قوستانايدا اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىن ءوتتى. ءىس-شارا بارىسىندا ءوڭىر شارۋاشىلىقتارىنىڭ وتكەن ەڭبەك ماۋسىمى قورىتىندىلانىپ, بيىلعى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا قاراماستان, ەسەلى ەڭبەك ەتىپ, مول ونىمگە قول جەتكىزگەن شارۋاشىلىق باسشىلارى ماراپاتتالدى.
راسىندا دا, وسى جىل اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن اسا ءبىر اۋىر كەزەڭ بولىپ وتىر. بيىل القاپتاعى ەگىن بىتىك شىعىپ, ديقاندار جەر ىرىزدىعى بەرەكەلى بولار دەپ كۇتكەن ەدى. وكىنىشكە قاراي, ەگىن ابدەن ءپىسىپ, جەتىلە بەرگەندە باستالعان جاۋىن-شاشىن ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا كوپ كەدەرگى كەلتىرىپ, ءونىمنىڭ ساپاسىن قۇلدىراتىپ جىبەردى. وسىلايشا, ءىرى شارۋاشىلىقتار وراسان شىعىنعا ۇشىرادى, ۇساق شارۋاشىلىقتار مۇلدە تيتىقتاپ قالدى. جيىن بارىسىندا بۇل جايتتى وبلىس باسشىلارى دا اتاپ ءوتتى.
– جاۋىن-شاشىننىڭ ورتاشا جىلدىق نورماسى 2 ەسەدەن اسىپ كەتتى. توپىراققا 180,0 مم ىلعال ءتۇستى. وسىعان قاراماستان, مەملەكەت دەر كەزىندە كومەك كورسەتىپ, ناتيجەسىندە الداعى جىلعى ەگىس جۇمىستارىنا جەتكىلىكتى تۇقىم قورى جينالدى. بيىل قوستاناي ءوڭىرى 4 ملن توننادان استام استىق الدى. وبلىس بويىنشا ورتاشا شىعىم گەكتارىنا 10 تسەنتنەردەن كەلەدى. ءار گەكتاردان 14,6 تسەنتنەر ءونىم العان قوستاناي اۋدانى كوش باسىندا تۇر. گەكتارعا شاققاندا سارىكول اۋدانى – 13,8, التىنسارين اۋدانى – 12,4, قارابالىق – 11,9, ۇزىنكول – 11,4, قاراسۋ 11,2 تسەنتنەردەن ءونىم الدى. بيىلعى اۋا رايىنىڭ قولايسىز بولعانىن ەسكەرسەك, بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. ال ارقالىق (3 تس/گا), جانكەلدين (4,6 تس/گا), امانكەلدى (5,3 تس/گا) اۋداندارىندا استىق شىعىمى جىلداعىدان تومەن. بۇل وڭىرلەردە مامىردان شىلدەگە دەيىن جاۋىن-شاشىن از بولدى. سونىڭ سالدارى داقىلداردىڭ دامۋىنا دا تەرىس اسەر ەتتى, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان ابەنوۆ.
جيىندا بيىلعى ەڭبەك ناۋقانىندا كەزدەسكەن كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن كومەك كورسەتىلگەنى ايتىلدى. ماسەلەن, كوكتەمگى ءدان ءسىڭىرۋ جانە كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارىنا ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى ارقىلى مەملەكەت بيۋدجەتىنەن قوماقتى قارجى بولىنگەن. وسى جىلدىڭ وزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا 84 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ وتىر. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى وراسان شىعىن كەلتىرگەنىنە قاراماستان, 2024 جىلعا ارنالعان تۇقىم قورى تولىقتاي ازىرلەندى. قىسقى مال ازىعى دا جەتكىلىكتى.
– قازىرگى تاڭدا ءوڭىر حالقىن ازىق-ت ۇلىكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىگىمىز جەتەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, باستى مىندەت – الداعى ءۇش جىلدا اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى وڭدەلگەن ءونىمنىڭ كولەمىن 70 پايىزعا جەتكىزۋ. بيىل وڭىردە 351 ملرد تەڭگەگە جۋىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءوندىرىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 10,5%-عا ارتىق, ياعني تاماق ءوندىرىسى بويىنشا رەسپۋبليكادا 1-ورىنعا شىقتىق. جىلدىڭ قيىنشىلىعىنا قاراماستان, سالادا ءوزىنىڭ الداعى تۇرعان ەڭ باستى مىندەتىن ابىرويمەن اتقارعانى, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن مىڭداعان ازاماتقا العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. باستى مىندەت – ەلدىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ. توبىل-تورعاي ءوڭىرى قاشاننان التىن استىقتىڭ قامباسى, ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ ءورىسى بولىپ سانالادى. بيىل اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا قاراماستان, ديقاندار قاۋىمى ءبىر ءداندى ىسىراپ قىلماي جيناپ الدى. ونىڭ ۇستىنە قانداي قيىن كەزەڭدەر بولسا دا, مەملەكەت تاراپىنان شارۋالارعا دەگەن قامقورلىق ۇزىلگەن جوق. وعان بيىل تاعى دا كوز جەتكىزدىك, – دەدى وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ.
جيىن بارىسىندا ءوڭىر باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ۇزاق جىلدان بەرى سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان شارۋاشىلىق باسشىلارىن ماراپاتتادى. مىسالى, «اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالعانداردىڭ ءبىرى – امانكەلدى اۋدانىنداعى «جۇمان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى سارسەنبەك مىرزاكەەۆ. ول 2001 جىلدان بەرى ايتباي ەلدى مەكەنىندە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. مەنشىگىندە 600 قارا مال, 400-دەي جىلقى بار.
ء«بىز قارا مالدىڭ اۋليەكول تۇقىمىن وسىرۋمەن اينالىسامىز. ون سەگىز ايعا تولعان بۇقالاردى ماڭايىمىزداعى شارۋاشىلىقتار ساتىپ الادى. ونىڭ سىرتىندا جىل سايىن 150 جىلقى, سيىردى ەتكە تاپسىرامىز. جالپى, تورعاي ءوڭىرى مال وسىرۋگە اسا قولايلى. الداعى ۋاقىتتا مال باسىن كوبەيتىپ, شارۋاشىلىقتى كەڭەيتە ءتۇسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن», دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى.
سالتاناتتى جيىننىڭ سوڭىندا ەڭبەككەر قاۋىم ءوڭىر ونەرپازدارىنىڭ مەرەكەلىك كونتسەرتىن تاماشالادى.
قوستاناي وبلىسى