كەشە استانادا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان «قازاقستان جولى: بىرلىك. پاتريوتيزم. رەفورمالار» تاقىرىبىندا حالىقارالىق پارلامەنتتىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق جينالىسى وكىلدەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير اندرەيچەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشىنىڭ توراعاسى اسىلبەك جەەنبەكوۆ, قازاقستان, رەسەي, اۋعانستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان پارلامەنتشىلەرى, قحا, حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرى جانە بىرقاتار مەملەكەتتەردىڭ ەلىمىزدەگى ەلشىلەرى قاتىستى.
كوپەتنوستى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىزدى دامىتۋ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ەلىمىز بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تالقىلانعان بۇل جيىندى قابيبوللا جاقىپوۆ اشتى.
– بۇل فورۋم قازاقستانداعى مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ءومىردى ايقىندايتىن تاريحي وقيعالار: جۋىردا عانا وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ مەن ەلباسىمىز جاريا ەتكەن بەس ينستيتۋتتىق رەفورما كەزەڭىندە ءوتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ۇستىمىزدەگى جىل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلۋىنا 550 جىل تولۋى, كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعى سىندى ايتۋلى شارالارمەن ەرەكشەلەنۋدە. وسى وقيعالاردىڭ بارلىعى – قازاقستاننىڭ ماڭىزدى بەلەستەرى. بۇگىنگى كونفەرەنتسيانىڭ تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋگە قول جەتكىزۋدە قازاقستان جولىنىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىن ۇعىنۋ تۇرعىسىنان ماڭىزى زور, – دەدى قابيبوللا جاقىپوۆ.
سونداي-اق, ءماجىلىس سپيكەرى قازىرگى تاڭدا «قازاقستان جولى» مەن «نازارباەۆ مودەلى» ۇعىمدارى بەرىك ورنىققانىن اتاپ ءوتتى.
– بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ – كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى, بارشا ادامزات وركەنيەتى ءۇشىن وزەكتى. سوندىقتان دا, ەلىمىزدى جەدەل جاڭعىرتۋ جاعدايىنداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قازاقستاندىق ءتاجىريبەسىن حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالاپ وتىر, – دەدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق «الدىمەن – ەكونوميكا, سونان سوڭ – ساياسات» قاعيداتى بويىنشا جۇيەلى ەكونوميكالىق رەفورمالار مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسۋدا. ق.جاقىپوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازاقستاندىق ۇلگىدە دامۋدىڭ ەڭ باستى فاكتورى ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوشباسشىلىعىنىڭ الەمدە مويىندالۋى.
– تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ ەل پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ ءابسوليۋتتى ءارى بەرىك نەگىزى رەتىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم قۇندىلىقتارىن قالاپ قانا قويعان جوق, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋعا, بارلىق ەتنوستار مەن كونفەسسيالاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – يدەيالارى حالىقتىڭ ينتەللەكتۋالدى قۋاتىن ۇلى ىستەرگە جۇمىلدىرا الاتىن مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – شىن مانىندە حالىقتىق پرەزيدەنت, – دەدى قابيبوللا جاقىپوۆ.
بۇدان بولەك, ءماجىلىس توراعاسى بۇگىنگى قازاقستان – ءىرى حالىقارالىق ۇيىمداردا توراعالىق ەتۋ تاجىريبەسى جەتكىلىكتى بەيبىتشىلىك سۇيگىش مەملەكەت ەكەنىن, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق قارۋ ارسەنالىنان ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن ءوز ەركىمەن جاپقانىن, سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ءوزى ءىرى حالىقارالىق ءبىتىمگەرلىك ۇدەرىستەرگە قاتىسقانىن, پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە, سونىڭ ىشىندە تاۋلى قاراباقتا, تاجىكستان مەن قىرعىزستاندا تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋى ءۇشىن, ۋكرايناداعى جاعداي بويىنشا كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىن جولعا قويۋ ءۇشىن كوپتەگەن ءارى توتەنشە ماڭىزدى شارالار اتقارعانىن اتاپ كورسەتتى.
بۇعان قوسا, ول وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ ماقساتىندا قازاقستاندا اۋعانستانعا كومەك جونىندەگى ىستامبۇل كونفەرەنتسياسى وتكەنىن, يران يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا كەلىسسوزدەردىڭ ەكى راۋندى جۇرگىزىلگەنىن, جاقىندا عانا سيرياداعى جاعدايدى رەتتەۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر ۇيىمداستىرىلعانىن ايتا كەلىپ: «بۇۇ بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جونىندەگى حالىقارالىق بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىنا قوماقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇگىنگى قازاقستان – ەقىۇ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى سەكىلدى ءىرى حالىقارالىق ۇيىمداردا توراعالىق ءتاجىريبەسى بار, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى شاقىرۋ يدەياسىن تابىستى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان بەيبىتشىلىك سۇيگىش مەملەكەت. قازاقستان ءوز ەركىمەن رەسەي, قىتاي, اقش, ەۋروپالىق وداق ەلدەرى, باسقا دا مەملەكەتتەرمەن ستراتەگيالىق ءارىپتەستىكتى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتىر», – دەدى.
ودان ءارى قابيبوللا جاقىپوۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا 2013 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بۇۇ باس اسسامبلەياسى 2013-2022 جىلداردى مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋدىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعى رەتىندە جاريالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن, ادامي ولشەم تۇرعىسىنان العاندا ەلىمىز ءۇشىن تولەرانتتىلىق قاعيداتتارى مەن كەمسىتپەۋشىلىك قاعيداتتارى مەيلىنشە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار, ءماجىلىس سپيكەرى ەلباسى ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
– ەلباسى ايقىنداعان بۇل رەفورمالار مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە, ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋعا, قازاقستاندىق بىرتەكتىلىكتى نىعايتۋعا, سونىمەن بىرگە, مەملەكەتتىڭ ەسەپتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى دا بەكىتىلدى. جالپى العاندا, مۇنداعى اڭگىمە ەڭ الدىمەن مەريتوكراتيا قاعيداتتارى بويىنشا جوعارى كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن رەفورمالاۋ تۋرالى بولىپ وتىر. ەكىنشى بلوكتا, سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ جولىمەن زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى جۇكتەلدى. سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ اياسىندا ينۆەستيتسيالىق داۋلاردى شەشۋدىڭ اشىقتىعىن قامتي وتىرىپ, ءبىز شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ سەنىمدىلىگىن كوتەرە تۇسەمىز, – دەدى ق.جاقىپوۆ.
ءسوز كەزەگى وزىنە تيگەندە بەلارۋس پارلامەنتى تومەنگى پالاتاسىنىڭ ءتوراعاسى ۆلاديمير اندرەيچەنكو قازاقستان-بەلارۋس قارىم-قاتىناستارى جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلە جاتقانىن ءسوز ەتە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولىنىڭ ماڭىزدىلىعىن, شىعىس پەن باتىستىڭ وركەنيەتىن جاقىنداتۋداعى, ەۋرازيا كەڭىستىگىن رۋحاني جانە مادەني داستۇرلەرىن بىرىكتىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن, سونداي-اق, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن ءسوز ەتتى.
ال قىرعىزستان پارلامەنتىنىڭ ءتوراعاسى اسىلبەك جەەنبەكوۆ قازاقستان-قىرعىزستان اراسىنداعى ىنتىماقتى قاتىناستىڭ ومىرشەڭدىگىن, ەكى ەلدىڭ تىعىز بايلانىستا بولۋىنا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قوسىپ كەلە جاتقان ۇلەسى زور ەكەنىن جەتكىزە كەلىپ, «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسى – بۇل بىرەگەي ءتاجىريبە, ونداي تاجىريبە باسقا مەملەكەتتەر تاراپىنان زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. سونىڭ ىشىندە قىرعىزستاندا دا بۇل تاجىريبەنى زەرتتەۋ كەرەك. ءبىز ءۇشىن ۇلتارالىق كەلىسىم ماعىناسىز ماسەلە ەمەس», – دەدى.
قىرعىزستان پارلامەنتى باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, قحا جۇمىسىنا ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءوزى باسشىلىق ەتىپ, ءدال وسى سالانى تىكەلەي باقىلاۋىندا ۇستاۋى ينستيتۋت قىزمەتىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى.
بۇدان كەيىن ەقىۇ-نىڭ از ۇلتتار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى استريد تۋرس, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ, رەسەي دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى سەرگەي ۆاينشتەين, اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسى ۆولەسي جيرگاسى ايەلدەر مەن بالالار ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى شۋكريا پايكان احمادي, تاجىكستان رەسپۋبليكاسى مادجيليسي ولي مادجيليسي نامويانداگوننىڭ دەپۋتاتى دامير امريحۋدوي, تۇرىكمەنستان مەدجيليسىنىڭ دەپۋتاتى رەدجەپگەلدي مەرەدوۆ جانە باسقالار ءسوز سويلەدى.
جالپى, جيىندا ءسوز العانداردىڭ ءبىرقاتارى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تاجىريبەسى –قازاقستاندىقتاردىڭ بەيبىتشىلىكپەن ءومىر سۇرۋگە, حالىقتىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن جانە ءداستۇرىن ساقتاي وتىرىپ, ورتاق بولاشاقتى قۇرۋعا دەگەن قۇلشىنىسىنىڭ كورىنىسى دەپ ەسەپتەيتىندەرىن جەتكىزدى. ال تاعى ءبىرقاتار سپيكەرلەر اسسامبلەيا جىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋىمەن, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جانە «ءماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدى باستاۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىنىڭ تەرەڭ سيمۆولدىق ءمانى بار ەكەنىنە نازار اۋداردى.
بۇعان قوسا, كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى مەملەكەتتەرمەن مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسۋگە نيەتتى ەكەندىگىن ءسوز ەتتى. سونداي-اق, جيىندا قازاقستان جۇيەلىلىكپەن جانە سەنىمدىلىكپەن دامىپ كەلە جاتقان, ءتۇرلى ەتنوستار, مادەنيەتتەر, دىندەر توعىسقان جاس ءارى كۇشتى, جاھاندىق ۇنقاتىسۋ مەن ىنتىماقتاستىقتى قۇرۋدا سەنىمدى ارىپتەس ەل رەتىندە اتاپ ءوتىلدى.
باسقوسۋ بارىسىندا حالىقارالىق پارلامەنتتىك كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار قازاقستان حالقىن, پرەزيدەنت, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى اتالعان ۇيىمنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ, ەلىمىزگە دامۋ مەن وركەندەۋ, كەمەل كەلەشەك تىلەدى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».