ورال قالاسىندا بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنە ارنالعان «شاڭىراق» جاسوسپىرىمدەر ءۇيى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, تۇرعىندارعا قايتا بەرىلدى.
بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى ادەتتە كامەلەت جاسقا تولعاننان كەيىن قيىن جاعدايعا تاپ بولادى. ويتكەنى جاقىن جاناشىرى جوق جاس ۇلكەن ومىرگە قادام باسقان كەزدە ءومىردىڭ ءتۇرلى قيىندىعىنا دايىن بولماي قالۋى مۇمكىن. 2000 جىلى ورال قالاسىندا اشىلعان «شاڭىراق» جاسوسپىرىمدەر ءۇيى بالالار ۇيىنەن تاربيەلەنىپ شىققان جاستارعا جاقسى مۇمكىندىك بولدى. بىراق ارادا ءبىراز جىل وتكەندە «شاڭىراق» عيماراتى ابدەن توزىپ, كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتتى. اشىلعالى ءجىبى ءتۇزۋ جوندەۋ كورمەگەن عيماراتتىڭ شاتىرى شۇرق تەسىك بولىپ سۋ كەتسە, ورتاق اجەتحانا مەن ورتاق اس بولمەسى دە تۇرعىندارعا جايسىزدىق تۋعىزاتىن.
وتكەن جىلى ءوڭىر باسشىسى ناريمان تورەعاليەۆ وسى «شاڭىراق» جاسوسپىرىمدەر ءۇيىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسا كەلىپ, عيماراتتىڭ جاعدايىن كوزىمەن كورگەن ەدى. جاتاقحانا تۇرعىندارى ەڭ الدىمەن نىسانعا كۇردەلى جوندەۋ قاجەتتىگىن ايتتى. جالپى, بۇل ماسەلە كەيىنگى 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى كوتەرىلگەنىمەن, شەشىمىن تاپپاي جۇرگەن ەكەن. وبلىس اكىمى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتىنان 575 ملن 974 مىڭ تەڭگە اقشا ءبولىپ, توزىعى جەتكەن نىسانعا بىلتىر كۇزدە جوندەۋ باستالدى. عيماراتتىڭ ءىشى-سىرتىمەن بىرگە اينالاسى دا اباتتاندىرىلدى. وسى ۋاقىت ىشىندە وبلىس اكىمى جوندەۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ءوزى باقىلاپ وتىردى. ەندى مىنە, عيمارات سۋ جاڭا قالىپقا ەنىپ, تۇرعىندارعا ەسىگىن قايتا ايقارا اشتى.
– بىلتىر وسى قۇرىلىس باستالعان كەزدە كەلىپ, ءبارى ويداعىداي بولاتىنىن ايتقان ەدىم. مىنە, ءبىز ۋادەمىزدە تۇردىق. الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازاماتتاردى قولداۋدى جالعاستىرا بەرەمىز. وسىنىڭ ءبارى – اتا-اناسىز, جەتىم قالعان بالالارعا جاسالىپ جاتقان مەملەكەت قامقورلىعى. بۇل عيمارات وتە وڭتايلى جەردە ورنالاسقان. ورتا مەكتەپ تە, بالاباقشا دا جاقىن. بالالارىن مەكتەپكە, بالاباقشاعا بەرىپ, اتا-انالارى الاڭسىز جۇمىسىن ىستەيدى, – دەيدى ن.تورەعاليەۆ.
شىنىندا دا العاش رەت 1958 جىلى سالىنعان نىسان كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن سۋ جاڭا قالىپقا ەنگەن. 106 ادامعا ارنالعان جاتاقحانادا 74 تۇرعىن بولمەسى بار. 3 قاباتتى عيماراتتى جوندەۋ ءىسىن مەردىگەر «تاسقالاترانسگاز» جشس جۇرگىزگەن.
– جوندەۋگە دەيىن توبەدەن سۋ تامىپ, ەسىك-تەرەزەلەردەن جەل وتەتىن ەدى. قازىر عيمارات تۇگەلدەي جاڭارىپ قالدى. جارىق, جىلى, تازا. كارىز جۇيەسى دە جوندەلدى. ءبارى كوڭىلىمىزدەن شىقتى, – دەيدى جاسوسپىرىمدەر ءۇيىنىڭ تۇرعىنى, كوپبالالى انا ايدانا تاجىباەۆا.
«شاڭىراق» جاسوسپىرىمدەر ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ءومىرباي قالىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر مۇندا بالالار ءۇيىنىڭ 89 تۇلەگى تۇرىپ جاتىر ەكەن. سونىڭ ىشىندە 17 وتباسى – جەتىم بالالار ءۇيىنىڭ تۇلەگى. ونىڭ 12-ءسى – جالعىزباستى انالار. قالعانى – جاستار. مۇنداعى بولمەنىڭ كوبى جالعىز ادامعا ارنالعان. ال 24 بولمە بالالى وتباسىلارعا ارنالىپ جابدىقتالدى. ول جەردە بالالى وتباسىلار تۇرىپ جاتىر. كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ جالپى سانى – 72.
ءاۋ باستاعى تالاپ بويىنشا «شاڭىراق» ۇيىندە تەك جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر عانا تۇرۋى كەرەك ەدى. الايدا باسقا بارار جەرى بولماعان بالالار ءۇيىنىڭ بۇرىنعى تاربيەلەنۋشىلەرى بۇل جەردە ۇزاق تۇراقتاپ قالىپ جاتادى. قازىردىڭ وزىندە مۇندا جاسى 50-دەن اسىپ كەتكەن تۇرعىندار دا بار. ولار «شاڭىراق» ءۇيىنىڭ بۇرىنعى جاعدايىن جاقسى بىلەدى.
– بۇرىنعى جاتاقحانامىزدىڭ جاعدايى وتە ناشار, ساسىق, تاراقان قاپتاعان جايسىز ەدى. توبەمىزدەن سۋ كەتەتىن, ەسىك ساڭىلاۋىنان جەل كىرەتىن. قازىر ءبارى جاقسى. تۇگەلدەي جاڭالانعان. قالانىڭ جايلى پاتەرىنەن ايىرماسى جوق, – دەيدى ا.تاجىباەۆا.
ايتا كەتەر جايت, جاسوسپىرىمدەر ءۇيىنىڭ سىرتى دا اباتتاندىرىلعان. بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭى, جاستارعا ۆوركوۋت سپورت الاڭى جاساقتالعان. كەڭ اۆتوتۇراققا ارنايى شلاگباۋم ورناتىلىپتى.
– ءبىز جاتاقحانا تۇرعىندارىنا ارناپ بالالار ويىن الاڭىن دا جاساپ بەردىك. 1 600 شارشى مەتر الاڭعا اۆتوكولىك تۇراعى مەن جولدار جاسالدى, ورنەكتاس توسەلدى, – دەيدى مەردىگەر كومپانيا باسشىسى تىلەك ماحمەتوۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى