كوكتەم مەزگىلى باستالىسىمەن-اق بازارلار مەن دۇكەندەردە ەرتە پىسەتىن كوكونىستەر مەن جەمىستەر پايدا بولا باستايدى. ءدال وسى كەزەڭدە قيار, قىزاناق, رەديس, قۇلپىناي جانە باسقا دا ماۋسىمدىق ونىمدەرگە سۇرانىس ارتادى. جازدىڭ باستاپقى تۇسىندا دا سورەلەردە سامساپ تۇراتىن مۇنداي ونىمدەر تۇتىنۋشىلاردى وزىنە ەرەكشە تارتىپ تۇرادى. كوكونىستەر مەن جەمىستەر دۇرىس تاماقتانۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى ەكەنى بەلگىلى. الايدا ەرتە پىسكەن ونىمدەردىڭ دەنساۋلىققا پايداسى بار ما؟ وسى ورايدا استانا قالاسىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامعالي ارىسپاەۆپەن سۇحباتتاسقان ەدىك.
– ەرتە پىسكەن ونىمدەردىڭ قۇرامىندا نيترات مولشەرى جەتكىلىكتى بولا ما؟
– نيتراتتار – توپىراق پەن سۋدا تابيعي تۇردە كەزدەسەتىن ازوت قوسىلىستارى. وسىمدىكتەردىڭ ءوسۋى ءۇشىن قۇرامىندا نيتراتتاردىڭ بولۋى ماڭىزدى. نيتراتتاردىڭ ءوزى سالىستىرمالى تۇردە قاۋىپسىز, الايدا ادام اعزاسىندا ولار نيتريتتەرگە اينالۋى مۇمكىن. ارتىق مولشەردە نيتريتتەر قاننىڭ وتتەگىن تاسىمالداۋ قابىلەتىن تومەندەتۋى مۇمكىن. اسىرەسە ەرتە جاستاعى بالالار, جۇكتى ايەلدەر جانە سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدار سەزىمتال كەلەدى. ەرتە پىسەتىن كوكونىستەر كوبىنەسە جىلىجاي جاعدايىندا وسىرىلەدى جانە ءوسۋىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن تىڭايتقىشتار قولدانىلادى. اگروتەحنيكالىق تالاپتار ساقتالماعان جاعدايدا, اسىرەسە جارىق پەن جىلۋ جەتكىلىكسىز بولعاندا, وسىمدىكتەردە نيتراتتاردىڭ جينالۋى ارتۋى مۇمكىن.
جەمىس-كوكونىستى وڭدەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسى ازىرلەندى
– قانداي ونىمدەردىڭ قۇرامىندا نيتراتتاردىڭ مولشەرى كوبىرەك بولادى؟
– نيتراتتاردىڭ جوعارى مولشەرى كوبىنەسە جاپىراقتى كوكونىستەردە (شپينات, سالات, اسكوك), رەديستە, قىرىققاباتتا, قيار مەن قىزاناقتا, قىزىلشادا, كادىدە, سونداي-اق باقشا داقىلدارىندا (قاربىز بەن قاۋىندا) كەزدەسۋى مۇمكىن.
باقشا ونىمدەرىنىڭ (قاربىز, قاۋىن) سورەلەردە ەرتە پايدا بولۋى ولاردىڭ جەدەلدەتىلگەن جاعدايدا وسىرىلگەنىن كورسەتۋى مۇمكىن, بۇل ءوز كەزەگىندە نيتراتتاردىڭ جينالۋ قاۋپىن ارتتىرادى. قاربىز بەن قاۋىندى تۇتىنۋدىڭ ەڭ قولايلى كەزەڭى – ولاردىڭ تابيعي ءپىسۋ ماۋسىمى.
– كوكونىستەر مەن جەمىستەردى تاڭداۋ جانە پايدالانۋ كەزىندە ىقتيمال تاۋەكەلدەردى ازايتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟
– ءونىمنىڭ سىرتقى تۇرىنە نازار اۋدارعان دۇرىس (تىم ءىرى, تابيعي ەمەس اشىق ءتۇستى, ءيىسىنىڭ بولماۋى ءوسىرۋ جاعدايلارىنىڭ بۇزىلعانىن كورسەتۋى مۇمكىن). ءونىمنىڭ ماۋسىمدىلىعىن ەسكەرۋ كەرەك, ياعني, تابيعي ءپىسۋ كەزەڭىنە نەعۇرلىم جاقىن بولسا, نيتراتتاردىڭ ارتىق مولشەردە بولۋىنىڭ ىقتيمالدىعى سوعۇرلىم تومەن.
ءونىمدى ۇيىمداستىرىلعان ساۋدا ورىندارىنان (دۇكەندەر, بازارلار) ساتىپ العان ءجون (مۇندا ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى). قاجەت بولعان جاعدايدا ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسىن راستايتىن قۇجاتتاردى سۇراتقان ءلازىم.
شىرىگەن كوكونىستەر ساتىلعان: ۆيتسە-مينيستر اقتوبەلىكتەردىڭ شاعىمىنا جاۋاپ بەردى
تۇتىنار الدىندا كوكونىستەر مەن جەمىستەردى مۇقيات جۋ قاجەت, مۇمكىندىگىنشە قابىعىن, تامىر بولىكتەرىن جانە ساباقتارىن الىپ تاستاۋ كەرەك, ويتكەنى وسى بولىكتەردە نيتراتتار كوبىرەك جينالۋى مۇمكىن;
كەيبىر كوكونىستەر ءۇشىن (اسىرەسە تامىرجەمىستەر) سۋدا ءجىبىتۋ-قايناتۋ نيترات مولشەرىن ازايتۋعا سەپتەسەدى.
كوكونىستەر مەن جەمىستەر تولىقتاي تۇتىنۋدان باس تارتۋدىڭ قاجەتى جوق. قاراپايىم تاڭداۋ جانە وڭدەۋ ەرەجەلەرىن ساقتاۋ دەنساۋلىققا ىقتيمال قاۋىپتەردى ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!