مەڭدىقارا اۋدانىنىڭ ۇزىناعاش اۋلىندا ءبىر ءۇيدىڭ قوراسىنا بەلگىسىز جىرتقىش ءتۇسىپ, ون شاقتى ۇساق مالىن قىرىپ كەتتى. تاپا-تال تۇستە مالعا شاپقان جىرتقىش جەتى قوي, ەكى قوزىنى جارىپ ولتىرگەن.
جەرگىلىكتى تۇرعىندار مۇنى اۋىلداعى قاڭعىباس يتتەردەن كورىپ وتىر. سەبەبى ءبىر-ەكى جىلدان بەرى بۇل وڭىردە ەشكىم ءتۇز تاعىسىن بايقاي قويماعان. ونىڭ ۇستىنە ولگەن مالدىڭ جاراقاتى دا قاسقىردىڭ ءتىسى تيگەنگە ۇقسامايدى. وسى وڭىردە 3-4 تابىن جىلقى بار. جىلقىشىلار دا كوپتەن بەرى قىردا قاسقىر ءىزى كورىنبەي كەتكەنىن ايتىپ وتىر.
قاراقوعا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تىلەۋعابىل دۇيسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كۇزدەن بەرى مۇنداي جاعداي وسىمەن ءۇشىنشى رەت قايتالانىپ وتىر. اۋىل تۇرعىندارى دا قاس قارايعان سوڭ, كوشەگە شىعۋدان قورقاتىن بولعان.
«كەيىنگى ەكى جىلدان بەرى وسى وڭىردەن قاسقىر كوردىك, اتتىق دەگەن ەشكىم بولعان جوق. سوندىقتان اۋىلدىڭ ورتاسىندا تۇرعان مالعا شاپقان قاسقىر ەمەس. بىراق شاپقان ءيتتى كورگەن دە ەشكىم جوق. سول كۇنى مال يەسىنىڭ ءوزى ۇيىندە بولماعان. قويىن كورشىسىنە تاپسىرىپ كەتكەن. ەندى كورشىسى تاڭەرتەڭ ءبىر, تۇستە ءبىر قارار, بىراق قايتا-قايتا قاراي المايدى عوي. جالپى, اۋىل اراسىندا قاڭعىپ جۇرگەن يتتەر بار. يت تە قاسقىردىڭ قولعا ۇيرەتىلگەن ءبىر ءتۇرى عوي, ۇيدە بايلاۋسىز تىنىش جاتقانىمەن, بىلاي شىعا بەرە ءۇيىرىن تاپقان سوڭ, تاعىلانىپ كەتەدى. ونى نە اتا المايمىز, نە ۇستاي المايمىز, جاعداي قيىن بولىپ تۇر. وتكەن كۇزدە دە قويعا يت شاپقان. ول كەزدە مال يەسى ءيتتى كورىپ, بەينەكامەراعا ءتۇسىرىپ العان. ءۇيدى-ءۇيدى ارالاپ, كىمنىڭ ءيتى دەپ سۇراستىرىپ ەدىك, ەشكىم «مەنىڭ ءيتىم» دەپ ايتا قويمادى. ءبارى جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشادى. اۋىلدىڭ چاتىنا «قويعا شاپقان ءيتتى كورسەڭىزدەر, سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, وسىندا بولىسىڭىزدەر. ەل بولىپ, ىزدەپ تاۋىپ, ءيتتىڭ يەسىن جونگە سالايىق. باسقاشا بولمايدى, نە ونى اتۋعا بولمايدى, نە قۋىپ جەتىپ, ۇرىپ ولتىرە المايمىز» دەپ تە جازدىم. ءبىرىنشى جاعدايدان كەيىن ءۇيدى-ۇيگە كىرىپ ءجۇرىپ, «مىناۋ سەنىڭ ءيتىڭ بوس ءجۇر, بايلا», دەپ تە ايتتىق. ء«وي, بۇل جۋاس يت, تيمەيدى ەشكىمگە», دەيدى. ول يت قوي. قازىر تيمەگەنمەن, قان كورسە قاسقىر بولىپ كەتەدى», دەيدى ت.دۇيسەنوۆ.
اۋىل اكىمى ۋچاسكەلىك پوليتسياعا حابار بەرىپتى. بىراق پوليتسيا وكىلى جول قاتىناسىنىڭ قيىندىعىنا بايلانىستى ءالى جەتە الماي وتىر. تۇرعىلىقتى جۇرتتىڭ ايتۋىنشا, ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرى اۋدان ورتالىعىندا وتىرادى, ونىڭ ۇستىنە ءۇش بىردەي اۋىلدىق وكرۋگكە ءبىر-اق ۋچاسكەلىك پوليتسيا قارايدى. سوندىقتان بۇل وڭىردە ءتارتىپ ساقشىسىن قولعا ءتۇسىرۋ قيىن. اۋىل اكىمى ۆەتەرينارلىق قىزمەتكە حابار بەرگەن ەكەن, ولار «كەزىندە اتىپ ەدىك, قازىر زاڭ قاتال, قولدان كەلەر امال جوق, ونى اتاتىن نەمەسە ۇيىقتاتاتىن وق-ءدارىمىز دە جوق», دەپ قىسقا جاۋاپ قايىرىپتى.
«نەگىزى اۋىل اراسىندا قاڭعىپ جۇرگەن يتەردى اتپاسقا بولمايدى. ايتپەسە, بارا-بارا مالدى قويىپ, ادامعا شابادى. مىلتىعى بارلار اتايىن دەسە, زاڭنان قورقادى. بىراق تارتىپكە كەلتىرگەن دۇرىس. بۇلاي بولمايدى. ەڭ بولماسا ءيتتىڭ يەسىن تاۋىپ الىپ, سوعان ءىرى كولەمدە ايىپپۇل سالاتىنداي ەتۋ كەرەك», دەيدى تۇرعىندار.
قوستانايدىڭ ىرگەسىندەگى التىندالا ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى دا قاڭعىعان يتتەر كوپ كەساپات كەلتىرىپ جاتقانىن ايتىپ وتىر.
«مال مەن قۇس ءوز الدىنا, قاڭعىباس يتتەر كەيىنگى كەزدەرى ادامعا قاۋىپ توندىرە باستادى. ولاردى اتۋعا بولمايدى. تىرىدەي اۋلاپ, اپارىپ قاماپ ۇستايتىن جەرلەر دايىن ەمەس. مىسالى, ءبىزدىڭ اۋىلدا قاڭعىعان يتتەر جازداي ءۇي قۇستارىن قىرىپ شىعادى. ءار ۇيدەن كەم دەگەندە ءبىر-ەكى تاۋىق, قاز-ۇيرەك جەپ كەتەدى. ال ونى اتۋعا تىيىم سالىپ تاستادى. گۋمانيزم دەگەن جاقسى عوي, بىراق ولاي بولسا, الدىمەن ءار اۋىلعا, ەڭ بولماسا ءار اۋدانعا يتقاماق سالىپ, ولاردى اۋلايتىن بريگادالاردى جاساقتاپ, قاڭعىباس يتتەردى قۇتىرتپاۋدىڭ امالىن قاراستىرىپ الۋ كەرەك ەدى. ونىڭ ءبىرى جوق, قۇر تىيىم سالىنعان سوڭ, وسىنداي جاعدايعا تاپ بولدىق», دەيدى التىندالا اۋلىنىڭ تۇرعىنى اينۇر قۇداباەۆا.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, قانشا ۆولەر سالىنسا دا, يت-مىسىقتىڭ باسى رەتكە كەلتىرىلمەسە, كوبەيە بەرەدى. ولاردىڭ ءبارىن ءبىر جەرگە سىيعىزىپ ۇستاپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەس. سونىقتان ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋ كەرەك. ول ءۇشىن يت نەمەسە مىسىق ۇستاپ وتىرعان ازاماتتار ءوز ۇيىندەگى جانۋاردى رەسمي تىركەمەگەنى ءۇشىن نەمەسە بەتالباتى بوس جىبەرگەنى ءۇشىن زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس.
«جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنگەلى ەلىمىزدە قاڭعىباس يتتەردى اتۋعا تىيىم سالىنعانى ءمالىم. الايدا سودان بەرگى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاياقتىڭ ەكىنشى ۇشى قاراپايىم حالىققا ءتيىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. الەۋجەلىنى اقتارا قالساڭىز دا, كوشەدە كەتىپ بارا جاتقان كىشكەنتاي بالانىڭ نەمەسە جالعىز جۇرگەن ايەلدىڭ ەتەگىنەن تارتىپ قۇلاتىپ جاتقان يتتەردى كورەسىز. سوندىقتان كۇننەن-كۇنگە ۋشىعىپ, ارتى ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ كەتپەي تۇرعاندا, قوعامدى قاڭعىباس يتتەردەن قاۋىپسىز ەتۋدىڭ جولىن قاراستىرعان دۇرىس.
قوستاناي وبلىسى