وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ كەڭەيتىلگەن بىرلەسكەن القا وتىرىسى ءوتتى. القانىڭ ارقالاعان جۇگى – ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, سالانى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك جانە بۇعان دەيىن نە ىستەلدى دەگەن سۇراق. جيىنعا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا قاتىسىپ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ بايانداما جاسادى.
ءبىلىم – بۇكىل الەمدى وزگەرتە الاتىن قۋاتتى قارۋ. ەگەر ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ساپاعا ءمان بەرىلمەسە, تۇراقتى دامۋ بولمايدى. ورتا ءبىلىم, جوعارى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم, جوعارى ءبىلىم سالالارىندا زەرتتەۋلەرگە باسىمدىق بەرىلىپ, ازىرلەمەلەر مەن يننوۆاتسيالاردىڭ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن پراگماتيكالىق باستامالار قابىلدانۋى كەرەك. سوندا ادامي كاپيتالعا ىقپال ەتەتىن بىلىمگە نەگىزدەلگەن قوعام قالىپتاسادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا: «قوس مينيسترلىكتىڭ ءبىر جەردە جينالۋى وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋ كەرەگىن بىلدىرەدى», دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
اۋەلى وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى ع.بەيسەمباەۆ ورتا ءبىلىم جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر مەن اتقارىلعان جانە اتقارىلاتىن جۇمىستار تۋرالى تولىق بايانداما جاسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى ءبىلىم سالاسىنا بولىنەتىن قاراجات ۇلعايدى. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىندەگى ءبىلىم الشاقتىعىن ازايتۋ ماقساتىندا جوبالار باستالىپ, اۋىل مەكتەپتەرى مەن كوللەدجدەردىڭ ينفراقۇرىلىمى جاقساردى. سونداي-اق تاماقتانۋ ساپاسى دا نازارعا الىندى.
– ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا بىرقاتار كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە 67 مىڭ جاڭا ورىن اشىلىپ, 2-6 جاستاعى بالالاردى قامتۋ 91 پايىزعا دەيىن ارتسا, اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان 137 مىڭ ورىندىق جاڭا 165 مەكتەپ ىسكە قوسىلىپ, 12 اپاتتى 29 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتىڭ ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى 230 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, 2 100 مەكتەپ جاڭعىرتىلدى. ونىڭ 1 008-ءى اۋىل مەكتەبى. «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ساپالى جانە ۋاقتىلى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا مينيسترلىك مەكتەپتەردە ەرگونوميكالىق, قاۋىپسىز ورتا قۇرۋدى كوزدەيتىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى ازىرلەدى. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدە ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ شەبەرحانالارىنان ناقتى وندىرىسكە «ۇزدىكسىز اۋىسۋىنا» باسىمدىق بەرىلدى. 558 كوللەدجدە دۋالدى وقىتۋ ۇيىمداستىرىلىپ, 410 كوللەدجدى 500 كاسىپورىن قامقورلىققا الدى. بيزنەستىڭ تىكەلەي قولداۋىنىڭ ارقاسىندا 75 كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلدى. جىل سايىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ارتىپ كەلەدى. 2023 جىلى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا قابىلدانعان ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەسى 60 پايىزدى قۇرادى, – دەدى عاني بەيسەمباەۆ.
سونىمەن قاتار وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى ساپالى ءبىلىم بەرىلۋى ءۇشىن پەداگوگ مامانداردى دايارلاۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتا وتىرىپ, وسى بويىنشا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ جۇمىس اتقاراتىنىن جەتكىزدى.
ساياسات نۇربەك تە مينيسترلىكتىڭ وتكەن جىلعى جۇمىسىن قورىتىندىلاپ, ناتيجەلەردى باياندادى. سونداي-اق الداعى جۇمىستارعا توقتالدى.
– 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىنىڭ جالاقىسى كوتەرىلدى. 2021 جىلدان باستاپ 27 مىڭ ورىندىق 126 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا الەمنىڭ وزىق 12 ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلدى. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاساتىن بولادى, – دەدى مينيستر.
جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ جانە زەرتحانالىق قۇرالداردى جاڭارتۋ وزەكتىلىگى ارتىپ كەلەدى. بۇل رەتتە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك 20 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا اكادەميالىق شەبەرلىك ورتالىقتارىن قۇرۋ, «قازۇۋ-گراد», «ەۇۋ-گراد» كامپۋستارىن سالۋ, قوناەۆ قالاسىندا اكادەميالىق قالاشىق قۇرۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن عالىمداردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, كادرلىق الەۋەتتى نىعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلدى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىنا جانە حالىقارالىق تاجىريبەگە نازار اۋدارا وتىرىپ, عىلىمدى دامىتۋدىڭ جەتى باسىم باعىتتارىنىڭ تىزبەسى قايتا قارالدى. 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي-تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىمدى – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىنداعى ينجەنەرلىك ورتالىقتار مەن تەحنوپاركتەردى قالىپتاستىرۋعا 16 ملرد تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى زامانعى عىلىمي جابدىقتىڭ 850 ءتۇرى ساتىپ الىندى, اعىمداعى جىلى كۇردەلى شىعىندارعا 2 ملرد تەڭگە ءبولىندى, عىلىمي جابدىقتاردىڭ 14,3 پايىزى جاڭارتىلدى, عىلىمي ۇيىمداردى تىكەلەي قارجىلاندىرۋ ەنگىزىلدى.
سونىمەن قاتار عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا, عىلىمي قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ كەپىلدىكتەرىن ىسكە اسىرۋعا جانە الەۋمەتتىك قولداۋ پاكەتىن كەڭەيتۋگە – ەڭبەكاقىنى ارتتىرۋعا جانە عىلىمي دارەجەلەر مەن عىلىمي اتاقتار ءۇشىن قوسىمشا تولەمدەر, جاس عالىمداردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى, دەدى س.نۇربەك.
قازىرگى كەزدە عىلىمعا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىلىككە اينالدى. مىقتى عالىمداردىڭ نەگىزى تەك جوعارى وقۋ ورنىندا نەمەسە ودان كەيىن قالىپتاسپايدى. ەڭ العاشقى باسپالداق ول – مەكتەپ. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى بارلىق كەزەڭ ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. وقۋشى ورتا ءبىلىم كەزەڭىندە-اق تەرەڭ ءبىلىم الىپ, قوعامعا قاجەتتى داعدىلاردى يگەرىپ شىعۋى كەرەك. ودان كەيىن جوعارى ءبىلىمنىڭ دە ءوز مىندەتتەمەلەرى بار. وسى تۇستا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.كۇرىشباەۆ اكادەميانىڭ مينيسترلىكتەرمەن ءوزارا بايلانىسى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ەلدىڭ عىلىمي الەۋەتى تۋرالى بارلىق دەرەكتەردىڭ بازاسىن قامتيتىن جانە عىلىمي قىزمەتتىڭ بارلىق سۋبەكتىلەرىمەن ينتەگراتسيالانعان قازاقستان عىلىمىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جەتكىزدى. «عىلىمي قىزمەتتى باسقارۋ سالاسىنداعى تاعى ءبىر كەمشىلىك – وتاندىق عىلىمنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى وبەكتيۆتى جانە شىنايى تالدامالىق اقپاراتتىڭ بولماۋى. ونسىز عىلىمنىڭ جۇيەلى دامۋى مۇمكىن ەمەس. قۇرمەتتى ساياسات نۇربەك ۇلى, جۇيەنى قۇرۋ ۇلكەن ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىس بولعاندىقتان, ءسىزدىڭ جەكە قولداۋىڭىزدى تالاپ ەتەدى», دەدى ول.
بۇعان قوسا, اقىلبەك قاجىعۇل ۇلى اكادەميانىڭ جوعارى عىلىمي ۇيىم رەتىندەگى قۇقىقتىق مارتەبەسى زاڭنامالىق دەڭگەيدە ايقىندالماعانىن, ونىڭ باسقارۋ نىسانى, فۋنكتسيالارى, سونداي-اق قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنىڭ رەتتەلمەگەنىن اتاپ ءوتتى. «جالپى, وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن عالىمداردىڭ مارتەبەسىن لايىقتى دەڭگەيدە كوتەرۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن زاڭنامالىق بازاعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك, اكادەميانىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرى بولۋى كەرەك. زاڭ قابىلدانسا, جاعداي رەتتەلەتىنىنە سەنەمىز», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
ال پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتورە ءجۇسىپ القا وتىرىسىنىڭ ەرەكشە جيىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل جيىننىڭ ەرەكشە بولاتىن سەبەبى – ەكى مينيسترلىك بىرىگىپ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىن وتكىزىپ جاتىر. ايتا كەتەتىن جايت, جيىنعا ءبىلىم سالاسىن باسقارعان قازىرگى جانە بۇرىنعى 12 مينيستر قاتىسىپ وتىر. الاش ارىسى مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ: «جاقسىلىققا جەتەيلەيتىن جالعىز جول – وقۋ» دەگەن ءسوزى بار. سوندىقتان وقۋ, ءبىلىم, ءبىلىمنىڭ ساپاسى ايرىقشا ماڭىزدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدەگى ءبىلىم, عىلىم, جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ماسەلەسىنە ۇدايى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. پرەزيدەنت «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ەشتەڭەگە قاراماي تەك العا ءجۇرۋ كەرەك دەگەن مىندەتتى العا قويدى. كەشەگى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارىلدى. ۇكىمەتتىڭ الدىنا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۋرالى مىندەتتەر قويىلدى», دەدى سەنات دەپۋتاتى.
كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىنىڭ سوڭىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا ءبىلىم, عىلىم سالاسىنداعى اتقارىلعان جۇمىستارعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ, كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى نازاردا ۇستاۋدى تاپسىردى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ كەرەك دەگەن مىندەتتەمەسى وتە وزەكتى. ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ساپالى قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت», دەدى ول.