ورال قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ماسا مەن شىركەيدىڭ كوپتىگىنە شاعىم ايتىپ جاتىر. ساي-سالانىڭ ءبارىن سۋعا تولتىرعان بيىلعى تاسقىننىڭ تاعى ءبىر زاردابى وسىلاي كورىندى.
ءۇش وزەننىڭ ورتاسىندا تۇرعان ورال قالاسىندا كوكتەم سايىن ماسا مەن شىركەي كوبەيەتىنى تاڭسىق ەمەس. جەرگىلىكتى اكىمدىك قارجى ءبولىپ, ءتيىستى مەكەمەلەر جاندىكتەر كوبەيەتىن قۋىس-قالتارىستى الدىن الا ۋلاپ, قام جاسايتىن. بىراق بيىلعى كوكتەمدە وڭىردە سۋ كوپ بولدى, جايىق وزەنى تاسىپ, قالا ماڭىنداعى ساياجاي قوعامدارى تۇگەل سۋ استىندا قالدى. ال سۋ كوپ جەردە ماسا مەن شىركەي دە كوپ.
«بۇرىنعى جىلدارى ءار كوكتەمدە شامامەن 13 مىڭ گا جەر زيانكەس جاندىكتەرگە قارسى وڭدەلەتىن ەدى. بيىلعى سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى بۇل كولەم ەكى ەسەگە جۋىق ۇلعايىپ وتىر. بىراق ونى الدىمەن زەرتتەۋ كەرەك, جاندىكتەردىڭ جۇمىرتقا سالعان اۋماعىن, ليچينكالارىنىڭ كوپ جەرىن انىقتاپ الۋ قاجەت. قازىر ارنايى ماماندار, ەنتومولوگ-بيولوگتەر قالا ماڭىن, دەركول مەن كرۋگلووزەرنىي كەنتىنىڭ اينالاسىن, جايىلما سۋلار اۋماعىن زەرتتەۋگە دايىن. تەك سۋدىڭ كوپتىگىنەن ءالى كەي جەرگە بارا الماي وتىر», دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قانات ومىراليەۆ.
جالپى, ورال قالاسى مەن ونىڭ اينالاسىندا پروفيلاكتيكالىق دەزينسەكتسيا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ياعني ماساعا قارسى وڭدەۋ جۇمىستارىن اتقارۋ ءۇشىن جىل سايىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بايقاۋى وتەدى. 2024–2025 جىلدارعا ارنالعان بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى – «تانكەەۆ ب.ا.» جەكە كاسىپكەرى بولىپتى. وتكەن ءساۋىر ايىندا جەكە كاسىپكەر مەن اكىمدىك اراسىندا 187 040,0 مىڭ تەڭگەگە 2 جىلدىق كەلىسىمشارت جاسالعان. مۇنىڭ 105 395,0 مىڭ تەڭگەسى بيىل, ياعني 2024 جىلى يگەرىلۋگە ءتيىس. 81 645,0 مىڭ تەڭگە كەلەر جىلدىڭ ەنشىسىندە. قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس, بيىل وبلىستىق بيۋدجەتتەن 105 395,0 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ تە قويعان.
«بۇل جۇمىس ماسا مەن شىركەي ءتارىزدى جاندىكتەردىڭ شەكتەن تىس كوبەيىپ كەتۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن, پروفيلاكتيكالىق ماقساتتا جاسالادى. بىراق شىبىن-شىركەي وسى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە مۇلدەم جويىلىپ كەتەدى دەپ ايتا المايمىز. بيىل تاسقىن سۋدىڭ اسەرىنەن جاندىكتەردىڭ شەكتەن تىس كوبەيىپ كەتۋىنە قولايلى جاعداي تۋعانىن ءتۇسىنۋ كەرەك», دەيدى قانات امانگەلدى ۇلى.
– ءبىز اتقاراتىن دەزينسەكتسيالىق شارالار ەكى كەزەڭگە بولىنەدى: ءبىرىنشىسى سۋ ايدىندارىن ماسالاردىڭ دەرناسىلدەرىنە قارسى وڭدەۋ بولسا, ەكىنشىسى اۋماقتاردى ماسالاردىڭ ۇشاتىن تۇرىنە (يماگو) قارسى وڭدەۋ. ءبىز ءبىرىنشى كەزەڭدى 9 ساۋىردە باستاپ كەتتىك. ورال قالاسىنىڭ اينالاسىن, سەرەبرياكوۆو, كرۋگلووزەرنوە, سەرەبرياكوۆو, كرۋگلووزەرنوە كومينتەرن, جەلاەۆو, وكتيابرسكوە, زەلەنوە, ماكاروۆو, دوستىق, جايىق, بورتوبە, وسكەن, جامبىل سەكىلدى ت.ب. اۋىلداردىڭ ماڭىنداعى سۋ قويمالارىنا ەنتومولوگيالىق مونيتورينگ جۇرگىزىپ, ماسالاردىڭ دەرناسىلدەرىن قارادىق. ءسويتىپ, 18 ساۋىردە 3 جانە 4 ساتىداعى دەرناسىلدەر پايدا بولعان جەرلەردە وڭدەۋ جۇمىسى باستالدى. ءبىز ونى ريۋكزاك بۇرىككىشتەرمەن جۇرگىزىپ شىقتىق, 20 دەزينفەكتور جانە 5 تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. ءسويتىپ, ءبىر ايدىڭ ىشىندە 3000 گەكتاردان استام اۋماق دەرناسىلگە قارسى وڭدەلدى, – دەيدى «تانكەەۆ ب.ا.» جك ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى يۋليا مايەر.
ارينە, دەرناسىلگە قارسى كۇرەستە دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان, ەل اۋماعىندا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن ينسەكتيتسيدتەر مەن لارۆيدتسيدتەر قولدانىلۋعا ءتيىس. سوندىقتان ءتيىستى مەكەمە ۋلاۋ كەزىندە قولدانىلاتىن پرەپاراتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى سەرتيفيكاتىن, سايكەستىك دەكلاراتسياسى مەن سەرتيفيكاتىن قاتاڭ تەكسەرىپ وتىرادى.
دەزينسەكتسيالىق ءىس-شارالاردىڭ ەكىنشى كەزەڭى دە ورال قالاسى اۋماعىندا, سونداي-اق قالا ماڭىنداعى سەرەبرياكوۆو, كرۋگلووزەرنوە, كومينتەرن, جەلاەۆو اۋىلدارىندا, ورمان القاپتارىندا, اۋىلداعى ورمان بەلدەۋىندە جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بايتەرەك پەن تەرەكتى اۋداندارىنىڭ اسان, جەمىس-كوكونىس, ميچۋرينو, نوۆەنكي, ترەكينو, ۆولوداركا, داريان, پودستەپنوە, وكتيابرسكوە, زەلەنوە, ماكاروۆو, دوستىق, جايىق, بورتوبە, وسكەن, جامبىل ەلدى مەكەندەرى, قالالىق مادەنيەت جانە دەمالىس ساياباعىنىڭ اۋماعى, حان توعايى, انەس كولى, دەركۇل وزەنىنىڭ بويىندا, شاعان وزەنى, ساياجاي اۋماعى دا نازاردان تىس قالماعان.
بيىلعى جۇمىس كولەمىنىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى قوسىمشا قارجى ءبولىنۋى مۇمكىن بە؟ بۇل ساۋالعا قانات ومىراليەۆ «ابدەن مۇمكىن» دەپ جاۋاپ بەردى.
ء«دال قازىر بولىنگەن قاراجات بار, جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. ەگەر بولىنگەن قارجى تاۋسىلىپ, ودان ءارى قاجەتتىلىك تۋسا, قوسىمشا سۇراتاتىن بولامىز. بىراق اۋەلى ناقتى تالداۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنۋ كەرەك. مىسالى, بىلتىر قالا ماڭىندا 2 مىڭ گا جەردەن جاندىكتەردىڭ ليچينكالارى انىقتالعان ەدى. بيىل ونىڭ كولەمى تاعى 1 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعانى بايقالادى. ناقتى كولەمى قانداي بولماق؟ سوعان بايلانىستى ارەكەت ەتەمىز» دەيدى قانات امانگەلدى ۇلى.
قازىر قالا ىشىندە دە, اۋىلداردا دا ماسا مەن ۇساق شىركەيدىڭ ەرەكشە كوبەيىپ كەتكەنىن ايتىپ, دابىل قاعۋشىلار كوپ. اسىرەسە ورال قالاسىندا كوشەدە ءجۇرۋ قيىنداپ كەتتى. «قالا ءىشى نەگە ماساعا قارسى ۋلاۋ جۇرگىزىلمەيدى؟» دەپ نارازىلىق بىلدىرۋشىلەر دە بار.
ء«بىز سوڭعى 5 جىلدان بەرى قالا ىشىندە ۋلاۋ جۇمىسىن توقتاتتىق. ويتكەنى تۇرعىندار اراسىندا جاعىمسىز يىسكە شاعىمدانعان, «اللەرگيا دەرتى اسقىنىپ كەتتى» دەپ ارىز ايتقاندار بولدى. بۇگىندە كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ جەرتولەسىنەن ماسا شىعىپ جاتىر دەيدى. بۇل ماسەلەگە پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. ەرەجە بويىنشا پيك جىلىنا ەكى-ءۇش مارتە جەرتولەدە دەزينفەكتسيا جۇمىسىن جۇرگىزۋى كەرەك. ءبىز كوكتەمدە وسى جاعدايدى ەسكەرتىپ, تۇرعىن ءۇي پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى باسشىلارىمەن جينالىس وتكىزگەن بولاتىنبىز», دەيدى قانات ومىراليەۆ.
«ماسا مەن شىركەيدىڭ كوبەيۋى – ماۋسىمدىق قيىندىق. جاز ابدەن كۇشىنە ەنىپ, كۇن ىسىسا, ينەلىك شىقسا, ماسا-شىركەيدىڭ بۇلتى دا سەيىلەدى. ءسال شىدايىق» دەپ ورالدىقتاردى سابىرعا شاقىرىپ جاتقاندار دا بار. ازىرگە باتىس قازاقستاندا ەڭ ءوتىمدى تاۋار – ومارتاشىنىڭ تورلى بەتپەردەسى بولىپ تۇر.
ورال