وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ ۇلەستىك قاتىسۋ سالاسىندا بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق ۆەب-سايت قۇرىلعان. وندا تۇرعىندار ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىندا قۇقىقتىق قولداۋعا قولجەتكىزىپ, سالىنىپ جاتقان نىساندار جونىندە مالىمەتتەر الۋعا جانە دۇرىس تاڭداۋ جاساۋلارىنا كومەكتەسەتىن اقپاراتتارمەن قامتىلعان-دى.
زاڭعا سايكەس قۇزىرەتتى كومپانيالار جەكە ۆەب-سايتتارىن قۇرىپ, نىسانداردىڭ قۇرىلىسى مەن اياقتالۋ مەرزىمىن, اۋماعى مەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن, جالپى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ بارىسى تۋرالى مالىمەت ورنالاستىرىلۋعا ءتيىس بولعان. سول كەزدەرى «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنىپ, سايكەسىنشە ەلىمىزدەگى ۇلەستىك قۇرىلىسقا قويىلاتىن تالاپتار قاتاڭداتىلدى. بۇگىندەرى زاڭ اياسىندا بەلگىلەنگەن تالاپتار بويىنشا اي سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى ساۋلەت جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاتاڭداتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن كوزدەۋدى تاپسىرعان. وسىعان وراي, باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇلەستىك قۇرىلىستاعى تۋىنداعان ماسەلەلەر جونىندە ۆەدومستۆوارالىق كەڭەستە جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلار ازاماتتاردى تومەن باعامەن الداپ, ناتيجەسىندە ۇلەسكەرلەر نە اقشاسىز, نە پاتەرسىز قالىپ وتىرعاندىعى باسا ايتىلدى.
قاداعالاۋ ورگانى سوڭعى ەكى جىلدا تەرگەۋ ورگاندارىمەن بىرلەسە جۇمىس جۇرگىزۋ بارىسىندا 20 قىلمىستىق ءىستىڭ ءىزى اشىلىپ, 16 ادام سوتتالدى, 30 ملرد تەڭگەدەن استام شىعىن كەلتىرگەن. 300-گە تارتا قۇرىلىس كومپانياسى زاڭسىز الىمدار ءۇشىن 250 ملن تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل تولەپ, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ال بيىلعى اقپاراتقا كوز جۇگىرتسەك, پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ جالپى اۋدانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 13,8% وسكەن. 13,3 ملن شارشى مەتردىڭ شامامەن 8 ملن كوپقاباتتى, 5,3 ملن شارشى مەترىن جەر ۇيلەر قۇراعان. اتالعان تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىراز بولىگىن 12,2 ملن شارشى مەترىن نەمەسە 91,6%-ىن جەكەمەنشىك قۇرىلىس كومپانيالارى, 5,4 ملن شارشى مەترى حالىقتىڭ قاراجاتىنا سالىنىپتى. ياعني قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋىنە حالىقتىڭ قاتىسۋ ۇلەسى ايتارلىقتاي – 44%-دان اسقان. بۇگىندە ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس ماسەلەلەرى ءالى دە وزەكتىلىگىن جوعالتپاي وتىر. ەل تۇرعىندارى اراسىندا جوسىقسىز قۇرىلىس كومپانيالارىنا سەنىپ, باسپاناسىز قالىپ وتىرعاندار سانى ازايار ەمەس.
ساراپشىلار ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس نارىعىنىڭ 80%-ى دەرلىك سالىمشىلاردى وزدەرىنە تارتىپ, شامامەن 1,5 ملن شارشى مەتر باسپانانى قۇجاتسىز ساتقان. سونىمەن قاتار قۇرىلىس كومپانياسى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدى باياۋلاتاتىن نەمەسە ونى سالۋدان مۇلدە باس تارتاتىن جاعدايلاردىڭ كوبەيگەندىگىن ايتۋدا.
«قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسىنىڭ» (قتك) مالىمەتىنشە, قازىر ەلىمىزدە 196 نىساندى رۇقساتسىز نەمەسە كەپىلسىز سالىنىپ جاتقان 176 قۇرىلىس كومپانياسى بار كورىنەدى. ونىڭ باسىم بولىگى استانا قالاسىندا ەكەن. سان جاعىنان كەلگەندە 136 نىساندى قۇرايدى. مۇنداي پروبلەمالىق قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ سانى بىرتىندەپ تومەندەگەنىن كورسەتەدى. وعان قولدانىستاعى زاڭناما مەن تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى ۋاكىلەتتى ۇيىمداردىڭ جالپىعا بىردەي جۇرگىزگەن تۇسىندىرمە جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى شەشىمىن تاۋىپ جاردەمدەسكەن سىڭايلى.
ۇلەسكەرلەردىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭى بويىنشا كومپانيادان كەپىلدىك الۋ, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك جوباسىنا قاتىسۋ جانە قۇرىلىس سالۋشىنىڭ ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇيدىڭ قاڭقاسى قالانعاننان كەيىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننان رۇقسات الۋ تۋرالى ءۇش زاڭدى ءتاسىل قاراستىرىلعان. كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى سالۋدا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان اقشا قاراجاتىن وزگە تاسىلدەرمەن تارتۋعا تىيىم سالىنعان.
«بۇگىن ءبىز تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ كەپىلدىگىن قاراستىرامىز, ويتكەنى بۇل – ۇلەستىك قۇرىلىستىڭ ماڭىزدى قۇرامداستارىنىڭ ءبىرى. ۇلەستىك قۇرىلىسقا كەپىلدىك بەرۋ تەتىگىندە جۇرتشىلىققا قولجەتىمدى جانە ساپالى باسپانا الۋعا جاردەمدەسەمىز.بۇل تەتىك جوبانىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, قۇرىلىس ۇدەرىسىن باقىلايدى جانە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. ۇلەسكەرلەر سالىمدارىنىڭ ساقتالۋىن, جوبانىڭ جوسپارلانعان مەرزىمىندە اياقتالۋى مەن اقشا قاراجاتىن بەلگىلەنگەن ماقساتقا ساي قولدانىپ وتىرعاندىعىنان حاباردار بولادى», دەيدى ماماندار.
قۇرىلىس كومپانيالارىنا كەپىلدىك بەرۋگە جاۋاپتى ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى – «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق بيىلعى جىلى 1 ترلن تەڭگە سوماسىندا كەپىلدىكتەگى نىسانداردى جاپقان. جالپى اۋدانى 5,2 ملن شارشى مەتردى قۇرايتىن 215 جوبانى كەپىلدەندىرىپ, 60 مىڭ ۇلەسكەردىڭ سالىمىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. 228 مىڭعا جۋىق ازامات تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى كەپىلدەندىرۋ ارقىلى (وتباسى كوەففيتسيەنتىن ەسكەرە وتىرىپ) وزدەرىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتقان. بۇگىندەرى حالىقتان كەلگەن وتىنىشتەر تەك Digital Baiterek ونلاين پورتالى ارقىلى قابىلدانۋدا. وتىنىمدەر 8-15 جۇمىس كۇنى ارالىعىندا قاراستىرىلادى. بۇرىندارى كەپىلدىكتەر نەگىزىنەن ءۇش مەگاپوليستە عانا بەرىلسە, قازىر تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا كومپانيا 12 ءوڭىردى قامتىپ وتىر. بارلىق اقپارات «تۇرعىن ءۇي» پورتالىندا جالپىعا بىردەي قولجەتىمدى. مۇندا ازاماتتار سالىنىپ جاتقان نىسانداردىڭ كەپىلدىگى مەن اكىمدىكتەن بەرىلگەن رۇقساتتىڭ بار-جوعىن تەكسەرە الادى. بۇل كۇماندى جوبالارعا اقشا سالماۋدىڭ جانە اكتسيونەرگە الدانىپ قالماۋدىڭ ارەكەتى. تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىمى بۇزىلعان نەمەسە اقشانى ماقساتسىز قولدانعان جاعدايدا زاڭدىق كۇشى بار سوت شەشىمىمەن بەلگىلەنگەن قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ تولەم قابىلەتسىزدىگىنە بايلانىستى اتالىپ وتىرعان كومپانيا كەپىلدىك بەرە الادى. وسىنداي ورىن العان ولقىلىقتارعا جول بەرمەۋ ءۇشىن قتك قارجىلاندىرۋى قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ كەپىلدىك جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاستىرىپ, رەزەرۆتىك قاراجات ەسەبىن جۇرگىزەدى. تەك ەسەپ ايىرىسۋمەن شىعىنداردى جابۋعا ارنالعان نىساننىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا مىندەتتەمە الادى.
«تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس قۇرىلىس كومپانياسى مەن ۋاكىلەتتى كومپانياعا قارجىلىق تۇراقتىلىق پەن تاجىريبەگە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىن بەلگىلەپ, ينجينيرينگتىك كومپانيالار ارقىلى ۇلەسكەرلەر اقشاسىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋى مەن قۇرىلىس بارىسىن باقىلايدى. وسىلايشا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا كەپىلدىك بەرۋ ۇلەسكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ شۇعىل ءارى قاجەتتى قۇرالى ەكەندىگىن ەسكەرگەن ءجون. قۇرىلىس جوباسىن تاڭداعان كەزدە بولاشاق ۇلەسكەر قۇرىلىس سالۋشىنىڭ مالىمەتتەرىن ەگجەي-تەگجەي زەرتتەپ, ونىڭ قتك كەپىلدىگى بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋى كەرەك.
تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن الدىن الا برونداۋ, رەزەرۆتەۋ, ينۆەستيتسيالاۋ جانە تالاپ ەتۋ قۇقىعىن باسقاعا بەرۋ شارتتارى ارقىلى وزگە تاسىلدەرمەن قابىلداۋعا تىيىم سالىنادى. ازاماتتار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتقا كەلىسىمىن بەرمەس بۇرىن ەسكەرىلەتىن جايت: شارت جازباشا تۇردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا ەسەپكە قويىلعان ساتتەن باستاپ جۇرگىزىلەتىندىگى;
ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن قابىلداۋدى ۋاكىلەتتى كومپانيا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ رۇقساتى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرۋدى;
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتقا وتىرۋ ماقساتىندا جۇگىنگەن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالارعا تانىستىرۋ ءۇشىن قۇرىلىس نىسانى تۋرالى تولىق اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋدى;
ەگەر ماردىمسىز مالىمەت العان جاعدايدا, ۇلەسكەر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتتى جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ-ارىزبەن سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىلى.
تاياۋدا عانا «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى «Qazreestr 2:0 ۇلەستىك تۇرعىن ءۇي تسيفرلاندىرۋ» جونىندە كەڭەس وتكىزىپ, وندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىندەگى جاڭا فۋنكتسيونالدىق مۇمكىندىكتەرى كورسەتىلدى. «تۇرعىن ءۇي پورتالى» (homeporta.kz) جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ونلاين-پلاتفورماسى (material.kz) اقپاراتتىق جۇيەلەرى «سۇر» ۇلەستىك نارىقتى زەرتتەۋ قورىتىندىلارى مەن ۇلەستىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نارىعىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى جۇمىستار تانىستىرىلدى.