ىزگى قوعامنىڭ ءبىر دانەگى وتباسى – وشاق قاسىنان ءونىپ شىعادى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى قوعامدا سول دانەكتى جابىلىپ جان جىلۋىمەن سۋارىپ, كۇتىپ-باپتاپ, شاڭىراق شاتتىعىنا ۇيىتقى بولۋدىڭ ورنىنا, قيت ەتسە ايەل, بالا-شاعاسىنا جۇدىرىق الا جۇگىرىپ, وتباسىنىڭ شىرقىن بۇزىپ, بەرەكەسىن قاشىرىپ جاتقاندار از ەمەس.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا دا وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءسوز ءوربىپ, ەلىمىزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ, جولىن كەسۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتقانى ايتىلدى.
ماسەلەن, بىلتىر 1 شىلدەدەن باستاپ پوليتسيا جابىرلەنۋشىنىڭ شاعىمىن ەمەس, قىلمىستىڭ انىقتالۋىن نەگىزگە الىپ, اكىمشىلىك ءىستى تىركەۋگە كوشتى. ياعني پوليتسيا قىزمەتكەرى جانجال تۋعان وتباسىنا كەلگەن سوڭ, بۇرىنعىداي جابىرلەنۋشى ارىز جازا ما ەكەن دەپ باس قاتىرىپ وتىرماي, ءىستى بىردەن تىركەيدى. وتباسىنداعى الىمجەتتىك قايتالانا بەرمەس ءۇشىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى تاراپتارعا ەكىنشى رەت تاتۋلاسۋ مۇمكىندىگى بەرىلمەيدى. زاڭداعى وزگەرىستەردەن كەيىن وڭىردە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى قىلمىس دەڭگەيى ەداۋىر ازايعان. مىسالى, وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى وتباسى مەن تۇرمىستا جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تىركەۋ 38 پايىزعا تومەندەگەن.
قوستاناي قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى, پوليتسيا اعا لەيتەنانتى تەمىرجان سارقىتباەۆ وتكەن جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ تۋرالى» كودەكستىڭ «وتباسى-تۇرمىستىق قاتىناستار اياسىنداعى قۇقىققا قارسى ارەكەتتەر» دەپ اتالاتىن 73-بابىندا كوزدەلگەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جارالارى تىم جۇمساق بولىپ كەلگەنىن ايتادى.
«مىسالى, «102» جەدەل پۋلتىنە كۇيەۋىنەن زورلىق كورگەن قىز-كەلىنشەكتەردەن كەلىپ تۇسكەن حابارلامالار بويىنشا مەكەنجايعا كەلەمىز. كۇيەۋى ءىشىپ العان, ماس. ايەلىنە ارىز جازىڭىز دەسەك, ويباي 3 بالامىز بار, اعايىن-تۋىستان ۇيات بولادى دەپ ازار دا بەزەر بولادى. زاڭ بويىنشا ءبىز ەشقانداي شارا قولدانا المايمىز. بار بولعانى, نەلىكتەن پوليتسيا شاقىرتقانىن, ۇيدە نە جاعداي بولعانىن ءبىلۋ ءۇشىن تۇسىنىكتەمە الامىز. كورشىلەرىنە بارىپ, سۇرايمىز. كەيبىر كورشىلەر «كۇيەۋى كۇندە ىشەدى, ايەلىنە قول جۇمسايدى, ۇنەمى ايقايلاسىپ جاتادى» دەگەن مازمۇندا تۇسىنىك بەرەدى. ودان كەيىن جانجال شىعارعان ازاماتتى ارنايى ۇستاۋ ورنىنا اپارىپ قاماپ, تاڭەرتەڭ سوتقا اپارامىز. ول جەردە ءمان-جايدىڭ ءبارىن ءوزىمىز باياندايمىز. سوت ەسكەرتۋ بەرەدى. ال ەسكەرتۋدىڭ شەگى بولمايتىن. سوتقا كەلەدى, ەسكەرتۋ بەرەدى, سوتقا كەلەدى, ەسكەرتۋ بەرەدى, وسىلاي قايتالانا بەرەتىن. ودان ەشقانداي ناتيجە جوق. ەسكەرتۋدەن كەيىن تاتۋلاسادى. تاتۋلاسۋ دا شەكسىز بولاتىن. سوتقا كەلەدى دە, تاتۋلاسا بەرەدى. كەي ايەل «سوتقا دا بارمايمىن, ۋاقىتىم جوق» دەپ ارىز جازباي قوياتىن جاعدايلار دا بولادى», دەيدى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور.
2023 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ 73-باپتا قاراستىرىلعان جازا ءتۇرى وزگەرىپ, ءتارتىپ ساقشىلارى وسى قيىندىقتىڭ بارىنەن ارىلعان. مىسالى, ۋچاسكەلىك ينسپەكتور «كۇيەۋىم ماس, قول جۇمسادى» دەپ قوڭىراۋ سوققان كەلىنشەكتىڭ مەكەنجايىنا كەلدى دەلىك. ايەلى ادەتتەگىدەي ارىز جازۋدان باس تارتادى. ءتارتىپ ساقشىسى سوعان قاراماستان, فاكتىنى تىركەپ, قاتاڭ شارا قولدانۋعا قۇقىلى.
مۇنىڭ سىرتىندا, بۇرىن ءجابىر كورسەتۋشى مەن جابىرلەنۋشى شەكسىز تاتۋلاسا بەرەتىن. قازىر جىلىنا ءبىر-اق رەت تاتۋلاسا الادى. ودان كەيىن ەسكەرتۋ بەرىلەدى, بولماسا, اكىمشىلىك قاماۋعا الادى. ول كوبىنە تاراپتاردان الىنعان تۇسىنىكتەمەلەرگە, ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. ەگەر جانجال شىعارعان ادام كىناسىن ءوزى مويىنداپ, شىنايى وكىنىپ, كەشىرىم سۇراپ جاتسا, سوت ەسكەرتۋ بەرەدى, بولماسا, 5 تاۋلىككە قامايدى. ودان كەيىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتور 30 تاۋلىككە قورعاۋ نۇسقاماسىن بەلگىلەيدى. وسى مەرزىم ىشىندە ايىپتالۋشى جابىرلەنۋشىگە قايتا قول كوتەرىپ, جانجال شىعارسا, قورعاۋ نۇسقاماسى بۇزىلادى. زاڭ بويىنشا قورعاۋ نۇسقاماسىن بۇزعانى ءۇشىن ول ادام سوت ارقىلى بىردەن 10 تاۋلىككە اكىمشىلىك قاماۋعا الىنادى.
ودان كەيىن ۋچاسكەلىك پوليتسەي ءىس ماتەريالىن سوتقا جىبەرگەندە ارنايى تالاپ قويادى. سونىڭ نەگىزىندە سوت ايىپتالۋشىعا ءۇش ايعا ىشىمدىك ىشۋگە, وتباسىندا جانجال شىعارۋعا تىيىم سالادى. ول ازامات وسى ءۇش اي بويى ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتىنە كەلىپ تۇرادى. ءتارتىپ ساقشىسى ونىڭ حال-جايىن, وتباسىنىڭ جاعدايىن سۇراپ, اڭگىمەلەسەدى, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.
«اراسىندا ۇيىنە ءوزىمىز دە بارىپ, ماس پا, ساۋ ما, نەمەن اينالىسىپ جاتقانىن تەكسەرىپ, ايەلىمەن سويلەسەمىز. كەي ادامدار سوت تاعايىنداعان ءۇش ايلىق تىيىمدى بۇزادى. ءىشىپ, تاعى جانجال شىعارادى. مۇنداي جاعدايدا زاڭ بويىنشا بىزگە ەشقانداي ارىز كەرەك ەمەس. سول كۇنى ۋاقىتشا ۇستاۋ ورنىنا قامايمىز دا, كەلەسى كۇنى سوتقا اپارامىز. اكىمشىلىك كودەكستىڭ 669-بابىنىڭ 3-ءبولىمى بويىنشا 20 تاۋلىككە قاماۋعا الىنادى. سودان كەيىن كوبى تىنىشتالدى عوي. بۇرىنعىداي ەمەس, قازىر تۇرمىستىق جانجال ازايدى. ءبىزدىڭ ۋچاسكەدە بۇرىن ءبىر اي ىشىندە 3–4 جانجال تىركەلەتىن. قازىر ايىنا بىرەۋ-اق تىركەلەدى. بۇرىن ۇنەمى ءىشىپ, وتباسىنىڭ شىرقىن بۇزاتىندار قويدى قازىر. ەسەپتە تۇرعان وتباسىلارعا بارىپ, جاعدايلارىن ءبىلىپ تۇرامىز. ءبارى جاقسى دەپ شىعارىپ سالادى. نەگىزى, زاڭ وزگەرىپ دۇرىس بولدى. زاڭنىڭ ەرەكشە تالاپتارى تۇگەل وزگەردى. بۇرىن قورعاۋ نۇسقاماسىندا ەسكەرتۋ دەگەن بولاتىن, ونى الىپ تاستادى. ەرەكشە تالاپتاردا دا ەسكەرتۋ دەگەن بولاتىن. ونى دا الىپ تاستادى. قازىر كوبىنە قامايدى. سودان بەرى پروفيلاكتيكا دا وڭ ناتيجە بەرە باستادى. ەڭ باستىسى, ادامدار جامان ادەتتەن ارىلىپ, وزگەرىپ جاتىر. ىشەتىندەردىڭ كوبى اراعىن قويىپ كەتتى. مىسالى, تاۋەلسىزدىك كوشەسىندە تۇراتىن ءبىر وتباسىندا كۇيەۋى ۇنەمى ءىشىپ الىپ, جانجال شىعاراتىن. ايەلى «102»-گە حابارلاسىپ, «ويباي الىپ كەتىڭدەر, بىراق ارىز جازبايمىن, تەك الىپ كەتىڭدەر» دەيدى. سوسىن ۇنەمى الىپ كەتەمىز دە, قاماپ تاستايمىز. تاڭەرتەڭ ۇيىنە كەتەدى. ون كۇننەن كەيىن الگى ايەل تاعى «102»-گە قوڭىراۋ شالادى. تاعى الىپ كەتەمىز. زاڭ وزگەرگەلى ءبىر-ەكى رەت حابارلاما تۇسكەن سوڭ, ارىزسىز سوت ارقىلى اپارىپ قاماپ تاستادىق. سودان كەيىن ءبىرجولا تىنىشتالدى. تاياۋدا عانا بارىپ, جاعدايىن سۇراپ قايتتىق. ايەلى «كۇيەۋىم اراعىن قويدى, ىشپەيدى, جۇمىس ىستەپ ءجۇر» دەپ العىس ايتىپ جاتىر», دەيدى ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى.
قوستاناي وبلىسى