىق قاعيداتتاردىڭ سالتانات قۇرۋىنا عالامدىق كەڭىستىكتە جول اشتى دەپ ايتا الامىز.
اينەل توقمىرزينا,
مادەنيەت پەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى.