بۇگىندە اۋىل حالقىنىڭ جايلى تۇرمىسىن سيپاتتايتىن تازا سۋ, كوگىلدىر وتىن, جول, الەۋمەتتىك نىسان سەكىلدى كورسەتكىشتەردىڭ قاتارىنا ۇيالى بايلانىس تا ابدەن ەنىپ كەتكەنى راس.
جۇمىس بابىمەن الىس-جاقىن ساپارعا ءجيى شىعۋعا تۋرا كەلەدى. ىرىرەك ەلدى مەكەننەن ۇزاپ شىعىپ, باتىس قازاقستاننىڭ بايتاق دالاسىنا تەرەڭىرەك ەنگەن سايىن قولداعى سمارتفون ءوزىنىڭ نەگىزگى قىزمەتىنەن اجىراپ قالاتىنى وتىرىك ەمەس. ول كەزدە سىزگە قوڭىراۋ شالعان ادام «ابونەنت بايلانىس اياسىنان تىس جەردە, كەيىنىرەك حابارلاسىڭىز» دەگەن جاتتاندى جاۋاپتى تىڭداۋعا ءماجبۇر...
«وڭىردە 413 اۋىلدىق ەلدى مەكەن بار. سونىڭ ىشىندە 334 اۋىل ءارتۇرلى جۇيە ارقىلى ينتەرنەتكە قوسىلعان. 368 اۋىلدا داۋىستىق شاقىرۋ ءۇشىن ۇيالى بايلانىس قولجەتىمدى» دەگەن حابار تاراتتى جاقىندا وبلىستاعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار باسقارماسى. سوڭعى سويلەمنىڭ ماعىناسى 34 اۋىلدا ينتەرنەت بولماعانىمەن, ۇيالى بايلانىس بار دەگەن بولسا كەرەك. الايدا 2,7 مىڭ باتىسقازاقستاندىق تۇراتىن 45 اۋىلدا ينتەرنەت تە, بايلانىس تا جوق ەكەن!
بۇل از با, كوپ پە؟ جالپى, ءبىزدىڭ وبلىستىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – وڭىردە شاعىن اۋىلدار, تۇرعىن سانى از ەلدى مەكەندەر وتە كوپ. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل وبلىس بيۋدجەتىنە ەداۋىر سالماق. ويتكەنى بۇل اۋىلداردىڭ بارىنە ينفراقۇرىلىم تارتۋ, ونى ۇستاپ تۇرۋ وڭاي ەمەس. ال حالىق سانى از بولعاندىقتان, ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ءوزىن-ءوزى اقتاۋى تۋرالى اڭگىمە ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
بىلتىر
دەگەنمەن جوعارىدا ايتقانداي, ۇيالى بايلانىس كۇندەلىكتى قاجەتتىلىككە اينالىپ كەتتى. سوندىقتان 2023 جىلى وڭىردە وبلىس اكىمدىگى مەن ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى بىرلەسىپ, ورال قالاسى مەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى بايلانىس جانە ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتۋ تۋرالى جول كارتاسىن بەكىتكەن ەدى. وسى قۇجاتتىڭ اياسىندا وتكەن جىلى ورال قالاسى مەن 70 اۋىلدا ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتۋ جانە ساپاسىن جاقسارتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن.
«2023 جىلى ءبىز وبلىس ورتالىعىندا وپتيكالىق تەحنولوگياعا كوشۋ ءۇشىن جەكە سەكتوردا ابونەنتتىك جەلى ورناتۋ جانە بۇرىنعى جەلىلەردى جاڭعىرتۋ جۇمىسىن باستاپ كەتتىك. زاشاعان كەنتىندە – 900 ءۇيدى, دەركول كەنتىندە – 2 200 ءۇيدى, شاعىن اۋدانداردا 3 000 ءۇيدى قامتيتىن جەلىلەر سالىندى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتايىق, 2022 جىلى ورال قالاسىندا نەبارى 200 ءۇي وپتيكالىق جەلىگە اۋىستىرىلعان بولاتىن», دەيدى «قازاقتەلەكوم» اق وبلىستىق فيليالىنا قاراستى «جەل» ديۆيزيونى بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى اندرەي چەبوتارەۆ.
بۇعان قوسا, بىلتىر اقجايىق اۋدانىنداعى جۇبان اۋلىندا, بايتەرەك اۋدانىنداعى شىنار, جانىبەك اۋدانىنداعى اقوبا, قازتالوۆ اۋدانىنداعى سارالجىن, قوسوبا اۋىلدارىندا, قاراتوبە اۋدانىنداعى قاراقامىس, قوسكول, قاراتوبە, الاكول ەلدى مەكەندەرىندە, سىرىم اۋدانىنا قاراستى العاباس, قوسوبا, ساسىقكول, قاراقۇدىق اۋىلدارىندا, تاسقالا اۋدانىنىڭ ىنتىماق, كەڭجايلاۋ, تەرەكتى اۋدانىنىڭ پريدوروجنوە, شىڭعىرلاۋ اۋدانىنىڭ جاڭاكۇش, امانگەلدى, قايىڭدى ەلدى مەكەندەرىندە «نۇكتە-كوپ نۇكتە» تەحنولوگياسى بويىنشا بازالىق ستانسالار ورناتىلعان كورىنەدى. «بۇل تەحنولوگيا اۋىل تۇرعىندارىنا 50 مبيت/س دەيىنگى جىلدامدىقپەن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتتى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى اندرەي چەبوتارەۆ.
بيىل
جوعارىدا ايتىلعان جول كارتاسىنا قاراعاندا بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىندا ۇيالى بايلانىستىڭ دا, ينتەرنەتتىڭ دە ساپاسى ارتپاق.
«2024 جىلى ورال قالاسىندا جانە 175 اۋىلدا ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتۋ جانە ساپاسىن جاقسارتۋ جۇمىسى جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 39 اۋىلدا جاڭا بازالىق ستانسا سالىنسا, قالعان اۋىلداردا قولدانىستا تۇرعان ستانسالار جاڭعىرتىلادى. جىل باسىنان بەرى 5 اۋىلدا – سىرىم اۋدانىنىڭ توعاناس اۋلىندا, جانىبەك اۋدانىنىڭ اقوبا اۋلىندا, قاراتوبە اۋدانىنىڭ جۋساندىوي اۋلىندا, تەرەكتى اۋدانىنىڭ توقپاي اۋلىندا, ءبورلى اۋدانى قاراشىعاناق اۋلىندا ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتۋ جانە ساپاسىن جاقسارتۋ جۇمىسى جاسالدى», دەيدى وبلىستىق تسيفرلىق تەحنولوگيالار باسقارماسى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرعالي ەرجانوۆ.
بيىل «كسەلل» اق بايلانىس وپەراتورى 26 اۋىلدا بايلانىس ساپاسىن جاقسارتىپ, ونىڭ ىشىندە 17 اۋىلعا جاڭا ستانسا سالۋدى جوسپارلاپتى. جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 3 اۋىلدا ستانسا ورناتىلعان. ال «كار-تەل» (بيلاين) جشس بايلانىس وپەراتورى 23 اۋىلعا جاڭا بازالىق ستانسا سالماقشى. بۇعان قوسا 132 اۋىلدا تۇرعان ستانسانى جاڭارتىپ, تۇرعىنداردى ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان.
ساپاعا سىن بار
ادەتتە اۋىل تۇرعىندارى, ءتىپتى قالالىقتار دا بايلانىس ساپاسىنا سىن ايتىپ جاتادى. بۇل سىننىڭ جانى بار سياقتى. ماسەلەن, 2023 جىلى تەلەكوممۋنيكاتسيا كوميتەتىنە قاراستى وڭىرارالىق بايلانىس ينسپەكتسياسى بايلانىس قىزمەتىنىڭ ساپاسىن 63 مارتە جوسپاردان تىس تەكسەرىپ كورگەن. ءسويتىپ, ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى كورسەتەتىن قىزمەتتىڭ تەحنيكالىق پارامەترلەرىن ولشەگەن كەزدە, 27 اۋىلدا, ءتىپتى ورال قالاسىنىڭ كەي جەرىندە جاعداي سىن كوتەرمەيتىن بولىپ شىققان. اتالعان وقيعا بويىنشا وپەراتورلار اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, جالپى سوماسى 165 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان.
«مۇنداي تەكسەرۋلەر بيىل دا ءجۇرىپ جاتىر. ءبىز مامىر ايىن قوسا العاندا جىل باسىنان بەرى جوسپاردان تىس 23 تەكسەرۋ جۇرگىزدىك. 8 اۋىلدا, ورال قالاسىنىڭ 15 نۇكتەسىندە وپەراتورلاردىڭ قىزمەتى تالاپقا ساي ەمەس بولىپ شىقتى. تەكسەرىس ناتيجەسىندە بيلاين مەن تەلە2/التەل وپەراتورىنىڭ ارقايسىنا – 19,3 ملن تەڭگە, كسەلل/اكتيۆ وپەراتورىنا 5,5 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى», دەيدى ەرعالي ەرجانوۆ.
الايدا ەرعالي قۋانىشبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ينتەرنەت پەن ۇيالى بايلانىس ساپاسىن جاقسارتۋعا كەيدە تۇرعىنداردىڭ وزدەرى دە كەدەرگى كەلتىرەدى ەكەن. مىسالى, ورال قالاسىندا حالىق اراسىندا راديوفوبيا باسىم. تۇرعىندار كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ توبەسىنە بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ بازالىق ستانساسىن ورناتۋعا رۇقسات بەرمەيدى. «بۇل ستانسا سول ۇيدە تۇراتىن ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا زيان ەكەن» دەگەن قاۋەسەت جەلدەي ەسىپ تۇر.
«بۇل – فەيك اقپارات. بازالىق ستانسانى ورناتۋ سانيتارلىق ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ تەكسەرۋىنەن كەيىن, «ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپسىز» دەگەن قورىتىندىسىنان كەيىن عانا جۇزەگە اسادى. ءبىز جاڭا تەحنولوگيادان ۇرىكپەي, ونى جاتسىنباي قابىلداۋىمىز كەرەك», دەيدى تسيفرلىق تەحنولوگيالار باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى.
اۋىلداردا جەكە ادامدار ءوز بەتىمەن ورناتىپ الاتىن رەپيتور – ۇيالى بايلانىس جەلىسىنىڭ كۇشەيتكىش قۇرىلعىسى بايلانىس ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەدى ەكەن. بىراق بايلانىس ساپاسى جاقسى بولسا, مۇنداي كۇشەيتكىشتىڭ نە قاجەتى بار ەدى؟ سوندىقتان بۇل جەردە كىنانى جەكە تۇرعىنعا ەمەس, وپەراتورعا ارتقان ءجون سەكىلدى.
جوسپار جاقسى
اندرەي چەبوتارەۆتىڭ سوزىنشە, 2024 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بارلىق اۋدان ورتالىعىندا وپتيكالىق تەحنولوگيانى ەنگىزە وتىرىپ مىس جەلىسىن قايتا قۇرۋ جۇمىسى باستالادى. جوبا بويىنشا 1 000 ءۇيدى قامتيتىن وپتيكالىق جەلى سالىنباق.
تسيفرلىق تەحنولوگيالار باسقارماسى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرعالي قۋانىشبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى ازىرلەگەن «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا 2027 جىلعا دەيىن 231 ەلدى مەكەنگە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى تارتىلادى. حالىق سانى 50-دەن از 44 اۋىلعا سپۋتنيكتىك تەحنولوگيا ارقىلى ينتەرنەت جەتكىزىلەدى. ال ورال قالاسىندا وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بەسىنشى بۋىننىڭ 18 بازالىق ستانساسى ىسكە قوسىلادى.
باتىس قازاقستان وبلىسى