سورەدەگى ازىق كىمدىكى؟

شەكارالاس ايماق­تار­­داعى ساۋدانى دا­مىتۋ, وتاندىق وندى­رۋ­شىلەردى قولداۋ جانە ىشكى نا­رىق­تى يمپورتتىق دەمپينگتەن قور­عاۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان جيىن قورىتىندىسى نەگىزىندە ۇكى­مەت سايتىندا ءار ايماقتاعى يم­پورتتىق ازىق-ت ۇلىكتىڭ ساۋدا جەلى­لەرىندەگى ۇلەسى تۋرالى اقپارات جا­ريا­لاندى. الايدا ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرەتىن قاۋىم­­داستىقتار بۇل مالىمەتتەرگە جە­دەل ءۇن قاتىپ, ازىق-ت ۇلىك پەن قاي­تا وڭدەۋ سالاسىنداعى يمپورت جو­­نىن­­دەگى دەرەكتەر وتە ماڭىزدى ەكە­­نىن, الايدا جاريالانعان اقپا­رات­­تىڭ كۇمان تۋدىرىپ وتىر­عانىن جەتكىزدى.

مينيسترلىك شەكارالاس ايماق­تارداعى ساۋدا نارىعىندا وتاندىق ونىمدەر ۇلەسى كەي كاتەگوريالاردا 80%-عا دەيىن, ءتىپتى ودان دا اساتىنىن ايتادى. اقتوبە وبلىسىنداعى ساۋدا سورەلەرىندە وتاندىق ءسۇتتىڭ ۇلەسى – 83%, شۇجىق ونىمدەرى – 78%, سارى ماي – 67%, تاۋىق ەتى – 60%. مەكەمە مالىمەتىنە سەنسەك, باتىس قازاقستان وبلىسىندا شۇجىق ونىمدەرىنىڭ 71%-ىن, كۇنباعىس مايىنىڭ 51%-ىن, سارى مايدىڭ 71%-ىن, تاۋىق ەتىنىڭ 90%-ىن وتاندىق وندىرۋشىلەر قامتاماسىز ەتەدى. اقمولا وبلىسىندا ءسۇت ونىمدەرى مەن بيداي ۇنىنىڭ ۇلەسى 70%-دان جوعارى, تاۋىق ەتى 100%, شۇجىق ءونىمى 60% وتاندىق وندىرۋشىلەردەن كورىنەدى. قوستانايدا ءوزىمىزدىڭ ءسۇت ونىمدەرى – 91%, پاۆلوداردا 63% بولسا, ەكى وڭىردە دە تاۋىق ەتىنىڭ ۇلەسى 80%-دى قۇ­رايدى. سونداي-اق پاۆلوداردا ساتى­لاتىن شۇجىق ونىمدەرىنىڭ 73%-ى وتاندىق ونىمدەردەن تۇرا­تىنى ايتىلعان.

الايدا 2023 جىل قورىتىن­دىسىن­داعى رەسمي ستاتيستيكا ەلى­مىزدىڭ ءبىر جىل ىشىندە يمپورت­تاعان ازىق-ت ۇلىك كولەمى ەكسپورتتالعاننان ەكى ەسە كوپ بولعانىن دايەكتەدى. سوندا 2024 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي ءبارى كەرىسىنشە بولىپ كەتكەنى قالاي؟ ازىق-ت ۇلىك وندىرۋشىلەرى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆكە رەسمي حات جولداپ, شەكارالاس ايماقتارداعى يمپورت ۇلەسىن زەرتتەۋ كەزىندە قانداي ادىستەر قولدانىلعانىن ءتۇسىندىرۋدى سۇراعان بولاتىن.

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيستر­­­لىگىنىڭ سالا وكىلدە­رى­نىڭ ساۋا­لىنا بەرگەن جاۋابىنا قارا­ساق, «دەرەكتەردى مينيستر­لىكتىڭ اۋماقتىق بولىم­شەلەر­دەگى قىز­مەتكەرلەرى كوزبەن شولىپ باقىلاۋ ارقىلى العان ءارى وتىنىشكە سايكەس فوتوماتەريالدارمەن راستالعان».

«قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ» ديرەك­­تورى ۆلاديمير كوجەۆ­­ني­كوۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيستر­لىك وتە جاعىمدى دەرەكتەر بەرەدى, سوعان قاراماستان «نەگە وتان­دىق وندى­رۋشىلەردىڭ وندى­رىس­تىك قۋاتى تەك جارتىلاي پاي­دا­­لانىلىپ وتىر؟» دەگەن ساۋال وزەكتىلىگىن جويمايدى.

«سول سەبەپتى, رەسمي باعالاۋ جاساماس بۇرىن, جاي عانا كوزبەن قا­راپ ەمەس, بايىپتى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ماڭىزدى. ۇكىمەت بولسا ساۋدا سورە­لەرىندەگى يمپورتتىق, وتاندىق ونىم­دەردىڭ ۇلەسىنە قاتىستى وڭ قورىتىندى جاريا­لاپ جاتىر», دەيدى.

ونىڭ پىكىرىن «قازاقستان قۇس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ» باسشىسى رۋسلان ءشارىپوۆ تە قۋاتتايدى.

«مىسالى, مينيسترلىك دەرەك­تە­رىندە اقمولا وبلىسىندا وتان­دىق وندىرىستەگى تاۋىق ەتىنىڭ ۇلەسى 100%-دى قۇرايدى, ال ءبىزدىڭ مالى­مەتى­مىزشە, نارىقتا اقش-تا وندىرىلگەن تاۋىق سان ەتتەرى بار. سونىمەن قاتار قىتايدا وندىرىلگەن ۇيرەك ەتىنىڭ فيلەسى دە كەڭىنەن ساتىلىپ جاتىر, قىتاي قۇس تۇماۋىنا بايلانىستى جابىق بولعاندىقتان, ول كونترا­­باندالىق جولمەن اكەلىن­گەن دەپ توپشىلايمىز. ءبىز بۇل ماسەلەنى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە كوتەردىك. سونداي-اق 2024 جىل­دىڭ قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن رەسەيلىك جۇمىرتقانى اكەلۋگە تىيىم سالىنعانى تۋرالى مەموراندۋم بار, بىراق قولى­مىزداعى دەرەكتەر ورال­دا رەسەيلىك وندىرۋشىلەردىڭ جۇمىرت­قا­لاردىڭ ساۋدا­سى ءجۇرىپ تۇرعانىن ايعاق­­تايدى. بۇل ساتىلىمدار ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ ەسە­بىندە كورسە­­تىل­­مەگەن, سوندىقتان ولار وبەك­تيۆتى دەپ سانالمايدى», دەيدى قۇس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ باسشىسى.

«قازاقستاننىڭ ماي-توڭماي وداعى» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزي­دەنتى كونستانتين نەۆزوروۆ تا مينيسترلىكتىڭ باعالاۋلارى مەن ەلدەگى ازىق-ت ۇلىك سورەلەرىندەگى ناقتى جاعدايدىڭ سايكەسپەيتىنىنە نازار اۋدارۋدى سۇرايدى.

ء«بىز ءالى ساۋدا جەلىلەرىندە وتان­دىق جانە يمپورتتىق ونىم­دەردىڭ اراقاتىناسىنا قاتىس­تى تاۋەلسىز زەرتتەۋلەر جۇرگىز­گەن جوقپىز, بىراق كەز كەلگەن قالاداعى, اسىرەسە شەكارا ماڭىن­داعى ايماق­تار­داعى دۇكەنگە كىرىپ كورۋ جەت­كى­لىكتى – بارلىق سانات­­تا يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك وتاندىق ونىمدەردەن كوپ», دەيدى كونستانتين نەۆزوروۆ.

ءىشىپ-جەم تاۋارلارىن شىعا­­رىپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىم­داستىقتارى ستاتيستيكالىق جاع­­دايدى تۇسىندىرە وتىرىپ, وندىرۋ­شىلەر نارىقتىڭ يمپورت­تىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تول­تى­رىلعانىن ايتادى. ساپاسى تومەن, ارزان شەتەلدىك ازىق-ت ۇلىك كەڭى­نەن, كەدەرگىسىز ساتىلىپ جاتىر. سورەلەردە سىقيىپ تۇرعان يم­پورت­تىق تاۋارلار ءاردايىم دۇرىس تەك­سەرىلەدى دەپ ايتۋ دا قيىن. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىق دەن­ساۋ­لىعىنا تىكەلەي قاۋىپ توندىر­مەك.

سالالىق وداق باسشىلارى ۇسى­­­­نىلعان دەرەكتەر كەم دەگەندە قاي­تا تەكسەرىلەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. ولار­­دىڭ پىكىرىنشە, ماسەلە ناق­تى سانداردىڭ تىم جوعا­رى كور­سە­تىلۋىندە ەمەس, بۇل دەرەك­تەر ەلىمىز ءوز ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگىن قام­تاماسىز ەتىپ جاتىر دەگەن جال­عان تۇجىرىمدى قا­لىپ­تاستىرىپ جى­بە­رسە, سول قيىن.

الماتى