شاپىق شوكين باستاعان وتاندىق عالىمدار 1949-1958 جىلدارى ورتالىق قازاقستاندى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن ەرتىس وزەنىن بۇرۋ نەگىزىندە شەشۋگە بولاتىندىعىن دالەلدەدى. بۇل يدەياعا تۇرتكى بولعان قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش ساتباەۆ ەدى.
بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا سۋ قورىنىڭ نەبارى 7 پايىزى عانا سارىارقا دالاسىنا تيەسىلى ەكەنىن ەستىگەن قاناعاڭ ايران-اسىر بولىپتى. ويپىر-اي, بۇل قالاي؟ رەسپۋبليكا وتىنىنىڭ 70 پايىزىن بەرىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ ورتالىق بولىگىندە وسىنشاما سۋ تاپشىلىعىنىڭ بولۋى جاعدايدى قيىنداتادى عوي. بۇل ەكى كورسەتكىشتىڭ اراسالماعىن تەڭەستىرمەيىنشە جەر بايلىعىن ەل يگىلىگىنە ۇسىنۋ مۇمكىن ەمەس. ساتباەۆ وسى تۇستا وتاندىق عالىمداردىڭ الدىنا بولاشاقتا «ەرتىس – قاراعاندى» اتالعان سۋ ارناسىن سالۋ ماسەلەسىن قويدى. بۇعان جەرگىلىكتى گيدرولوگيالىق ينستيتۋتتىڭ كوبى قارسى بولىپ, جەراستى سۋلارىن الۋدى ۇسىنادى. تالاس-تارتىسقا تولى كۇندەردە ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قازاقتىڭ تۇڭعىش ەنەرگەتيكا عالىمى شاپىق شوكين ساتباەۆتىڭ الدىنا ەسەبىن جايىپ سالادى. «ۆودوكانالپروەكت» مەكەمەسى سالماقشى بولىپ وتىرعان سۋ قويماسى ەڭ مىقتاعاندا جىلىنا 585 ملن تەكشە مەتر سۋ بەرۋگە قابىلەتتى. ال ورتالىق قازاقستان وندىرىسىنە كەم دەگەندە 2-2,5 ملرد تەكشە مەتر سۋ قاجەت. وسى دالەلدەمەسىنەن كەيىن كانال قۇرىلىسىنا قارسى بولعاندار ءۇنسىز قالدى. قانىش يمانتاي ۇلىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ش.شوكين قازىرگى سۋ ارناسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. ونداعان جىل بويى قازاقتىڭ قوس مىقتى عالىمى بۇل جوبانى اقىلداسا وتىرىپ, جەتىلدىردى.
مىناۋ سۋرەتتە بەينەلەنگەن قوس الىپ – ساتباەۆ پەن شوكين 1957 جىلى الماتىدا ءتۇسىپتى. بۇل فوتوسۋرەتتى جاقىندا بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وڭىرلىك پوتانين اتىنداعى تاريحي ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قورىنان تاپتى. تاۋ تۇلعانىڭ شاكىرتى اتانعان ش.شوكين ءسىبىر وزەندەرىن قازاقستان مەن ورتا ازياعa بۇرۋ ماسەلەسىن عىلىمي تۇرعىدا قاراستىرعان العاشقى عالىمداردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتىپ وتكەن ابزال.
پاۆلودار وبلىسى