قاجەت قۇجات

قۇجاتقا سايكەس 7 كودەكس جانە 13 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا كىرۋگە تىيىم سالۋ, بالالارعا قاتىستى بۇرىن جىنىستىق سيپاتتاعى قىلمىس جاساعان يمميگرانتتارعا تۇراق­تى تۇرۋعا جانە ءبىزدىڭ ازاماتتىعىمىزدى الۋ­عا رۇقسات بەرۋدەن باس تارتۋ, شەتەل­دىك­تەر­دىڭ ەكسترەميستىك نەمەسە تەرروريس­­تىك ارەكەتتەرگە قاتىسى بار ەكەنى تۋرالى مالىمەتتەر بولسا, ەلگە كىرۋگە تى­يىم سالۋ بويىنشا نورمالار ەنگىزىلدى. سونى­مەن بىرگە ۇيىمداسقان توپتاردىڭ كوش­باس­شىلارى, اۋىر قىلمىستارى ءۇشىن سوت­تالعان شەتەلدىكتەردىڭ ەلگە كىرۋىنە تىيىم سالاتىن نەگىزدەر قاتاڭداتىلدى.

«حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭعا جاڭا باپتار ەنگىزىلدى. ولارعا سايكەس شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن پايدالاناتىن زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردى تەكسەرۋ ءتارتىبى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. بۇل كوشى-قوندى باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, جۇيەلى تۇردە جاسالاتىن جانە جاسىرىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ماقساتىندا ەندى قازاقستانعا كەلۋگە ۆيزانى رەسىمدەۋ كەزىندە وتباسى مۇ­شە­لەرىن قارجىلىق تۇرعىدا قامتا­ماسىز ەتە الاتىنىن نە شا­قىرۋشى تاراپ, نە شاقىرىلعان ادام راستاۋى قاجەت. بۇرىن بۇل تالاپ تەك شاقىرۋشى ادامعا عانا قاتىستى بولىپ كەلگەن ەدى. قازاقستاندى حالىقارالىق ەڭبەك نارىعىنا ينتەگراتسيالاۋ, قازاقستاندىق ەميگرانتتاردى, ياعني بىلىكتى مامانداردى قايتارۋ ءۇشىن ۆيزا ساناتتارى كەڭەيتىلدى. ولار قاجەتتى كاسىپتەر مەن داعدىلار تىزبەسىنە قاراي بەرىلەدى. سونداي-اق بىرنەشە ۆيزاسى بار ينۆەستورلارعا ەلدە تۇراقتى تۇرۋ ءۇشىن جاعدايلار كەڭەيتىلدى.

شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادام­دارعا قازاقستاندا تۇراقتى تۇرۋ­عا رۇق­سات بەرۋدەن باس تارتۋ نەمەسە رۇق­سات­تىڭ كۇشىن جويۋ ءۇشىن قوسىمشا نەگىزدەر ازىرلەندى. ال قاجەتتى كاسىپتەر تىزبەسى نە­گىزىندە تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات العان, بىراق ءبىر جىلدا 183 كۇن ىشىندە مامان­دى­عىمەن جۇمىس ىستەمەگەندەردىڭ رۇقساتى ءوز كۇشىن جوياتىنىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. بۇدان باسقا كوشى-قون, سالىق جانە ەڭبەك زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعانداردىڭ تۇراقتى تۇرۋعا رۇقساتتان باس تارتاتىن نەمەسە كۇشىن جوياتىن مەرزىمى ناقتىلاندى. بۇل مەرزىم «جىل ىشىندە» دەپ ايقىندالدى. ەل اۋماعىندا 183 كۇننەن از تۇراتىن ادامدارعا تۇراقتى تۇرۋعا رۇقساتتىڭ كۇشىن جويۋ شارتتارى ناقتىلاندى. ءىسساپار, وقۋ, اۋرۋ جانە باسقا دا ناقتى سەبەپتەر بولسا, شەتەلدىككە تۇراقتى تۇرۋعا بەرىلگەن رۇقسات ءوز كۇشىن جويمايدى.

«ازاماتتىق تۋرالى» زاڭدا ازامات­تىق­قا قابىلداۋدان باس تارتۋدىڭ نەگىز­­دەرى ەنگىزىلىپ, ناقتىلاندى. مىسا­لى, مەم­لە­كەت­تىك ءتىلدى قاراپايىم دەڭگەي­دە, ەلى­مىز­دىڭ تاريحى مەن كونستيتۋ­تسيا­سىنىڭ نە­گىز­دەرىن بىلمەگەن جاعدايدا ازاماتتىق بە­رىل­مەي­دى. قاجەتتى دەڭگەيدى عىلىم جانە جو­عارى ءبىلىم مينيسترلىگى ايقىندايدى.

تۇزەتۋلەر ازاماتتاردىڭ قوعامعا تەز بەيىمدەلۋىن كوزدەپ وتىر. ءتىلدى ءبىلۋ قوعامعا تەزىرەك ءسىڭىپ, مەملەكەت ومىرىنە ارالاسۋى ءۇشىن قاجەت. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل تۇزەتۋلەر الەمدىك تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن. كوپتەگەن ەلدە ازا­ماتتىق الۋ ءۇشىن مەملەكەت تا­ري­حى مەن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ بو­يىن­شا ەمتيحان تاپسىرۋ قاجەت. مى­سا­لى, گەرمانيادا ازاماتتىق الۋ ءۇشىن ۇمىتكەرلەرگە نەمىس ءتىلىن بىلۋگە, ما­دە­نيەتى مەن داستۇرلەرىن ساقتاۋ­عا جو­عارى تالاپتار قويىلادى. كانادا­دا تا­ريح­تى جانە جەرگىلىكتى تۇرعىن­دار­دىڭ مىن­دەتتەرىن ءبىلۋ, سونداي-اق پروۆين­تسيا­عا بايلانىستى اعىلشىن نەمەسە فرانتسۋز تىلدەرىن بىلەتىندىگىن راستايتىن تەست تاپسىرۋ قاجەت. تۇركيادا ازاماتتىق الۋ كەزىندە جالپىعا ورتاق نەگىزدە تۇرىك ءتىلىن مىندەتتى تۇردە ءبىلۋ قاجەت.

قوس ازاماتتىقتى بولدىرماۋ ءۇشىن قازاقستان ازاماتتىعىنان ايىرۋ­دىڭ جاڭا نەگىزى ەنگىزىلدى. قازاق­ستان ازامات­تىعىن العاننان كەيىن باسقا مەم­لەكەتتىڭ پاسپورتتارىن پايدا­لان­عان جاعدايدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ازامات­تىعى توقتاتىلادى. بۇعان دەيىن شەت مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن العانى ءۇشىن عانا قازاقستان ازاماتتىعى توقتاتى­لاتىن. سونىمەن قاتار «توتەنشە جاعداي تۋرالى» زاڭعا قولدانىلۋ مەرزى­مىنە قاراماستان, توتەنشە جاعداي كەزىن­دە جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات­تار­دىڭ جانە وزگە دە قۇجاتتاردىڭ جارام­دى­لىعىن كوزدەيتىن نورمالار ەن­گىزىلدى. سونداي-اق زاڭنامالىق دەڭگەي­دە ينتەگرالدى ميكروسحەماسى جانە سايكەس­تەندىرۋ ءنومىرى بار قۇجاتتار تىزبەسى بوسقىندارعا بەرىلەتىن «جول ءجۇرۋ قۇجاتىمەن» تولىقتىرىلادى.

اسلان اتالىقوۆ,

ءىىم كوشى-قون قىزمەتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى