جاساندى ينتەللەكتى جولىندا

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمي­نيسترى ساياسات نۇربەك ايتقان­داي, تەح­نولوگيانىڭ دامۋى – جاھان­دىق ماسە­لەلەردى شەشۋدىڭ ماڭىز­دى تەتىگى. تەحنولوگيا الەم­دىك دەڭگەي­دەگى بايلا­نىس پەن ىنتى­ماقتاستىق­تى جەڭىل­دەتۋ ارقىلى ادامدار اراسىن­داعى قا­شىقتىقتى ازايتادى. ولار سونداي-اق يننوۆاتسيالارعا, ەكونوميكالىق وسۋ­گە جانە جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا اسەر ەتەتىن جاڭا ونىم­دەر مەن قىز­مەت­تەردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى. جاڭا تەحنولوگيالار ۇزدىك ءبىلىم مەن دا­مۋعا ىقپال ەتەتىن, وندىرىستىك جانە بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن, ۋاقىت پەن رەسۋرس­تار­دى ۇنەمدەيتىن ءبىلىم مەن اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتەدى.

سوندىقتان ءبىلىم سالاسىندا تەحنو­لوگيالىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ­دى ارتتىرۋ ماڭىزدى. بۇل ماقسات – جاۋاپتى مينيسترلىكتىڭ دە كۇن تارتى­بىن­­دەگى ماسەلە. جاقىندا ۆيتسە-مينيستر دينارا ششەگلوۆا­نىڭ باسشىلىعى­مەن جوعا­­رى وقۋ ورىن­دارىنىڭ تسيفر­لاندىرۋ ­جو­نىن­دەگى پرورەكتورلارى­نىڭ قاتى­سۋى­مەن كەڭەس وتكەن ەدى. كەزدەسۋ­دە ­2024 جىلعا ارنالعان جوعارى ءبىلىم ­بە­رۋدى تسيفرلاندىرۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتى­لەرى تالقىلاندى, «ججوكبۇ-نىڭ تسيفر­لىق ۇلتتىق رەيتينگى» ءادىس­نا­ماسى ۇسى­نىلدى. سونداي-اق «جوعا­رى ءبىلىم بەرۋدىڭ بىرىڭعاي پلاتفور­ماسى» ­اق­پاراتتىق جۇيەسى تانىستىرىلدى.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­نيسترلىگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى نۇرسۇل­تان ماحاتوۆ جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ, تسيفرلىق ونىمدەر, تسيفرلىق دەرەكتەر سياقتى نەگىزگى بلوكتاردى كورسەتە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تسيفرلىق جەتىلۋىن ايقىنداۋ جونىندەگى ستاندارتتىڭ جوباسىن ۇسىندى. دينارا ششەگلوۆا زاماناۋي تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن مامانداردى ساپالى دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا تسيفرلاندىرۋ­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسىنداي كەز­دەسۋلەردىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ساياسات نۇربەك كادرلاردى دايارلاۋ ەكونوميكانىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ۇزاقمەرزىمدى بولجاۋعا نەگىزدەلەتىنىن ايتقان. وسى تۇرعىدا كادرلارمەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ وڭىرلىك ستاندارتتارىن ازىرلەۋ جوسپارلانعان. ء«بىز قازىردىڭ وزىندە ماماندىقتاردا قانداي وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن زەرتتەپ جاتىرمىز. ول ءۇشىن اكىمدىكتەر جانىنان جوعارى وقۋ ورىندارىن, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن, «اتامەكەن» ۇكپ, ءىرى كاسىپورىنداردى تارتا وتىرىپ, وڭىرلىك جوبالاۋ كەڭسەلەرى قۇرىلاتىن بولادى. بۇل مودەل ءوزىنىڭ داعدىلارى مەن قۇزىرەتتەرىن ۇنەمى جاڭارتىپ وتىراتىن تاجىريبەلى ماماندى قالىپتاستىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرىن قاراستىرادى», دەگەن ەدى مينيستر.

جوبا قازىر ءۇش وڭىردە قاناتقاقتى رەجىمدە باستالدى. مىسالى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ جاڭا كاسىپتەرىنىڭ اتلاسى ازىرلەنىپ, ونىڭ نەگىزىندە س.تورايعى­روۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ەكى يننوۆاتسيالىق باعدارلاما – «ماشينا جاساۋ جانە ­رەۆەرس-ينجينيرينگ» جانە «ونەر­كاسىپ­تىك روبوتتەحنيكا جانە اۆتومات­تان­دىرۋ» باعدارلاماسى ەنگىزىلدى. ال 2023 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باس­تاپ بەس يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باع­دارلاماسى قوسىلدى. سونداي-اق Yessenov University-دە ماڭعىستاۋ وب­لى­سىنىڭ جاڭا كاسىپتەرىنىڭ اتلاسىمەن, ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىر­لىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا اقتوبە وب­لى­سىنىڭ اتلاسىمەن جۇمىس ىستەۋ باستالعان.

جوعارى وقۋ ورىندارىن تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا ماڭىزدى جوبالار­دىڭ ءبىرى – جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەۋە­تىن ارتتىرۋ. ارينە, ونىڭ كولەڭكەلى تۇس­تارى بار بولسا دا, بارىنشا يگىلىگىن كورۋ­دى بۇكىل الەم قولعا العان. سوندىق­تان بىزدە دە قالىس قالماۋ ءۇشىن قادام جاسالىپ جاتىر. ماسەلەن, بۇل جاعى­نان ەرەكشە جاڭالىق جاساعان ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تەتى بولدى. ولار باكالاۆريات دەڭگەيىن­دەگى وقۋ ۇدەرىسىنە جاڭاشىلدىق ەنگىزەمىز دەيدى. 2024-2025 وقۋ جىلىنان باستاپ 1 كۋرس ستۋدەنتتەرى جاساندى ينتەللەك­تىنى وقىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگى­زە­تىن بولادى.

جاڭا وقۋ جىلىندا ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بارلىق پەدا­گوگيكالىق باعىتتار بويىنشا باكا­­لاۆ­ريات دەڭگەيىنە ارنالعان Minor باعدارلاماسىن ىسكە قوسادى. ستۋ­دەنتتەر ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇش قوسىمشا ءپانىن, اتاپ ايتقاندا «ينكليۋزيۆتى سىنىپتا وقىتۋدىڭ امبەباپ ديزاي­نى», «ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالانىڭ وتباسىنا پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ كورسەتۋ» جانە «ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇلعالاردى تيۋتورلىق قولداۋ» بويىن­شا وقيدى. وسى باعىت­تا ەۇۋ قىز­مەت­كەرلەرى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەت­تىلىكتەرى بار ستۋدەنتتەرمەن جۇمىس ىستەۋ باعىتىندا وقىتۋشىلار­عا ارنالعان ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار ازىرلەگەن.

سونىمەن قاتار دارىندى جاستاردى عىلىمعا تارتۋ ماقساتىندا 2024-2025 وقۋ جىلىنان باستاپ باكالاۆريات باعدارلامالارىنا ەكى جاڭا مودۋل ەنگىزىلەدى. ولاردىڭ ءبىرى – عىلىمي كوم­پونەنتتى قاراستىرادى جانە ستۋدەنتتەر وقۋدىڭ ءبىرىنشى جىلىنان زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. ەكىنشى مودۋل – جاساندى ينتەللەكتىنى زەرتتەۋگە باعىتتالعان. ستۋدەنتتەر وسى باعىتتا بىلىمدەرىن كەڭەيتىپ, وزىق تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرەدى.

«جىل سايىن تەحنيكالىق, ينجە­نەرلىك جانە پەداگوگيكالىق مامان­دىقتاردى مەڭگەرۋگە نيەت بىلدىرگەندەر سانى ارتىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە جانە تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا سايكەس ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ۇنەمى جەتىلدىرەدى, جاڭالارىن ازىر­لەيدى. ءبىز جۇمىس بەرۋشىلەرمەن, شەتەل­دىك ۋني­ۆەرسيتەتتەرمەن, ءىرى كومپانيا­لار­مەن بىرلەسىپ, ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرا­نى­س­ى بويىنشا جاڭا يننوۆاتسيالىق ءبىلىم باعدارلامالارىن ازىرلەۋدەمىز. قازىر بىزدە 40-قا جۋىق يننوۆاتسيا­لىق باعدارلاما بار. ولاردىڭ 18-ءى پەداگوگيكالىق, ينجەنەرلىك جانە تەحني­كالىق باعىتتاردى قامتيدى. ەۇۋ-دا وقىتۋ ۇدەرىسى ءۇش تىلدە جۇرگىزى­لەدى جانە 45 ءبىلىم باعدارلاماسى ­اعىل­شىن تىلىندە قاراستىرىلعان. سون­داي-اق ۋنيۆەرسيتەتىمىز قىسقارتىل­عان ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا ءۇش جىل ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمدە­رىن دايارلاسا, بيىلعى جىلى «عارىش­تىق تەحنيكا جانە تەحنولوگيالار» ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا دوكتوران­تۋرا اشىلدى», دەدى ەۇۋ اكادەميا­لىق ماسەلەلەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەك­تورى بايجۇمان قاشحىنباي.

ايتا كەتەيىك, ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتە­تىن­دە پەداگوگيكالىق, ينجەنەرلىك, تەح­نيكالىق باعىتتاعى جوعارى بىلىكتى كادر­لاردى دايارلاۋعا كوپ كوڭىل بولى­نەدى. بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتە وسى سالالاردا ءۇش دەڭگەي بويىنشا 12 مىڭ­نان استام ستۋدەنت ءبىلىم الادى. 244 ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ 100-ءى پە­دا­گوگيكالىق, ينجەنەرلىك جانە تەح­نيكالىق باعىتتار بويىنشا قاراس­تى­رىلعان.

سونىمەن قاتار عىلىم جانە جوعا­رى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىن­­­شە, قازىرگى كەزدە ل.ن.گۋميلەۆ ەۋرازيا ۇلت­­تىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «جاساندى ين­تەل­لەكت تەحنولوگيالارى», قازاق تەحنولوگيا جانە بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىن­­دە «جاساندى ينتەللەكت», ق.ي.سات­باەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكا­لىق زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە «كيبەرنە­تي­كا جانە جاساندى ينتەللەكت, قازاق­ستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن­دە «كومپيۋتەرلىك عىلىم جانە جاسان­­دى ينتەللەكت», قاراعاندى يندۋستريا­­لىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «جاساندى ينتەل­لەكت تەحنولوگيالارى» سياقتى ءبىلىم باعدارلامالارى بويىنشا كادرلار دايار­لانىپ جاتىر. بولاشاق ماماندار­دىڭ سالانى ىلگەرلەتەتىنىنە ءۇمىت كوپ.