شۋاقتى شاڭىراق

قيىندىقتا شىڭدالعان

«كوپبالالى وتباسىندا ءوس­تىم. اكەم دە, انام دا كەڭشاردا قا­را­پا­يىم جۇمىسشى بولدى. اكەم ساتىبالدى تراكتور جۇرگىزدى, انام جەم تارتۋ, قوي قىرقۋ سەكىلدى كەڭشاردىڭ بىت­پەي­تىن شارۋالارىنان بوسامايتىن. ءۇش اپام, ءبىر اعام, مەنەن كەيىن ءبىر ءسىڭلىم بولدى. مەنىڭ 13 جاسىمدا اكەم قايتىس بولدى, اعام جۇرەك اۋرۋىنا شالدىقتى. بۇل كەزدە ەكى اپام تۇرمىستا بولاتىن. ءۇشىنشى اپام دامەتكەن مەن اعام دۇيسەنباي اناما كومەكتەسىپ, قولعانات بولدى. اۋىلدىڭ تورت­جىلدىق باستاۋىش مەكتەبىن بىتىرگەن ءسىڭلىم ەكەۋمىز كورشىلەس رەسەيدىڭ جوعارى باس­قۇن­شاق اۋىلىندا ينتەرناتتا جاتىپ وقۋشى ەدىك. ول كەزدە پو­يىز جۇرەدى, سەنبى-جەكسەنبى اۋىلعا كەلىپ كەتەمىز. ەرتە ەسەيدىك. قيىن كەزدەر ەدى عوي, بارىنشا انامىزعا كومەكتەسەمىز», دەپ ەسكە الادى داناگۇل بالالىق شاعىن.

تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى جىلدا­رىن­داعى تاقسىرەتتى بۇلار دا با­رىنشا تارتتى. جوقشىلىق, بىر­كيەر كيىمدى مەكتەپكە كەزەكتەسىپ كيىپ بارۋ, ءبىر اياقكيىمدى الما-كەزەك كيۋ بۇل وتباسىندا دا بولىپتى. نۇرعانىم اناسى قايرات­تى, قاجىرلى كىسى ەدى. ۇيدەگى ءتورت قۇ­لى­نىنىڭ تاماعىن تاۋىپ بەرۋ ءۇشىن ەش جۇمىستان قاشپايتىن. وسى ەڭبەكقورلىق بالالارىنا دا دارىدى. كىشكەنتاي كەزىنەن شىڭدالدى.

«قىرسىق ءبىر اينالدىرعاندى شىر اينالدىرادى» دەيدى عوي. اكەنىڭ قاپيا قازاسىنان كەيىن وتباسىنداعى جالعىز ۇل جۇرەك سىرقاتىنا شالدىعىپ, ەكى مارتە وتادان ءوتتى. دۇيسەنبايعا ءتىپتى 2 كيلو سالماق كوتەرۋگە بولمايتىن. وسىلايشا, بۇكىل قيىندىق قىزدارعا ءتۇستى.

ء«سىڭلىم سۇلۋعانىم ەكەۋمىز جازعى دەمالىسقا شىعىسىمەن قوي باعاتىنبىز. ءار جاندىق ساناۋلى بولاتىن. «مىنا قوزىنى كۇزدە ورىستارعا ءتۇرلى قالبىرعا اۋىستىرامىز. ال مىنا قوزىنى سەمىرتىپ ساتىپ, كيىم-كەشەك, وقۋ قۇرالىن الامىز» دەگەن ناقتى جوسپار تۇراتىن. سول جىلدارى ءبىر تۋىسىمىز بىزگە كومەكتەسىپ, ەكى كۇركەتاۋىق – مەكيەنى مەن قورازىن بەرگەن ەدى. ونى دا وسىردىك. ءتىپتى سانى 50-دەن اسىپ كەتتى. كۇركەتاۋىق وتە تاماقساۋ قۇس ەكەن. ءشوپتى شاق كەلتىرمەيتىن. سوسىن ءبىز ولاردى دا قويمەن بىرگە دالاعا جايىپ كەتەتىن ەدىك. اۋىلدان كوپ ۇزاماي, وزدەرى جايىلىپ, جەمساۋى تولعان سوڭ ۇيگە قايتاتىن. كۇركەتاۋىقتىڭ ەتى قاتتى بولادى ەكەن, بىراق جۇمىرتقاسى ۇلكەن, تويىمدى ەدى. كوپ قىزىعىن كوردىك. كەيىن ءبىز مەكتەپكە كەتكەن سوڭ باعاتىن كىسى جوق, انام سويىپ, ساتىپ تاۋىستى», دەيدى داناگۇل.

داناگۇل مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ دا اۋىلعا كەلىپ, اناسىنا قولعانات بولدى. بالا كۇنىنەن ارمانى ورال قالاسىنا بارىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حيميا-بيولوگيا فاكۋلتەتىنە ءتۇسۋ ەدى. ءۇيدىڭ جاعدايى, تىرشىلىك تۇيتكىلى ول ارمانىن بىرەر جىل شەگەرە تۇرۋعا ءماجبۇر ەتتى. ءسىڭلىسى سۇلۋعانىم مەكتەپ ءبىتىرىپ ۇيگە كەلگەن سوڭ عانا قالاعا اتتاندى. بىراق گرانتقا تۇسە الماي, پەدكوللەدجدەن باستاۋىش سى­نىپ مۇعالىمى ماماندىعىن الدى. سودان كەيىن عانا ماحامبەت ۋني­ۆەر­سيتەتىنە, ءوزى قالاعان فاكۋلتەت­كە ءتۇستى. مىنە, بۇگىندە داناگۇل داۋ­لە­توۆا – 20 جىلعا جۋىق ەڭبەك ءوتىلى بار تاجىريبەلى ۇستاز, حيميا-بيولوگيا ءپانىنىڭ ء­ى سا­ناتتى مۇعالىمى.

توعىسقان تاعدىرلار

ساتىبالدى ورازعاليەۆ تە – بو­كەي ورداسىنىڭ, سايقىن اۋى­لى­نىڭ تۋماسى. تاعدىر قىزىق قوي. داناگۇل ەكەۋىنىڭ دە ومىرىن­دە ۇقساس جاعداي كوپ بولىپتى. مۇمكىن بۇلاردى تابىستىرعان, توعىس­تىرعان – وسى ۇقساستىق شىعار.

داناگۇلدىڭ اناسى نۇرعانىم 46 جاسىندا 6 بالامەن جەسىر قالسا, ساتىبالدىنىڭ اناسى باقىت 32 جاسىندا ءۇش بالامەن قالىپتى. ول دا بالالارىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن تىربانىپ ەڭبەك ەتىپ, قاتارىنان كەم قىلماي وسىرگەن. قارا جۇمىستان قاشپاپتى. «بالالارىما كومەك كەرەك!» دەپ كەڭسەنىڭ ەسىگىن توزدىرماپتى. تاعدىرىنا لاعنەت ايتپاستان, ەڭسەسىن تىك كوتەرىپ ءجۇرىپتى.

«مىنا قىزىقتى قاراڭىزشى, مەنىڭ اكەمنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمى – ساتىبالدى, حالىق «ساتۋ» دەيدى. قازاقتىڭ ىرىمى عوي, الدىنداعى باۋىرلارى شەتىنەي بەرگەن سوڭ اكەمدى دۇنيەگە كەل­گەندە جەتى تەرەزەدەن وتكىزىپ, جەتى قاپ تەزەككە «ساتىپ العان» ەكەن. كەيىن كۇيەۋىمنىڭ ەسىمى دە سا­تى­بالدى بولىپ شىقتى. ونىڭ دا ال­دىندا ەكى بالا قايتىپ, تۋرا وسى­لاي ىرىم جاساعان ەكەن. ونى دا وتباسى ەركەلەتىپ, «ساتۋ» دەپ اتاپ كەتكەن. وسىلايشا, ءبىر ساتى­بال­دىنىڭ قىزى, ءبىر ساتىبال­دى­نىڭ جارى بولدىم», دەپ كۇلەدى داناگۇل.

ساتىبالدى ورازعالي ۇلى جام­­­بىل وبلىسىنداعى وتار ستانساسىندا اسكەري بورىشىن وتەپ كەل­گەن سوڭ شەكارا قىزمەتىن تاڭ­­دادى. كىشكەنتايىنان ەڭبەككە شىڭ­دالىپ وسكەن اۋىل بالاسى ءيتتى جاق­سى كورەتىن. الماتى قالاسىندا ءبىلى­مىن جەتىلدىرىپ, كينولوگ اتاندى. شيرەك عاسىر وتان شەبىن كۇزەتتى. شوڭاي, جانىبەك, سايقىن, قازتالوۆ شەكارا بەكەتتەرىندە ابىرويلى قىزمەت ەتتى.

اسكەري قىزمەتتىڭ وزىندىك بەينەتىنە ساي زەينەتى دە بار عوي. كىشى سەرجانت ساتىبالدى ەرەكەشوۆ 45 جاسىندا دەمالىسقا شىقتى. بۇرىن ءۇيدىڭ بەتىن كور­مەي جۇرەتىن شەكاراشى – قازىر وتباسىنىڭ ورتاسىندا, بالا­لارىنىڭ جانىندا. اسكەري قىز­مەتكەر ءارى كوپبالالى وتباسى رەتىندە وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ورال قالاسىنان مەملەكەت ءۇي بەرگەن ەدى. توعىزىنشى سىنىپ ءبىتىرىپ, قالاعا وقۋعا كەتكەن ۇلكەن قىزى جاسمينا مەن اناسى باقىت قازىر سول ۇيدە تۇرىپ جاتىر.

بالالارى – ماقتانىشى

ساتىبالدى مەن داناگۇل – بەس بالانىڭ اتا-اناسى. وقۋدا وزات, ونەرلى, ءتۇرلى بايقاۋدا جەڭىمپاز بولىپ جۇرگەن ق ۇلىنشاقتارى تۋرالى ايتقاندا داناگۇل مەن ساتىبالدى شەشەن بولىپ كەتەدى. ءار سوزىنەن ماقتانىش توگىلىپ تۇرادى.

تۇڭعىش قىز – جاسمينا 2005 جىلى تۋعان, وقۋىمەن قاتار ساز مەكتەبىنىڭ قوبىز سىنىبىن ءبىتىردى. 9-سىنىپتى بىتىرگەن سوڭ كوپبالالى وتباسى بالالارىنا ارنالعان گرانتپەن پەداگوگيكا­لىق كوللەدجگە ءتۇستى. ونەرلى قىز 2022 جىلى «قىزعالداقتار» بي ءانسامبلى قۇرامىندا شىمكەنتتە سايىستان ءبىرىنشى ورىن الىپ كەلگەن. جوعارىدا ايتقانداي, قازىر اجەسىمەن بىرگە ورال قالاسىندا.

2008 جىلى تۋعان ءمادينا بيىل 9-سىنىپتى ءبىتىردى. ول دا ساز مەكتەبىنىڭ فورتەپيانو سىنىبىن بىتىرگەن. بيگە دە يكەمدى. ءتۇرلى بايقاۋدان جۇلدە الىپ ءجۇر.

ءۇشىنشى قىز ايانات 4-سىنىپتا وقيدى. ول دا فورتەپيانو سىنىبىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر ەكەن. «ايانات وليمپيادالارعا, عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ ءجۇر. زەرتتەۋشىلىك قىرى بار سياقتى. مىسالى, ۇيدەگى قوياندى زەرتتەپ, جازعان عىلىمي جۇمىسى 3-ورىن الدى», دەيدى اناسى ماقتانىشپەن. ايتپاقشى, بالالارىنا ەرمەك ءارى ەڭبەك بولسىن دەپ وسىرگەن قويان دا وسى شاڭىراقتا ەرەكشە كوبەيىپ, ءونىم بەرىپتى. ارينە, ونىڭ ەش سيقىرى جوق: ادال ەڭبەك, توككەن تەر جەمىسىن بەرمەي قويمايتىنى بەلگىلى عوي.

«قازاق ۇل بالانى جاقسى كو­رە­تىنى بەلگىلى عوي. كۇيەۋىم دە ۇلدى قالايتىنىن ايتقانمەن, قىز­دارىن دا جاقسى كوردى. ءتور­تىن­شى قىزىم دۇنيەگە كەلگەندە ءوزىم دە ۋايىمداي باستادىم. ءوزىمنىڭ انام, ناعاشى اجەسى جيەنىنە ىرىمداپ «ۇلدانا» دەپ قويىپ ەدى. قۇدايعا شۇكىر, بەسىنشى بالامىز ۇل بولدى. قازىر تەمىرلانىمىز 5 جاستا. بالاباقشانىڭ ەرەسەكتەر توبىنا بارىپ ءجۇر», دەيدى داناگۇل.

وسى ۇلدانا – قازىر وقۋ وزاتى. ول دا اپكەلەرىنىڭ جولىن قۋىپ, ساز مەكتەبىنىڭ فورتەپيانو سىنىبىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر ەكەن. اپالى-ءسىڭلىلى ءتورت قىزدىڭ ءتۇرلى ونەر بايقاۋلارىنان العان ماراپاتى, ماقتاۋ قاعازى مەن مەدالدارى ۇلكەن ءۇيدىڭ ءبىر بۇرىشىن كوركەمدەپ تۇر.

اۋىل ۇستازىنىڭ ارمانى

ء«ار ادام – ءوز الدىنا ءبىر الەم» دەگەن راس قوي. كەيدە قاراپايىم عانا ءبىر وتباسىنىڭ كۇندەلىك­تى تىرشىلىگىنەن قىمبات قازىنا تاۋىپ الۋعا بولادى. داناگۇل ساتۋقىزىمەن اڭگىمەلەسە وتىرىپ, ىنتىماعى جاراسقان جانۇيانىڭ ەرەكشە جىلۋىن سەزىنگەندەي بولدىق.

«بالالارىمىزدىڭ مۋزىكاعا بەيىمى اكەسىنەن جۇققان. مەن سپورتقا جاقىن ەدىم. قازىر وتباسىمىزبەن سپورتتىق جارىس­تارعا ءجيى قاتىسامىز. بىلتىر اۋ­دان­دىق «مەرەيلى وتباسى» باي­­­­­قاۋىنان ءبىرىنشى ورىن الىپ, ورال­عا باردىق», دەيدى داناگۇل. ايتپاقشى, ەرەكەشوۆتەر وتباسىن مەن دە سول بايقاۋدا العاش كورىپ, كوڭىلگە ءتۇيىپ قالعان ەدىم.

ءوزى تۋرالى ايتۋعا ساراڭ داناگۇل ساتۋقىزىنىڭ دا جەتىس­تىكتەرى از ەمەس ەكەنىن بىلدىك. قىزدارى عانا ەمەس, ءوزى وقىتىپ جۇرگەن وقۋشىلارى دا عىلىمعا بەيىم كورىنەدى. ايتپاقشى, ايانات پەن ۇلدانانىڭ عىلىمي زەرتتەۋىنە وزەك بولعان قوياندار وتكەن جاز­دا جوعالىپ كەتىپتى. بىراق ەرەكە­شوۆتەردىڭ بەرەكەلى اۋلاسىندا تاۋىق, سيىر, ەشكى كۇن سايىن ءبىرى شاقىرىپ, ءبىرى ماڭىراپ, ءبىرى موڭىرەپ, دۋمانعا بولەپ جاتادى. تەمىرلان تۋعاندا باسىرە اتاعان ق ۇلىن قازىر بەستى ات بولىپ, دالادا ءجۇر ەكەن. ءبىر قىزىعى, وسى مالدى قاراۋعا اكەسىنە قىزدارى قولعانات بولىپ ءجۇر.

«بىلتىر مۇعالىمدەر اراسىندا وتكەن ءبىر سايىسقا قا­تىس­تىم. ەكولوگياعا بايلانىستى ساباقتاردا جاڭا ءادىس, تەحنولوگيانى قولدانۋ جونىندە ەدى. رەسپۋبليكا بويىنشا ىرىكتەل­­گەن 30 مۇعالىمنىڭ قاتارىنا ەنىپ, استاناعا باردىم, سەرتيفيكات الدىم. بارلىق شىعىندى ۇيىمداستىرۋشىلار كوتەردى, ءارى وقىدىق, ءارى ءوز تاجىريبەمىز­دى دە ورتاعا سالدىق. وسىنىڭ بارىنە شۇكىر دەيمىن. تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قامقورلى­عىن بارىنشا كورىپ كەلەمىز. اسپانىمىز اشىق بولسا ەكەن. بالالارىمىزدىڭ باقىتىنان ارتىق تىلەگىمىز جوق», دەيدى داناگۇل.

باتىس قازاقستان وبلىسى