فينليانديادا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان تۇلەكتەرگە ديپلوممەن بىرگە ارنايى قارا جىبەكتەن تىگىلگەن قالپاق پەن رامىزدىك قىلىش تابىستالادى. بۇل ءراسىم – ۋنيۆەرسيتەتتەردە وتەتىن ۇلكەن promootio دەپ اتالاتىن رەسمي سالتاناتتىڭ ءبىر بولىگى سانالادى. ونىڭ ۇستىنە فيلوسوفيا دوكتورى (PhD) دارەجەسىن الۋ عىلىمي جەتىستىك قانا ەمەس, سونىمەن قاتار عاسىرلار بويى ساقتالعان ەرەكشە اكادەميالىق داستۇرمەن بايلانىستى بولىپ شىقتى.
وسى قىزىق ءداستۇر تۋرالى ىزدەنىپ كوردىك. سويتسەك, مۇنىڭ ءتۇپ-تامىرى XVII عاسىردان باستاۋ الادى ەكەن. سول كەزەڭنەن بەرى قالىپتاسقان ءراسىم بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اتالعان ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاۋ ساتىندەگى وزىندىك ەرەكشەلىگىنىڭ بىرىنە اينالىپتى. سالتانات بارىسىندا تۇلەكتەر ارنايى كيىم كيىپ, شەرۋ جاساپ, رەسمي جيىنعا قاتىسادى.
قالپاق پەن قىلىشتىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىندىك رامىزدىك ءمانى بار. قارا ءتۇستى قالپاق اكادەميالىق ەركىندىكتى, دەربەستىك پەن عىلىمي ويدىڭ تاۋەلسىزدىگىن بىلدىرەدى. بۇل ءاربىر تۇلەككە جەكە تاپسىرىسپەن دايىندالادى جانە كەيبىر سالالارعا قاراي ءتۇسى ازداپ وزگەرۋى مۇمكىن: مىسالى, مەديتسينا سالاسىنىڭ دوكتورلارى جاسىل ءتۇستى, ال بەينەلەۋ ونەرى دوكتورلارى قويۋ كوك ءتۇستى قالپاق كيەدى.
ال رامىزدىك قىلىش – عىلىم مەن اقيقاتقا ادالدىقتىڭ بەلگىسى. ول اسكەري قارۋ ەمەس, كەرىسىنشە, ينتەللەكتۋالدىق باتىلدىقتىڭ ءرامىزى رەتىندە قاراستىرىلادى. قىلىش عالىمنىڭ جالعاندىقپەن كۇرەسىپ, شىندىقتى قورعاۋ مىندەتىن بەينەلەيدى. كوپ جاعدايدا قىلىشتىڭ جۇزىنە فينليانديانىڭ ۇلتتىق ەمبلەماسى ويىلىپ جازىلادى. ءار جىلى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ سالتاناتتى كەشى قارساڭىندا ارنايى «قىلىش قايراۋ» ءداستۇرى وتەدى ەكەن. بۇل راسىمدە جاڭا عىلىم دوكتورلارى قىلىشتارىن سيمۆوليكالىق تۇردە قايراپ, جاڭا عىلىمي جولعا دايىن ەكەنىن بىلدىرەدى. ەندى ءبىر ءسات ويلانىپ, عىلىمعا كەلۋ مەن وعان قىزمەت ەتۋ جاڭاعى قىلىشتىڭ جۇزىندەگى جۇمىس ەكەنىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىڭىز.
سونىمەن قاتار رامىزدىك قىلىش اقيقات, ادىلەت جانە ىزگىلىك ۇعىمدارىن قورعاۋدى بىلدىرەدى. ونى كەزىندە بەلگىلى سۋرەتشى اكسەلي گاللەن-كاللەلا جوبالاعان. دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا-سىن قورعاعان عالىمدارعا تاپسىرىلاتىن قىلىش ادەتتە قىنمەن, التىن ءتۇستى ۇستاعىشپەن, باۋمەن جانە ساقتاۋ قاپتاماسىمەن بىرگە بەرىلەدى. ونىڭ ۇستىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەمبلەماسى بەينەلەنەدى, كوپ جاعدايدا يەسىنىڭ اتى-ءجونى مەن دوكتور دارەجەسىن العان كۇنى ويىلىپ جازىلادى. بۇل جەكە تۇلعانىڭ عىلىمي جەتىستىگىن ايقىندايتىن ەرەكشە بەلگى سانالادى.
قىلىشتاردىڭ ولشەمى ءبىتىرۋشى تۇلەكتىڭ بويىنا قاراي تاڭدالادى: ماسەلەن بويى 175 سم-دەن الاسا ادامدار ءۇشىن شامامەن 71 سم, ال 175 سم-دەن جوعارى ادامدار ءۇشىن 81 سم قىلىش ۇسىنىلادى. كەيبىر نۇسقالاردا ۇزىندىعى 85 سم نەمەسە 95 سم بولاتىن تۇرلەرى دە كەزدەسەدى. قىلىشقا تاپسىرىس بەرگەننەن كەيىن ونى دايىنداۋ مەن جەتكىزۋ ادەتتە ەكى اپتاعا جۋىق ۋاقىت الادى.
بۇل قىلىش – رەسمي تۇردە قولدانىلاتىن سالتاناتتى بۇيىم, سوندىقتان ول وتكىر اسكەري قارۋ ەمەس, تەك راسىمدىك جانە ساندىك ماقساتتا پايدالانىلادى. وسىنداي رامىزدىك قىلىش العاش رەت سوناۋ 1840 جىلى, سول كەزدەگى الەكساندر اتىنداعى حەلسينكي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويىمەن بايلانىستى قولدانىلعان.
تاريحي تۇرعىدان العاندا, بۇل ءداستۇر XIX عاسىردا رەسمي تۇردە قالىپتاسقان. قىلىش باستاپقىدا قوعامداعى مارتەبەنى بىلدىرەتىن بەلگى رەتىندە پايدالانىلسا, ال كەيىن اكادەميالىق ماعىناعا يە بولدى.
وسىلايشا, فينلياندياداعى دوكتور دارەجەسىن الۋ تەك عىلىمي قورعاۋ راسىمىمەن شەكتەلمەي, تەرەڭ ماعىناسى بار مادەني-اكادەميالىق تاجىريبەگە اينالعان. ءبىز نازار اۋدارىپ وتىرعان قالپاق پەن قىلىش – ءبىلىم, ەركىن وي جانە اقيقاتتى قورعاۋ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى بولا بەرمەك.