دەپوزيت اشۋدىڭ دەر شاعى

«بۇل – الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نا­رى­­عىنداعى باعالاردىڭ تومەن­دەۋى, ورتالىق بانكتەردىڭ تەجەۋ­شى ساياساتىنا قاتىستى سىرت­قى ين­فليا­­تسيالىق ورتانىڭ جاق­سا­رۋى. بىراق ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى مۇم­كىن كەيبىر فاكتورلار مەن تاۋەكەلدەر ساقتالىپ وتىر. وعان ەكونوميكا ىشىندەگى تاۋەكەلدەر ور­نىقتى تۇتىنۋشىلىق سۇرا­نىس­قا, فيسكالدىق ىنتالان­دى­رۋعا, جوعارى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرگە جانە رەتتەلەتىن باعا رە­فور­ما­لا­رى­نىڭ توقتاۋ­سىز­دى­عىنان», دەيدى ۇلتتىق بانك تورا­عاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ.

باس بانك باسشىسى سىرتقى ورتادا رەسەيدەگى ينفلياتسيانىڭ جەدەلدەۋىنە وراي, تاۋەكەلدەر باي­قالىپ, بۇعان دەيىن ايتىلعان ريتوريكاعا سايكەس ارەكەت ەتەتىن­دىگىن, قاتاڭ اقشا-كرەديت شارت­تارى ۇستامدى قالپىندا تۇر­عان­­دىعىن, بۇل ينفلياتسيانىڭ ور­­نىقتى تۇردە تومەندەۋىن قام­­تا­­ماسىز ەتىپ, ورتامەرزىمدى كەلەشەكتە ينفلياتسيانى 5%-عا جۋىق تۇراق­تاندىرۋ قاجەتتىگىن جەت­كىزدى.

وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسيا 9,8%-دى قۇراعانى, ۇكىمەت پەن اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ينفلياتسياعا قارسى قولدانعان شارالارى تۇرتكى بولعانعا ۇقسايدى. بۇعان ءارتۇرلى سالاداعى وندىرۋشىلەردىڭ باعاسى تومەندەپ, جوعارى بازانىڭ اسەرى ماڭىزدى ءرول اتقارعان. بۇگىن­دەرى الەمدەگى ينفلياتسيالىق قىسىم­نىڭ السىرەۋى دە ەلىمىزدەگى ينفليا­تسيا­نىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. باعانىڭ وسۋىنە اقىلى قىزمەتتەر, ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى رە­فورمالاۋدان قالىپتاسقان باعا­لار ايرىقشا ۇلەس قوسقان. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى 8,5%-عا جانە وعان جاتپايتىن تاۋارلار باعا­سى­نىڭ ءوسۋى 9,1%-عا دەيىن تومەن­دەگەن. ال قىزمەتتەر ينفلياتسياسى ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا تاريفتەر 12,4%-عا دەيىن ۇلعايعان.

سونىمەن وسى جىلى كۇتىلەتىن ينفلياتسيانىڭ مەديانالىق كور­سەت­كىشى ءبىرشاما تومەندەپ, 16,4%-دى قۇرادى. رەسپوندەنتتەر بولا­شاق­تا باعانىڭ ىقتيمال وسۋىنە تاماق ونىمدەرى مەن جانار-جا­عار­­ماي باعاسىنىڭ وزگەرۋى سەبەپ بولا­تىندىعىن ايتادى.

بىلتىر ەكونوميكانىڭ ءوسۋى قىس­قا­مەرزىمدى ەكونوميكالىق يندي­كاتور نەگىزىندە 5,1%-عا باعا­لا­نىپ, باس بانكتىڭ بولجامىنا سايكەس كەلگەن.

مۇناي ءوندىرۋدىڭ ۇلعايۋى, تا­ماق ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ كەڭەيۋى, جەڭىل ونەركاسىپ پەن ماشينا جا­ساۋ­دىڭ ءوسۋى ونەركاسىپ سەك­تو­رىن­­داعى ءوندىرىس كولەمىن 4,3%-عا ارتتىرعان. سونداي-اق 13,3%-عا قىمباتتاعان قۇرىلىس پەن 7,1%-عا وسكەن اقپارات جانە بايلانىس سالالارى دا ەكونوميكادا وڭ ءوسىم تىركەگەن.

دەگەنمەن وتكەن جىلداعى اس­تىق ءتۇسىمىنىڭ ناشارلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى 7,7%-عا ايتار­لىق­تاي تومەندەتىپ تاستادى.

سونىمەن سىرتقى سەكتوردا ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ السىرەۋى جالعاسىپ, ءبىرشاما ورتالىق بانكتىڭ تەجەۋشى اقشا-كرەديت سايا­­­ساتى ناتيجەسىندە الەمدەگى ين­فليا­تسيا باياۋلاسا دا, كوپتەگەن ەلدە ءالى دە تارگەتتەن جوعارى كو­رى­­نەدى. الايدا ورتالىق بانك­تەر­دىڭ كوبى ۇزاق ۋاقىت بويى مول­­­­شەرلەمەلەردى جوعارى دەڭ­گەيدە ساقتاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ەلى­مىز­دىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى سانالاتىن رەسەيدەگى ينفلياتسيا 7,4%-دى قۇراپ, ىشكى سۇرانىستىڭ جەدەل وسۋىنە جانە ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ جوعارىلاۋىنا جول اشقان. بانك وكىلى ەۋرووداقتا ەۋروپا ورتالىق بانكىنىڭ تەجەۋ ساياساتى جاعدايىندا ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋ ءۇردىسى 3,1% دەڭگەيىندە باي­قالىپ وتىرعاندىعىن مالىم­­دەي­دى. دەگەنمەن 2% تارگەتكە 2026 جىلى عانا قول جەتكىزۋ مۇم­­كىن دەگەن جورامالدىڭ دا جوق ەمەس­تىگىن, ياعني جوعارى پا­يىز­­دىق مولشەرلەمە ۇزاق ۋا­قىت بويى ساق­تالادى دەگەن بولجام بار. ءبىزدىڭ ساۋداداعى تاعى ءبىر سەرىك­تە­سىمىز قىتايدا ەكونو­مي­كالىق بەل­سەندىلىكتىڭ ءالسىز كور­سەت­كىشتەرى جاعدايىندا ءۇش اي قاتا­رىنان 0,3% دەفلياتسيا بولعان.

«ينفلياتسيانى 5%-عا جەتكىزۋ تۋرالى ورتامەرزىمدى باستى ماق­سا­تى­مىزعا جەتۋ ءۇشىن وسى ارا­لىقتا ۇس­تامدى قاتاڭ اقشا-كرە­ديت شارت­تارىن ساقتاۋ كەرەك. ءبىز جا­ڭادان تۇسەتىن دەرەكتەردى مۇقيات قاداعالاپ, ايتارلىقتاي وزگە­رىستەر ەنبەگەن جاعدايدا با­زا­­­­لىق مولشەرلەمەنى بىرتىندەپ تو­مەن­­­دەتۋدى جالعاستىرامىز. دەي تۇر­­عانمەن مولشەرلەمە بو­يىن­­شا شەشىمدەردە ۇزىلىستەر بولۋى مۇم­كىن ەكەنىن دە جوققا شى­عار­ماي­مىز. بۇل جەردە اتاپ وتەتىن جايت تومەندەۋ تسيكلى ۇزاق بولۋى مۇمكىن», دەيدى باس بانكير.

ءيا, اقشا-نەسيە ساياساتى كومي­تە­تىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى 15,75%-دان 15,25%-عا تومەندەتۋى اقپان ايىنان باستاپ دەپوزيت مولشەرلەمەسى دە وسپەيتىندىگىن بىلدىرەدى. تالداۋ جۇرگىزگەن ساراپشى-ماماندار دەپوزيت اشىپ, جوعارى مولشەرلەمەنى ۇستاپ قالاتىن ۋاقىت كەلگەندىگىن, ەڭ جوعارى مولشەرلەمەلەرى بار جەكە دەپوزيتتەر نارىعىن ەكشەلەپ, اقشانى مەرزىمىنەن بۇرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن جيناق سالىمدارى, دەپوزيتتەردى تولتىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى. العاشقى التى ايدا ەڭ جوعارى ءتيىمدى مولشەرلەمە جىلىنا 17,8% بولسا, ونى «Home Credit Bank» (جيناق دەپوزيتى) ۇسىنىپ وتىر. ودان كەيىنگى ورىندا 17,7% مولشەرلەمەمەن كزي بانك. ال 17,5%-دىق مولشەرلەمەنى ۇسىنىپ وتىرعان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر سانى تورتەۋ.

جىلدىق دەپوزيت سەگمەنتىندە ەڭ قولايلىسى «Home Credit Bank» (جتسم – 16,9%) پەن قازاقستان-زيراات حالىقارالىق بانكتەن (16%) بولەك, تاعى ءتورت ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانك 15,7% ۇسىنىم­دا­رىن بىلدىرەدى.

ەكى جىلعا دەپوزيت اشۋ كەزىن­دە «Home Credit Bank» 14,3% جتسم, «Halyk Bank» (14%) پەن «نۇربانك» (12,2%) بار.

«Bereke Bank» 17,6%-عا دەيىن, بىراق بانك قانداي مەرزىمدە جانە قانداي جاعدايدا جۇمىس ىستەي­تىن­دى­گى كورسەتىلمەگەن.

 شولۋدا «ۆتب» بانك ونىمدەرى قاراستىرىلمادى. بۇل رەسەيلىك ەنشىلەس بانك, ونىڭ باس كومپانياسى سانكتسيالاردا, بىرقاتار شەكتەۋلەرگە اكەلەدى. ايتا كەتەر­لىگى, بانكتەردە ارنايى ۇسى­نىس­تار بار. ەگەر دەپوزيت سوماسى 10 ملن تەڭگەدەن اساتىن بولسا, ەۋرازيالىق بانك سەكتورىندا جا­ڭادان اشىلعان دەپوزيت­تەر ءۇشىن جوعارىلاتىلعان مولشەر­لە­مە 6 اي مەرزىمگە 18% ەكەندىگىن كورسەتەدى.

نارىقتا ودان وزگە دە ارنايى ونىمدەردىڭ ىشىندە, ماسەلەن, دە­پو­زيتتىڭ ورنىنا دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتتى ساتىپ الۋ جاعى بار. سەرتيفيكاتتار بويىنشا پا­يىز­دىق مولشەرلەمە دەپوزيت­تەرگە قاراعاندا جوعارى. بىراق دە­پو­زيت­تىك سەرتي­فيكاتقا قازاق­ستان­دىق دەپوزيت­تەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى جەكە تۇل­عا­لار­دى كەپىل­دەن­­دىر­مەي­تىن­دىگىن ەستە ۇستاعان ءجون.

سونىمەن «Home Credit Bank»-تە 60 اي – 17,25%, 36 اي – 18%, 24 اي – 18,5%, 12 اي – 17,5% يكەمدى (100 مىڭ تەڭگەدەن باستاپ) 24 اي – 16,5%. مۇنداعى مولشەرلەمە مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلعان جاعدايدا دا اياقتالمايدى. قازىر­گى تاڭدا ەلىمىزدە ينفلياتسيا تۇپ­كى­لىكتى تۇردە تۇراقتاندى دەپ ايتۋعا دا نەگىز جوق ەمەس. سىرتقى ينفليا­تسيا­لىق فون دا قولايلى ۇدەرىستە. ماماندار بازالىق مولشەر­لە­مەنىڭ تومەندەۋىمەن قاتار, دەپوزيتتەر دە ارزاندايدى, سوندىقتان وسى ۋاقىتتا مولشەرلەمەلەردى بەكىتۋ ارقىلى ەڭ ءتيىمدى شارتتاردى ساقتاۋعا مۇمكىندىك جەتكىلىكتى ەكەندىگىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالادى.