ءبىزدىڭ زامان – بىلىمگە سەنەتىن زامان. تۇركىستاننىڭ تۋماسى اسەل امانگەلدى دە وسى ۇستانىمعا بەرىك. ول باكالاۆريات باعدارلاماسىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە اياقتاپ, قازىر الەمنىڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى گارۆاردتا گرانت نەگىزىندە ءبىلىم الىپ جاتىر.
اسەلدىڭ وقۋشى كەزىندەگى باستى ارمانى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسۋ بولعان. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ماقساتى ۇنەمى العا جەتەلەپ, كۇش بەرىپ وتىرعان.
«اۋەلى NU-مەن ۆيرتۋالدى تۋر ارقىلى تانىسىپ, شەتەلگە بارماي-اق الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىمدى الۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىم. بۇرىن بۇل مۇمكىندىكتەن حابارسىز ەدىم. 2016 جىلى بارلىق ەمتيحاندى ءساتتى تاپسىرىپ, «Foundation» باعدارلاماسىنا قابىلداندىم. ۋنيۆەرسيتەتتەگى ءاربىر كۇنىم جاڭا ءبىلىم مەن جاڭالىققا تولى بولدى. وندا ساباق بەرگەن پروفەسسورلارىم مەنىڭ دامۋىما ۇلكەن اسەر ەتتى», دەيدى ول.
اسەلدىڭ سوزىنشە, ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم الۋىنا عانا ەمەس, جەكە تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا دا ىقپال ەتكەن. سونداي-اق جوعارى وقۋ ورنىنداعى بەلسەندى ءومىر كوشباسشىلىق قابىلەتتەرى مەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسكەن. ول «Nomad» دەبات كلۋبىنا قاتىسىپ, سىني تۇرعىدان ويلاۋدى, ويىن انىق جەتكىزۋدى, ءوز پىكىرىن سەنىمدى قورعاۋدى ۇيرەنگەن.
«نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ستۋدەنتتىك ءومىرىم مازمۇندى ءارى اسەرلى بولدى. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن تالپىنىسى مىقتى جاستارمەن ارالاسىپ, ولاردى وزىمە ۇلگى تۇتتىم. وسى جەردەن ەڭ جاقىن دوستارىمدى تاپتىم. ۋنيۆەرسيتەتتە قولداۋ كوپ بولدى. مەن تولىقتاي گرانت نەگىزىندە ءبىلىم الىپ, شاكىرتاقى الدىم, بۇل دا دەمەۋ. سونىمەن قاتار كوپبالالى وتباسىنان شىققاندىقتان, قوسىمشا جەڭىلدىك بولدى. مىسالى, ءبىرىنشى وقۋ جىلىندا تەگىن تاماقتانۋ ۇسىنىلدى, سونداي-اق بەس جىل بويى جايلى جاتاقحانادا تەگىن تۇردىم. بۇنداي قولداۋ وقۋعا كوڭىل بولۋىمە مۇمكىندىك بەردى. NU-دى بىتىرگەننەن كەيىن بىردەن ەلشىلىككە جۇمىسقا قابىلدانىپ, تاجىريبە جينادىم», دەيدى اسەل.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ماتەماتيكا عىلىمىنان باكالاۆر دارەجەسىن العان ول قازىر ءبىلىمىن امەريكادا «Education Leadership, Organizations, and Entrepreneurship» باعدارلاماسى بويىنشا جالعاستىرىپ جاتىر. «بۇگىنگى تاڭدا گارۆاردتا وقىپ جاتىرمىن. وسىعان دەيىنگى العان ءبىلىمىم, NU-داعى تاجىريبەم بولماسا, ماعان مۇندا وقۋ قيىن بولاتىن ەدى», دەيدى ول.
اسەلدىڭ ايتۋىنشا, امەريكادا گرانتتىڭ ەكى ءتۇرى بار: «Need based پەن merit based. Need based» – وقۋعا قاراجاتى جارتىلاي جەتپەي تۇرعان ادامدارعا بەرىلەتىن مۇمكىندىك. ويتكەنى وندا وقۋدىڭ 30–50 پايىزى وتەلەدى. «Merit based» – ادامنىڭ جەكە جەتىستىكتەرى مەن قابىلەتىنە بايلانىستى بەرىلەدى. مۇنداي گرانتتى الاتىندار از, سەبەبى كوپتەگەن ۇمىتكەردىڭ اراسىندا تەك ۇزدىكتەر تاڭدالادى. «سوندىقتان بالاڭىز امەريكادا وقىسىن دەسەڭىز, ونى 6–7 سىنىپتاپ باستاپ دايارلاۋ قاجەت. اعىلشىن ءتىلى دەڭگەيى دە وتە مىقتى بولۋى كەرەك, باسقا ەلدەرگە قاراعاندا امەريكا جوعارى ۇپاي تالاپ ەتەدى», دەيدى ول.
ادەتتە شەتكە كەتكەندەر ەلگە ورالعىسى كەلمەي جاتادى. بىراق اسەل گارۆاردتى اياقتاعاننان كەيىن تۋعان جەرىنە كەلىپ, ءوز مەكتەبىن اشۋدى ءارى ەلىمىزدەگى اۋىلدىق جەرلەردەگى ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«بولاشاقتا ءبىلىم سالاسىن باسقارۋمەن اينالىسقىم كەلەدى. گارۆاردتا وقۋداعى ماقساتىم – ءوزىم قۇرعان اعىلشىن ءتىلى مەكتەبىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ, وعان جاڭاشىلدىق ەنگىزۋ. وسىندا وقىپ ءجۇرىپ, ەلىمىزدەگى ءبىلىم سالاسىندا قانداي ماسەلەلەر بارىن جاقسى ءتۇسىنىپ جاتىرمىن. ءارتۇرلى جاعدايلاردى زەرتتەي وتىرىپ, ەلىمىزدەگى ءبىلىم جۇيەسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا مۇمكىندىك الدىم. كوپتەگەن وي كەلدى, سول تاجىريبەمدى ەنگىزسەم دەيمىن. مەن «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى ەمەسپىن. ماعان گارۆارد گرانت بەردى. بىراق تۋعان ەلىمە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكپەن, مەنى تاربيەلەگەن ۋنيۆەرسيتەت, مەكتەپكە دەگەن العىسىممەن ءبىلىمىمدى ەلىمنىڭ دامۋىنا ارناۋدى ءوزىمنىڭ بورىشىم دەپ بىلەمىن», دەيدى گارۆارد ستۋدەنتى.
اسەلدىڭ ارمانى – ەلىمىزدەگى ءبىلىم سالاسىن جاڭعىرتۋ. ول اۋىلداعى دارىندى بالالاردىڭ ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋى قيىن ەكەنىنە قىنجىلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل بالالارىنىڭ كوبى ۇلكەن ماقساتقا جەتۋگە, جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە قۇلشىنعانىمەن, قاجەتتى جاعداي مەن قولداۋعا يە بولا بەرمەيدى. قالاداعى زامانداستارىمەن تەڭ دارەجەدە باسەكەلەسە المايدى. سوندىقتان اسەل گارۆاردتا العان ءبىلىمىن, الەمدىك تاجىريبەسىن قولدانا وتىرىپ, اۋىلداعى تالانتتى بالالارعا قولداۋ كورسەتۋگە, ولاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىك جاساۋعا نيەتتى. اسەلدىڭ پايىمداۋىنشا, ءبىلىم – ءار بالا ءۇشىن جارقىن بولاشاققا اپارار جول. ول الەۋمەتتىك جاعدايى مەن تۇرعىلىقتى مەكەنىنە قاراماستان بارىنە قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس.
«مەندە ساپالى ءبىلىم بارىنە قولجەتىمدى بولادى دەگەن سەنىم بار. سەبەبى ارقايسىسىمىزدىڭ ءومىرىمىزدى وزگەرتۋگە, ءوز الەۋەتىمىزدى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىمىز بار. ارىستان شىعىپ گارۆاردقا ءتۇسۋىم – ساپالى ءبىلىمنىڭ ارقاسى. بىراق مەنىڭ اۋىلداعى قۇرداستارىمنىڭ بارىندە ونداي مۇمكىندىك جوق. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدەگى ءبىلىم سالاسىندا تەڭسىزدىك بار. اسىرەسە تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردان نەمەسە اۋىلدان شىققان بالالاردى قولداۋ از. الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالاردى قوسىمشا ساباقتارعا, قىمبات كۋرستارعا قاتىسا المايدى. كوپتەگەن ستۋدەنت وسىنداي وتباسىلاردان شىققاندىقتان, وقىپ ءجۇرىپ جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر, ولار ءۇي شارۋاسىنا, وزىنەن كىشىلەرگە قارايدى. مۇنداي تۇرمىستىق ماسەلەلەر ولاردىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى, ءتىپتى ەمتيحانعا دايىندالۋعا ۋاقىتى قالمايدى. سالدارىنان ۇبت-دان تومەن بالل الىپ, تىلدەردى ۇيرەنۋگە ۇلگەرمەي, جاقسى وقۋ ورىندارىنا تۇسە الماي قالادى. ال جوعارى ءبىلىم دەگەنىمىز – الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا بەرىلگەن مۇمكىندىك. ەگەر ءار بالا ساپالى ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك السا, وندا ول ءوز ءومىرىن عانا ەمەس, ەلدىڭ دە بولاشاعىن جارقىن ەتە الادى», دەيدى ءا.امانگەلدى.
اسەل ءۇشىن ءبىلىم – تابىسقا جەتۋدىڭ قۇرالى عانا ەمەس, ءومىردى, قوعامدى, ءتىپتى بۇكىل ۇلتتىڭ بولاشاعىن وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كۇش. ەلىمىزدىڭ شالعاي اۋىلىنان گارۆاردقا دەيىنگى جولدى ءجۇرىپ وتكەن ول بىلىمدەگى تەڭسىزدىككە ءوزى دە كۋا بولعان. بىراق وسى جولدا كەزدەسكەن قيىندىق ونى شىڭداپ, ومىرلىك ماقساتىنا جەتەلەي ءتۇستى.