مەملەكەت باسشىسى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى. سوڭعى جىلدارى قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا شاعىن جانە ءىرى بيزنەس تۇراقتى دامي باستاعان. دەسە دە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋ قارقىنى ءالى دە بولسا باسەڭدەۋ.
پرەزيدەنت: «ەڭ الدىمەن, ورتا بيزنەستىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەت. ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ باسىم بولىگى ابدەن دامىعان كەزدە بولشەكتەنىپ كەتەدى. ويتكەنى ولارعا شاعىن بيزنەس دەڭگەيىندە قالعان الدەقايدا «قولايلى». ۇكىمەت شاعىن بيزنەستى ءوزارا بىرىگىپ, ءىرى كاسىپ يەلەرى بولۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋى كەرەك. ەلىمىزدىڭ نارىعىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتقان تابىستى ورتا كاسىپورىندار كوپ ەمەس. ولارعا قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. مۇنداي كاسىپورىنداردىڭ ارقايسىسىنا قاتىستى ناقتى جوسپار ازىرلەۋ كەرەك. سول ارقىلى ولاردىڭ ءوندىرىس قابىلەتىن ارتتىرىپ, ءونىم كولەمىن ەكى-ءۇش ەسە كوبەيتۋ شارت», دەگەن ەدى.
باسەكەلەستىك دامىماسا, بيزنەس تە وركەندەمەيتىندىگىن ەسكەرسەك, بۇگىنگى كۇنى نەگىزگى سالالار بويىنشا بىرنەشە ءىرى كاسىپورىن باسىمدىققا يە بولىپ وتىرعانىمەن نارىقتاعى شىنايى احۋالدى كورسەتە الماي كەلەدى.
سوندىقتان ساۋدا-ساتتىققا قاتىستى وزىق تاسىلدەر ەلىمىزدىڭ ءونىم وندىرۋشىلەرىنە تولىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت جانە سول ماڭىزدى بولىپ تۇر.
ال وسى ورايدان كەلگەندە, ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ جەدەل ءارى تۇراقتى دامۋىنا ىقپال ەتىلسە, ەكونوميكالىق ءوسىم ۇلعايىپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى ارتىپ, ۇلتتىق ەكونوميكامىز نىعايار ەدى.
تاياۋدا ۇسىنىلعان ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ەلىمىزدە 2,2 ميلليون شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى (شوب) بار ەكەن. ونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ۇلەس كوتەرمە جانە بولشەك ساۋداعا, اۆتوكولىكتەر مەن موتوتسيكلدەردى جوندەۋگە (35,9%), قىزمەتتەردىڭ باسقا تۇرلەرىن كورسەتۋگە (15,4%), سونىمەن قاتار اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىنا (14,4%) تيەسىلى. بۇل رەتتە جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى ءبىر جىلدا 20,2%-عا ءوسىپ, 2 ميلليوننان استام بىرلىكتى قۇراعان.
وسىلايشا, ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىكتىڭ بەلسەندىلىك دەڭگەيى – 91%. كەيىنگى جىلدارى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرىنىڭ ءبىرى – تسيفرلاندىرۋ ءىسىنىڭ ارتۋىنا ماماندار شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ ينتەرنەت جەلىسىن ءجيى قولداناتىن ۇيىمدارمەن تىكەلەي ارىپتەس بولۋىمەن دە بايلانىستىرادى. ءبىر جىل ىشىندەگى 16,3% ءوسىم تسيفرلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتىپ وتىر. بۇعان ەلدەگى بانكتەر كاسىپكەرلەرگە ەلەكتروندىق قىزمەتتەر ارقىلى ءبىراز مۇمكىندىك بەرگەنىن دە قوسۋعا بولادى. سونىڭ ارقاسىندا شارۋالاردىڭ جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتتى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ تسيفرلىق قىزمەتتەرى تانىمالدىق تانىتقانى سونشا, ءىرى بانكتەر دە جەكە قىزمەتتەر مەن ءموبيلدى قوسىمشالاردى جۇكتەپ جۇزەگە اسىرۋدا.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, وتكەن جىلى ەل ەكونوميكاسىنداعى شوب ۇلەسى – 33 پايىز, جۇمىسپەن قامتۋ 44 پايىزدى قۇراعان.
«ارينە, كورسەتكىشتەر وتە پەرسپەكتيۆالى, دەگەنمەن 2050 جىلعا قاراي شوب ۇلەسى ەلىمىزدەگى ءىجو-ءنىڭ 50%-ىنا دەيىن ارتۋىن كوزدەيدى. قازىر بۇل كورسەتكىش باسقا دامۋشى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءالى دە جەتكىلىكسىز. ەكونوميكاداعى ونىڭ ۇلەسى 45%-دان 70%-عا دەيىنگى ارالىقتا اۋىتقىپ تۇر. مۇنداعى باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى ينفلياتسيا, ۆاليۋتا باعامىنىڭ السىرەۋى مەن نەسيە مولشەرلەمەسىنىڭ كوتەرىلۋى اتالعان بيزنەس تۇرىنە قارجىلاي جەتىسپەۋشىلىك تۋعىزىپ, ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىڭ ارالاسۋى دا ىقپال ەتىپ وتىرعانى بار», دەيدى قازاقستانداعى «KPMG Caucasus and Central Asia» حالىقارالىق فيرمالار جەلىسىنىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى ساكەن جۇماشەۆ.
سوڭعى بەس جىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى نەسيەلەندىرۋدەگى ءوسىمنىڭ ۇلعايعانى, بۇل نەگىزىنەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن بيۋدجەتتىك سۋبسيديالاردىڭ ەسەبىنەن بولىپ تۇر. قالاي ايتساق تا بيزنەس ءۇشىن كاپيتالعا قولجەتىمدىلىكتىڭ شەكتەلۋى, بىزدەگى ەكونوميكانىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى قۇبىلمالدىعى, ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى, يمپورتتىڭ ارتۋى مەن جوعارى بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى. مۇنىڭ ءبارى قارجىعا قولبايلاۋ ەكەندىگى راس. شوب جوعارى پايىزبەن نەسيە العىسى كەلمەيدى. ويتكەنى ولارعا «قىمبات جانە قىسقا مەرزىمدى» اقشا ەمەس, «ارزان جانە ۇزاق مەرزىمدەگى» اقشا كەرەك. نارىقتاعى قارجىلىق دەرەكتەردىڭ كوپشىلىگىن ءىرى جانە ورتا بيزنەس ۇسىنسا, ال شاعىن جانە ميكروكاسىپورىندار ءوز ەسەپتەرىن جاريالاۋعا قۇلقىسىز.قازاقستانداعى KPMG – اۋديتورلىق, سالىقتىق جانە كەڭەس بەرۋ قىزمەتىن ۇسىناتىن حالىقارالىق فيرمالار جەلىسىنىڭ جۇرگىزگەن ساۋالناماسىندا, كاسىپكەرلەر كوبىنەسە بيزنەستىڭ ءوز سانىن جاريا ەتۋدى قالامايتىندىعىن بىلدىرگەن.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ولارعا قولايلى جاعداي جاساۋ, ينفلياتسيامەن كۇرەسۋ, بيزنەستەگى قاتىسۋىن ازايتۋ – مەملەكەتتىڭ جۇمىسى بولعانىمەن, كاسىپكەرلەرگە بيزنەستى باسقارۋ, دەرەكتەردى تالداۋ, ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋدىڭ تسيفرلىق تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, ينتەرنەت-دۇكەندەر مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ونلاين قاتىسۋ كەڭىستىگىن كەڭەيتۋ, ساتۋ كولەمىن ارتتىرۋدا ەلەكتروندىق-كوممەرتسيالىق پلاتفورمانى پايدالانىپ, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىكتەرىن بەلسەندى تۇردە جۇرگىزۋى كەرەك.
«قازاقستان 2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەندەي شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامالارى بار. ولاردىڭ ىشىندە كەيبىرەۋلەرى ءىس جۇزىندە بيزنەستى دامىتۋ جولىندا بەلگىلى ءبىر تابىسقا جەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزسە, ال باسقالارى تيىمسىزدەۋ بولىپ تۇر.
دەگەنمەن شوب-تى دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ەكونوميكالىق ساياساتتا ورىن الىپ وتىرعان كەمشىلىكتەردى دە نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايتىندىعىن ەسكەرگەن ءجون.
«مەملەكەت تاراپىنان كوبىنە شوب-تى قولداۋدىڭ دايىن شەشىمدەرىن قامتاماسىز ەتكەنىمەن, «قارماق بەرگەننىڭ ورنىنا بالىق بەرگەندەي» ولاردىڭ دامۋ جوسپارىن كەيىنگە قالدىرىپ جاتادى. سول ءۇشىن بىرىنشىدەن, ينفلياتسيا دەڭگەيى مەن بازالىق مولشەرلەمە تومەندەۋگە ءتيىس. سوندا قارجىلاندىرۋ جاعى قولجەتىمدى بولار ەدى. بۇدان وزگە, قارجىلاندىرۋدىڭ بالامالى قۇرالدارىنا جاتاتىن قور نارىعى مەن وسى بيزنەس ءۇشىن جەكە كاپيتال نارىعىن ازىرلەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل رەتتە مەملەكەت بيزنەستى قورعاۋدى, ءتيىمدى سوت تاجىريبەسى مەن سالىق سالۋ, اكىمشىلىك-قۇقىقتىق رەتتەۋگە قاتىستى دايەكتى ساياساتپەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋى شارت. قالاي دەگەنمەن دە 2050 جىلعا قاراي ەل ەكونوميكاسىنداعى ۇلەستى 50%-عا جەتكىزۋىمىز كەرەكپىز. وعان قولبايلاۋ بولماي, ەڭ الدىمەن ىرگەلى پروبلەمالاردىڭ ىشىندە ەكونوميكانىڭ شيكىزاتقا دەگەن جوعارى تاۋەلدىلىگىمەن, ينفلياتسيا مەن بازالىق مولشەرلەمەنىڭ وسۋىمەن كۇرەسۋىمىز كەرەك. اتالعان ماسەلەلەردى شەشپەيىنشە, شوب دامىتۋدىڭ وپتيميستىك ستسەناريى تۋرالى ايتۋ قيىن. مەملەكەت شوب-تى دامىتۋعا بەلسەندى تۇردە كۇش سالىپ وتىرعاندىعى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جىل سايىنعى وسۋىنەن بايقالادى.
قازىر شوب ءۇشىن بەتبۇرىس كەزەڭى كەلدى. بۇل سالا شىن مانىندە دامۋدىڭ جاڭا ۆەكتورىنا ەنۋگە مۇمكىندىگى بار. الايدا وعان جەتۋ جولىندا ەڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى قارجىلاندىرۋ مولشەرلەمەسىنىڭ ازدىعى. اتالعان سالانى ودان ءارى دامىتىپ, تابىستى وركەندەۋىنە كەدەرگى بولۋى اعىمداعى قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن تۇرعان جايت. جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى مۇمكىندىكتەرى بار ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, شوب وكىلدەرى ءوز قىزمەتىندە اشىقتىق قاعيداتتارىنا بەلسەندىرەك تانىتۋعا ءتيىس. ال ۇكىمەت شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن بانك سەكتورىن ىنتالاندىرۋ قاجەت», دەيدى س.جۇماشەۆ.