ىستانبۇلدا قاي بالۋاننىڭ باعى جانادى؟

باپكەرلەر تاڭداۋى

بىلتىر كۇزدە سەربيانىڭ اس­تاناسى بەلگرادتا جالاۋى جەل­­بىرەگەن الەم چەمپيوناتىندا وسى كۇرەس ءتۇرىن سەرىك ەتكەن سايىپقىراندار ەكى جۇلدە جەڭىپ العان ەدى. تاريحي التىنعا 92 كگ سالماقتاعى ريزابەك ايتمۇحان قول جەتكىزىپ, كۇللى الاش جۇرتىن قۋانىشقا بولەدى. ەلىمىزدىڭ ەركىن كۇرەس تاريحىندا بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر وتانداسىمىز وسىنداي وراسان زور تابىسقا قول جەتكىزگەن ەمەس. سول بەلەستى ريزابەك باعىندىردى. بىراق ونىڭ ونەر كورسەتكەن سالماعى وليمپيادانىڭ باعدارلاماسىنا ەنبەگەن. سوندىقتان دا ايتمۇحان پاريجگە باراتىنداردىڭ تىزىمىنە قوسىلا المادى. ءدال سول قارت دۋ­­نايدىڭ جاعالاۋىندا 86 كگ سال­ماقتا سايىسقا تۇسكەن ازامات داۋ­­لەتبەكوۆ قولا مەدالدى يە­لەندى. وسى جەتىستىگىنىڭ ارقاسىندا قان­داسىمىز ليتسەنزياعا يەلىك ەتتى.

ءساۋىر ايىنىڭ بەل ورتاسىندا بىشكەكتە ەكى بىردەي ءدۇبىرلى دودا ءوتتى. وسى جارىستا وتاندىق ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ايشىقتى ونەرى, تولاعاي تابىسىمەن سان مىڭ جانكۇيەردى قۋانتادى دەپ ۇمىتتەنگەن ەدىك. ويتكەنى بىلتىر استانادا ۇيىمداستىرىلعان سارى قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا 4 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولانى ول­جالاعان ەل قۇراماسىنىڭ جالپى كوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستاعانى ەسىمىزدە. بىراق الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندە ۇكىلى ءۇمىت اقتالمادى.

ازيا چەمپيوناتىندا بار-جوعى 1 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولانى قانا­عات تۇتتىق. سول كەزدە «بۇل دوداعا نەگىزىنەن قوسالقى قۇرام­داعى بالۋاندار قاتىستى, ال نە­گىزگى كۇشتى ليتسەنزيالىق تۋرنيرگە ساقتادىق» دەپ اقتالدىق. الايدا وليمپيا ويىندارىنىڭ جولدامالارى ساراپقا سالىنعان الاماندا ەراسىل مۇحتار ۇلى (57 كگ), مايىس اليەۆ (65 كگ), نۇرقوجا قايپانوۆ (74 كگ) جارتى جولدا ءسۇ­رىندى. ولاردىڭ العاشقى ەكەۋى – جاستار بۋىنىنىڭ وكىل­دەرى. جارايدى, «ەراسىل مەن ما­يىس­قا تاجىريبە جەتىسپەدى» دەيىك. ال نۇر­قوجاعا نە بولدى؟ ول تالاي دۇرمەكتى كورگەن ساقا سپورت­شى, الەم چەمپيوناتىن­دا كۇمىس الىپ, ەكى رەت ازيا چەم­پيونى اتاندى. بىراق جاۋاپ­تى جارىستا قايپانوۆتان قايىر بولمادى. ناتيجەسىندە, وتان­داستارىمىزدىڭ اراسىنان الى­شەر ەرعالي (97 كگ) مەن يۋسۋپ باتىر­مۇرزاەۆ (125 كگ) قانا پا­ريج وليمپياداسىندا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە بولەندى. ءسويتىپ, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىندە ءۇش جولداما بار. ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن راحات قالجان, ادلان اسقاروۆ, نۇرقوجا قايپانوۆ سىندى سايىپقىراندار انادولى ەلىنە اتتانادى. ال سول بالۋاندار جايىندا ءبىز نە بىلەمىز؟

57 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن را­حات قالجان – 25 جاستا. ول 2022 جىلى ۇلانباتىردا ازيا چەم­پيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. جامبىل وبلىسىنىڭ تۋ­ماسى فينالدا توكيو وليم­پي­داسىنىڭ كۇمىس, الەم چەمپيو­نا­تىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, قۇرلىق بىرىنشىلىگىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىم­پازى, ۇندىلىك راۆي قۇمار داحياعا جول بەردى. 2023 جىلى استانادا قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى. ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن باسەكەدە قالجان دۇنيەجۇزىلىك دودادا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەگەن موڭ­عوليالىق زانبانبۇدىن زانا­با­زاردى ءسۇرىندىردى. بيىلعى ەل بىرىن­شىلىگىنىڭ فينالىندا ول ەراسىل مۇحتار ۇلىنا ەسە جى­بەردى. بىشكەكتە ەراسىل ءۇمىتتى اقتاماعاننان كەيىن ىستانبۇلدا راحاتقا سەنىم ارتىلىپ وتىر.

65 كگ سالماق دارەجەسىندەگى ادلان اسقاروۆتىڭ كەزىندە جاس­تار بۋىنى اراسىنداعى جارىس­تاردا جاسىنداي جارقىلداعانىن جانكۇيەر جاقسى بىلەدى. ول ءتۇر­­لى جاس ەرەكشەلىگى بويىنشا وت­كەن الەم جانە قۇرلىق بىرىن­شىلىكتەرىندە جەڭىس تۇعىرىنا كو­­تەرىلدى. ەرەسەكتەر اراسىنداعى ازيا چەمپيوناتىندا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. ماديار قۇرامىسوۆتاي بىلىكتى باپكەردەن ءتالىم-تاربيە العان اسقاروۆتىڭ كۇرەس مانەرى دە ەرەكشە. ول وتە جىلدام كۇرەسىپ, قاشاندا قارسىلاستارىن اتويلاپ ۇتۋعا قۇشتار. كەيىنگى ەل چەمپيو­ناتىندا 24 جاستاعى الماتى وبلىسىنىڭ وكىلى قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. استانادا باس جۇل­دەنى ولجالاعان مايىس اليەۆ پەن كۇمىس جۇلدەگەر سانجار مۇح­تار بىشكەكتىڭ بوزكىلەمىندە ءساتسىز ونەر كورسەتكەننەن كەيىن ۇلت­تىق كوماندا باپكەرلەرى سوڭعى سىناقتا ادلان اسقاروۆتى كۇ­رەس­تىرۋدى قۇپ كوردى. ال 74 كگ سال­ماقتاعى نۇرقوجا قايپانوۆ­تىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى جايىندا ءبىز جوعارىدا باياندادىق.

قازىرگى كەزدە ەركىن كۇرەستەن ەڭ كوپ جولداما رەسەي (AIN) مەن ازەربايجانعا تيەسىلى. ولار 100 پايىزدىق كورسەتكىشكە يە. يران قۇراماسىندا بەس ليتسەنزيا بار. سونداي-اق پاريجدەگى دوداعا قاتىساتىندار تىزىمىندە مىنا مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى بار: اقش, پۋەرتو-ريكو, مىسىر, بەلارۋس (AIN), جاپونيا – 4, كۋبا, گرۋزيا, قازاقستان, وزبەكستان – 3, سەربيا, تۇركيا, ارمەنيا, مەك­سيكا, كانادا, گۆينەيا-بي­ساۋ, اۋستراليا, موڭعوليا, قىر­عىزستان – 2, سان-مارينو, ال­با­نيا, گرەكيا, ماجارستان, باح­رەين, ۆەنەسۋەلا, دومينيكان رەس­پۋبليكاسى, ساموا, الجير, وار جانە نيگەريا – 1 بالۋاننان.

ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كۇرەستىڭ بۇل تۇرىندە اتاقتى بالۋانداردىڭ ءبىرازى ءالى دە جولداماعا قول جەت­­كىزە الماي ءجۇر. سولاردىڭ ارا­­سىنان امەريكالىق زەين ري­زەرفورد (65 كگ. الەم جانە پا­نا­مەريكا چەمپيونى, الەم چەم­پيوناتى مەن كۋبوگىنىڭ كۇ­مىس جۇلدەگەرى), موڭعوليالىق ءتو­­مور وچير تۇلعا (65 كگ. الەم چەم­پيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, ازيا چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى), سلوۆاكيالىق تايمۇراز سالكازانوۆ (74 كگ. الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇر­كىن جۇل­دەگەرى, ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى), يتاليالىق فرانك چاميزو (74 كگ. وليم­پيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى, ەكى دۇر­كىن الەم چەمپيونى, الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى, ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى) جانە تۇركيالىق سونەر دەميرتاش (74 كگ. وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن جۇلدەگەرى, ەۋروپا ويىندارىنىڭ ەك دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, ەۋرو­پانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى) سىندى اپايتوستەردى بولە-جارا اتاپ وتۋگە بولادى.

تۇركيادا جالاۋى جەلبىرەيتىن جارىستىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ءار سالماق دارەجەسى بويىنش­ا العاشقى ءۇش ورىندى يەلەنگەن بالۋاندار پاريجدە الاۋى تۇ­تاناتىن وليمپيا ويىندارىندا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە يە بولادى.

التى ارۋعا سەنىم ارتامىز

ايەلدەر كۇرەسىنەن ۇلتتىق قۇراما وليمپيادا جولداما­لارى ساراپقا سالىنعان ەكى بىر­دەي جارىستا سۇرەڭسىز ونەر كور­سەتكەنى بەلگىلى. بىلتىر بەل­گرادتاعى الەم چەمپيوناتىندا ءجاميلا باقبەرگەنوۆا عانا جۇلدە الدى. بىراق 72 كگ سالماق دارەجەسى وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنبەگەن. ال جۋىردا بىشكەكتە اياقتالعان لي­تسەنزيالىق تۋرنيردە بىردە-ءبىر جەرلەسىمىز فينالعا شىعا ال­مادى. سونىڭ سالدارىنان بۇرىم­دىلاردىڭ قورجىنى ءالى دە بوس.

جوعارىدا ايتىلعان كەلەڭسىز جاعداي ەلىمىزدىڭ ايەلدەر كو­مانداسىنىڭ باس باپكەرى قايرات ساعاديەۆكە ءبىراز وي سالعانعا ۇقسايدى. ەلگە ورالعان بەتتە ول ۇلتتىق قۇراما ساپىنداعى ءبىرىنشى ءنومىرلى بالۋانداردى وزگە سپورتشىلارمەن الماستىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە قىرعىزستانداعى ليزەنتسيالىق تۋرنيردە كۇرەسكەن التى بالۋاننىڭ ەكەۋى عانا 9-12 مامىر ارالىعىندا تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا جالاۋى جەل­بىرەيتىن سوڭعى ىرىكتەۋ سىنىنا قاتىسادى. ولار – لاۋرا عانيقىزى مەن يرينا كۋزنەتسوۆا.

ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە باس باپ­كەردىڭ جۇلدىز ەشىموۆا (53 كگ) الماستىرعانىنا قۋاندىق. ءيا, ونىڭ وتە تاجىريبەلى بالۋان ەكەنى راس. دەسەك تە 36 جاسقا كەلگەن ارداگەر سپورتشىنىڭ جۇل­دىزدى ساتتەرى ارتتا قالعانى انىق. تۇر­كيادا بۇل سال­ماق­تا ما­ري­نا سەد­نەۆا سا­يىسقا تۇ­سەدى. 28 جاس­تاعى بالۋان – جاس­تار ارا­سىنداعى (U-23) الەم بىرىن­شىلىگى مەن ايەلدەردىڭ ازيا چەم­­­پيوناتىنىڭ ەكى دۇر­كىن قولا جۇل­دەگەرى. سونداي-اق ەلە­نا شالىگينانى البينا قايىر­گەل­دينوۆامەن الماستىرادى دەگەن اڭگىمە بولعان. بىراق سوڭعى ساتتە قايرات ساعاديەۆ ءوز شەشىمىن وزگەرتتى. بۇل جاعداي جانكۇيەرلەردىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. بىرەر ايدان كەيىن ەلەنا 38 جاسقا تولادى. ال «شاۋ تارتقان» سپورتشى ەندى «تاۋ قوپارا الماسى» انىق. سوندىقتان دا ولاردىڭ جاستارعا ورنىن بو­ساتقانى ءجون ەدى. ءوزىنىڭ بۇل شەشىمىن باس باپكەر بىلاي دەپ ءتۇسىندىردى: «68 كيلو سالماقتا ەلەنا شالىگينا بەل­دەسەتىن بولدى. نەگىزى, بىش­كەك­تەگى تۋرنيردەن سوڭ البينا قا­يىرگەلدينوۆانى ۇمىتكەر رەتىن­دە قاراعان ەدىك. البينا ءالى جاس بالۋان, ونىڭ ۇستىنە ازيا چەمپيو­ناتىندا دا كوزگە تۇسە المادى. سون­دىقتان باپكەرلەر مەن فەدەراتسيا اقىل­داسا كەلە, ەلەنا مەن البينا اراسىندا ءوزارا بەلدەسۋ وتكىزۋدى ءجون سانادىق. سول كەزدەسۋدە شا­لىگينا ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىپ, ىستانبۇلداعى تۋرنيرگە قاتىسۋعا لايىق ەكەنىن دالەلدەدى.

ەڭ ۇلكەن وزگەرىس 76 كگ سالماق دارەجەسىندە بولدى. وسىعان دەيىن 72 كگ سالماقتا كۇرەسىپ, كوپتەگەن بايراقتى باسەكەدە ەل نامىسىن ابىرويلى قورعاعان ءجاميلا باقبەرگەنوۆا 2019-2023 جىلدار ارالىعىندا الەم چەمپيوناتىندا ءۇش (2 كۇمىس, 1 قولا), ازيا چەمپيوناتىندا بەس (3 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا) رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ءدال وسىنداي تابىسىمەن ەلىمىزدىڭ باسقا بىردە-ءبىر بۇ­رىمدىسى ماقتانا المايدى. 76 كگ سالماققا اۋىسقاننان كەيىن دە ءجاميلا جامان كۇرەسكەن جوق. بىل­تىر ول حانچجوۋدا الاۋى تۇ­تانعان ازيا ويىندارىن­دا كۇمىس­پەن كۇپتەلدى. بيىل بىش­كەكتەگى باسەكەدە باق سىنادى. بىراق قا­دامى كۇتتى بولمادى. باستاپقى بەلدەسۋلەردە قار­سىلاستارىن قامىرشا يلەگەن ول شەشۋشى تۇستا ولقىلىق تانىتتى. ءسويتىپ, باقبەرگەنوۆا ءوز ورنىن ەلميرا سىزدىقوۆاعا بوساتتى.

ەلميرانىڭ دا ەسىمى قا­لىڭ كورەرمەنگە ەتەنە تانىس. 32 جاستاعى سپورتشى 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندا­رىندا قولا مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. 2018 جىلى جاكار­تاداعى ازيا­دادا دا ءدال سول مەجەدەن كورىندى. قۇر­لىق چەمپيوناتىندا جەتى رەت (2 التىن, 2 كۇمىس, 3 قولا) جە­ڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. بي­ىل اقپان ايىندا استانادا وت­كەن ەل بىرىنشىلىگىندە ءجاميلا ەكەۋى كۇرەسكەن. بۇل سالماقتاعى باسە­كەلەر اينالمالى جۇيە بويىن­شا ءوتتى. العاشقى كەزدەسۋدە سىز­دىقوۆانىڭ مەرەيى ۇستەم بولسا, ەكىن­شىسىندە باقبەرگەنوۆا باسىم ءتۇستى. سول سەبەپتى بىشكەككە ءجا­ميلا باردى. مىنە, ەندى ەلمي­راعا سەنىم ارتىلىپ وتىر. ال 57 كگ سال­ماقتاعى ەمما تيسينانى لاۋرا الماعامبەتوۆا الماستىردى.

قىرعىزستانداعى ليتسەنزيالىق تۋرنيردە تابىسقا جەتە الماعا­نىمەن, قۇراما باپكەرلەرى لاۋرا عانيقىزى مەن يرينا كۋزنەتسوۆاعا تاعى ءبىر مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇل دا قۇپتارلىق شەشىم. سە­بەبى 50 كگ سالماقتاعى لاۋرا الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندە ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتتى. وزىنەن الدەقايدا تاجىريبەلى تاجىك پەن فيليپپين بالۋاندارىن جولى­نان ىعىستىرعان عانيقىزى جارتىلاي فينالدا ۆينەش پحوگاتپەن جولىقتى. 30 جاستاعى ءۇندىستاننىڭ ساقا سپورتشىسىنىڭ الەم چەمپيو­ناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن دارداي اتاقتارى بار. قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا ول التى رەت (3 كۇ­مىس, 3 قولا) جۇلدەگەرلەر قا­تارىنان كورىندى. اككى بالۋانعا ءبىزدىڭ بۇرىمدىنىڭ ءالى جەتپەدى. بىراق لاۋرانىڭ كۇرەسۋ مانەرى كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىقتى. شە­بەرلىگى تولىسا كەلە, ونىڭ دا الار اسۋى بيىك بولاتىنا كۇمان جوق. ال 62 كگ سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسىپ جۇرگەن 23 جاستاعى يرينا كۋزنەتسوۆانى ءدال قازىرگى كەزدە الماستىراتىن ەشكىم جوق.

وسى كۇنگە دەيىن ايەلدەر كۇرە­سىنەن مىنا مەملەكەتتەردىڭ بالۋاندارى وليمپيادا جولداماسىنا يەلىك ەتتى: جاپونيا, اقش – 6, نيگەريا – 5, ءۇندىستان, قىتاي, رەسەي – 4, موڭعوليا, تۇركيا, ەكۆادور, سولتۇستىك كورەيا, كانادا, قىرعىزستان – 3, كولۋمبيا, كۋبا, الجير, ۋكراينا, ۆەنەسۋلا, بەلا­رۋس, گۋام, مولدوۆا, پولشا, گەرمانيا, تۋنيس – 2, مىسىر, وزبەكستان, شۆەتسيا, رۋمىنيا, نورۆەگيا, بولگاريا, فرانتسيا, جاڭا زەلانديا, ماجارستان – 1.