كەسىرلى اكەنىڭ بالاسى كەساپات بولا بەرمەيدى. بۇل – ماندەلانىڭ تۇجىرىمى. وسى ويدى ورنىقتىرا تۇسەتىن وقيعالار دا وراسان. ولار مەكەن مەن مەزگىل ماتريتساسىندا ماتاسپاسا دا, قانداعى ىزگىلىك تىزبەگىندە توعىسادى.
1941 جىل. رۋدولف گەسس كونتسلاگەردە اياۋسىز كىسى ءولتىرىپ, گاز كامەرالارى مەن كرەماتوريلەردى كەرەمەت دەپ تانىپ ءجۇردى. ول كومەندانت بولعان «وسۆەنتسيم» ناتسيستىك «حولوكوست» ساياساتىنىڭ ەڭ ۇلكەن ورتالىعىنا اينالىپ, شامامەن 1,1 ميلليون ادام جان ءتاسىلىم ەتتى.
1947 جىل. سوعىستان كەيىن گەسس تۇتقىنعا الىنىپ, نيۋرنبەرگ پروتسەسىندە اسكەري قىلمىستارى مەن ادامزاتقا قارسى قاتىگەزدىگى ءۇشىن ايىپتالىپ, ءولىم جازاسىنا كەسىلدى.
2014 جىل. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى ەڭ اۋىر تراگەديانىڭ ءبىرىن باسىنان وتكەرگەن ەۆا موزەس تىنىش ءومىرىن ءسۇرىپ جاتتى. «وسۆەنتسيم» كونتسلاگەرىندە ازاپتالعان ول وزەگىن ورتەيتىن قاسىرەتتى ەسىنە دە العىسى كەلمەيتىن. كەنەت كيەلى تىنىشتىق تارس بۇزىلدى. ەۆانىڭ الدىنا جوعارىدا جازىلعان گەسستىڭ نەمەرەسى كەلدى. وزىنە ادام شوشىرلىق قاتىگەزدىك كورسەتكەن ادامنىڭ ۇرپاعى ەكەنىن بىلگەندە, كوز الدىنا بارلىق قاسىرەتى ەلەستەدى. جەك كوردى, كەك العىسى كەلدى. بىراق ءبارى ءاپ-ساتتە ساپ تىيىلدى. سەبەبى كومەندانتتىڭ نەمەرەسى اتاسىنىڭ ارەكەتىنە كەشىرىم سۇراپ كەلگەن ەكەن. رەينەر اتاسىنىڭ جاساعان سۇمدىقتارىن بىلگەندە, حولوكوستىڭ قۇرباندارىنىڭ بارىنەن دەرلىك كەشىرىم سۇراپ شىققان. بىراق ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ جىرىنداعىداي, كوبىنىڭ جاۋابى ء«بىز ەشقاشان ۇمىتا المايمىز, مىڭجىلدىق وكپە-رەنىشتى» بولعان. ال ەۆانىڭ ارەكەتى ءبارىن تاڭعالدىردى. ول كەشىرىمگە جاۋاپ رەتىندە رەينەردى رۋحاني تۇردە «وتباسىنا قابىلداپ», تاتۋلاسۋ ارقىلى بايىرعى ز ۇلىمدىقتى جەڭۋگە بولاتىنىن دالەلدەدى.
ليريكالىق شەگىنىس. وسى تۇستا قاسىم قايسەنوۆتىڭ ارەكەتى ەسىمىزگە ءتۇستى. بەرلينگە بارعاندا, اتاقتى پارتيزان ءسوز سويلەگەن. تريبۋنادا «مەن ەڭ الدىمەن نەمىس حالقىنان كەشىرىم سۇراعىم كەلەدى» دەپ يىلگەن. زالدا وتىرعان نەمىستەر تاڭىرقاپ, كەڭەس دەلەگاتسياسىنىڭ ەسى شىققاندا, قاسىم اتامىز «مۇمكىن مەن ولتىرگەن جاۋلارىمنىڭ اراسىندا سىزدەردىڭ بالالارىڭىز, اكەلەرىڭىز بولعان شىعار, سوندىقتان مەنى كەشىرىڭىزدەر!» دەگەن ەكەن. ال قيان-كەسكى شايقاستا جاۋدىڭ بارلىق سولداتىن جايراتىپ سالىپ, ەندى كەتە بەرگەنىندە, وكوپتان كىشكەنتاي «جاۋ بالاسىن» تاۋىپ العانداعى ءىسى – جۇرەك ەلجىرەتەدى. وسى ەرلىگى تۋرالى: «ولتىرەيىن دەپ ەدىم, قولىم بارمادى. بەيكۇنا بالدىرعاننىڭ قانداي جازىعى بار؟ ءسويتىپ, وزىممەن بىرگە ورمانعا الىپ كەتتىم. جاۋدىڭ بالاسى بولعانىنا قاراماستان, اعالىق قامقورلىق كورسەتىپ, ءبىر ايداي باعىپ-قاقتىم. بارلاۋعا كەتكەنىمدە پارتيزان جولداستارىم بالدىرعاندى بايقاماسىن دەپ جاسىرىپ كەتەتىنمىن. سودان بىلاي جالعاسا بەرسە, بالانىڭ ومىرىنە قاۋىپ تونەتىنىن ءبىلىپ, ۋكرايناعا اپارىپ تاستادىم. سول جاقتا وعان ازاماتتىق الىپ بەرىپ, تەگىن وزگەرتىپ, بالالار ۇيىنە وتكىزدىم. كەيىن دە نەمىس بالاسىنىڭ قال-جاعدايىن ءبىلىپ تۇردىم. ول بالا سۇراپىل سوعىس اياقتالعاننان كەيىن دە حات-حابار جازىپ تۇردى», دەگەن ەكەن.
شىركىن-اي دەرسىڭ! «سوقىر كورەتىن, كەرەڭ ەستيتىن ءتىل – مەيىرىم» دەگەن – وسى شىعار. ءوز-ءوزىمىزدى وگەيسىنىپ, ءوز ىشىمىزدە ءوزىمىز ولەرمەن بولىپ جۇرگەندە, اتا جاۋلارىنان ءوزىن اياماعانداردى كورگەندە, قانداي سەزىم كەشەرىڭدى بىلمەي دە قالادى ەكەنسىڭ...